Witold Gombrowicz (3)

Hieraŭ okazis prezento en kiu Przemysław Wierzbowski en konversacio kun Riccardo Lamperti parolis pri:

“Lumas en paseo feliĉo perdita”: la dulingva eldono de la dramo “Baladina”

... kaj iom plu pri pola literaturo en Esperanto. Mi sugestis, ke oni traduku iom el verkaro de Witold Gombrowicz al Esperanto. Przemysław respondid, ke tio estus interesa, eventuale, sed eble ne tute bonvena en Pollando. Li menciis la pioniran romanon, kiu estas priskribata en Vikipedio:

Ferdydurke

Mi ne menciis, kial mi proponi Gombrowicz, sed mi ligis al mia unua tiutema afiŝo:

Witold Gombrowicz & Esperanto?

La problemaro pri naciismo, provinceco, kritika orientiĝo ja taŭgas por internacia legantaro.

Troveblas miareteje kelkaj anglalingvaj retpaĝoj pri Gombrowicz. Jen tri:

Witold Gombrowicz confronts (Polish) provincialism

Witold Gombrowicz: Philosophy in 6 1/4 hours (1)

Witold Gombrowicz on Existentialism (1956)

Miĥalski & Majakovskij

Eŭgeno Miĥalski

Jen nove ĉe mia retejo:

• Amaj melodioj: III de Eŭgeno Miĥalski
• “Al memoro de Majakovskij” de Eŭgeno Miĥalski

Elstaras je Miĥalski lirikeco, erotiko, kaj eksperimenta plivastigo de la lingvaj eblaĵoj de Esperanto. La unue menciita poemo (Amaj melodioj: III, kiun mi deklamis sonregistre okaze de la 121-a datreveno de Miĥalski) estas lirika kaj erotika, kun kelkaj interesaj kunmetitaĵoj kaj gramatikaĵoj--'disburĝonis kaŝtanaj', 'kreiv-geedziga'.

Kiel evidentas en la poemaro Prologo (1929), Miĥalski sopiris al nova mondo, tiel profetante pri la 'os', kaj li ankaŭ estis pioniro de poezia stilo en Esperanto. Do, du-kiale, ne surprizas ke Eŭgeno Miĥalski entuziasmus pri la avangarda sovetrusa poeto Vladimir Majakovskij.

La centrigo de politika potenco de Stalin fine de la 1920aj jaroj efikis ankaŭ fini la viveblecon de la arta avangardo. Majakovskij mortpafis sin je la 14-a de aprilo 1930. Miĥalski verkis la omaĝan poemon la 26-an de junio 1930. Miĥalski fariĝus viktimo de la Stalina teroro; li estis mortpafita la 15-an de oktobro 1937.

Ĉi-poeme oni trovas laŭdadon de la novo kontraŭ kaduka kaj filistra sociordo, en kombino kun la pionira lingvaĵo de Miĥalski. Ĉi tiu poemo finfine aperis kaj estas la lasta poemo en Plena Poemaro 1917-1937, antologio de Miĥalski redaktita de William Auld kun enkonduko de Krys Ungar (Antwerpen: Flandra Esperanto-Ligo, 1994; p. 175-176).

Do jen funebro fare de Miĥalski pri Majakovskij. Kaj ni, la posteuloj, funebras pri Miĥalski.

Witold Gombrowicz on Jorge Luis Borges

Jorge Luis Borges

This might be slightly out of the range of this blog, except that I have blogged in English as well as in Esperanto about both of these writers. But there's another connection, which relates also to interlinguistics, i.e. the history of artificial languages and particularly the ars combinatoria, which I've written about in connection with Borges. Gombrowicz, living in exile in Argentina, encountered Borges and had a low opinion of him, documented in his Diary:

Witold Gombrowicz on Jorge Luis Borges

The following sentence, from an entry in volume 3, 1962, is the reason for me mentioning this here:

What could arouse greater enthusiasm in pure-blooded writers than this kind of bloodless, literary, verbal, unseeing writer who sees nothing except his own mental combinations? [Boldface mine—RD]

Witold Gombrowicz

There is no indication that Gombrowicz has in mind a connection between Borges's combinatorial proclivities mentioned here and the combinatorial logic behind the ars combinatoria or the characteristica universalis, but I made the connection, and that's good enough for me.

Mihály Szegedy-Maszák, Hungarian literary scholar, has died / hungara literaturfakulo mortis

Eminenta hungara literaturologo Prof-o Mihály Szegedy-Maszák (23 junio 1943 - 24 julio 2016) ĵus mortis. En septembro 2012 mi korespondis kun li pri Imre Madách (pri kiu li multe verkis), György Lukács, kaj Sándor Szathmári. Interalie, li respondis, pri manko de traduko el la hungara de la eseo Madách tragédiája de 1955 de Lukács, ke li provus aranĝi tradukon. Evidente tio ne plenumiĝis. Lastatempe mi skribis al li enketon pri Frigyes Karinthy rilate al Lukács. Li ne respondis; nun mi scias la kialon.

Mi resumis lian vidpunkton pri Madách en mia eseo "La tragedio de l' homo en tri medioj" en Beletra Almanako n-ro 23, junio 2015, p. 95-102. Jen mia koncerna afiŝo:

La tragedio de l' homo & mi

Sube, mi iom pli detaligas lian fakan laboron en la angla.

---

I have learned that the eminent Hungarian literary scholar Mihály Szegedy-Maszák  (23 June 1943 - 24 July 2016) has just died. (Note his academic appointment at the Dept. of Central Eurasian Studies, Indiana University.) I have found one obituary in English:

Top Hungarian Literary Scholar Mihály Szegedy-Maszák Dies
Hungary Today, 2016-07-26

Here are two notices in Hungarian:

Meghalt Szegedy-Maszák Mihály (2016.07.25)

Elhunyt Szegedy-Maszák Mihály irodalomtörténész (2016.07.25)

I corresponded with him in 2012 about Imre Madách, György Lukács, and Sándor Szathmári. He recommended Thomas Mark's translation of The Tragedy of Man, commented negatively on Lukács' role in the Stalinist system and his relation to Hungarian literature, and offered to find someone to translate Lukács' untranslated 1955 essay Madách tragédiája. (No translation ever materialized.) Recently I wrote him inquiring about any known connection or comparison between Frigyes Karinthy and György Lukács. Now I know why he did not respond. 

Szegedy-Maszák supplied an essay on Madách's classic supplementing the recommended translation:

Madách, Imre. The Tragedy of Man; translated from the Hungarian by Thomas R. Mark; illustrations by György Buday; with an afterword by Mihály Szegedy-Maszák. 2nd ed. Budapest: Black Eagle Press / Fekete Sas Kiadó, 1999. [1st ed.: 1989.] “The Tragedy of Man: A Reading” by Mihály Szegedy-Maszák, pp. 197-210.

See also his essay ...

“Life-Conception and Structure in ‘The Tragedy of Man’,” Acta Litteraria Academiae Scientiarum Hungaricae, vol. 15, 1973, pp. 327-335.

... and his contribution on Madách's Tragedy in ...

Nagy, Moses M., ed. A Journey into History: Essays on Hungarian Literature. New York: Peter Lang, 1990. (American University Studies. Series XIX, General Literature, 0743-6645; Vol. 25)

See also his essay:

“Romantic Drama in Hungary,” in Romantic Drama, edited by Gerald Gillespie (Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins, 1994), pp. 297-315.

He also wrote about the effect of Stalinist repression on Hungarian writers:

Szegedy-Maszák, Mihály. “Hungarian Writers in the 1956 Revolution,” Hungarian Studies, Vol. 20, no. 1, 2006, pp. 75-82. [1.83 MB - PDF]

Here is my abstract of another article:

Szegedy-Maszák, Mihály. "The Introduction of Communist Censorship in Hungary: 1945–49," in History of the Literary Cultures of East-Central Europe: Junctures and Disjunctures in the 19th and 20th Centuries. Volume III: The making and remaking of literary institutions (Amsterdam; Philadelphia: J. Benjamins, 2007), pp. 114-125.

There are three essays about Hungary in the third volume.  There is one about Hungarian literary historiography, one about the historical role of Nyugat, and this:

"The Introduction of Communist Censorship in Hungary: 1945–49" by Mihály Szegedy-Maszák (pp. 114-125).

The author is a well-known scholar of Hungarian literature. Here we find a harsh condemnation of Lukács, covering the period from his return to Hungary in 1949 to his condemnation by the very Stalinists on whose behalf he acted.  He is reported to have been out of touch with the state of Hungary during and immediately after the war. Lukács was deep into Communist machinations during the period of the coalitions government. One such maneuver was an alliance with the peasant-backed Populist Party, which also served to inject anti-Semitism into the post-Nazi political arena. We also find Lukács setting cultural policy, instituting a Communist literary hegemony involving the defamation of various Hungarian authors past and present as reactionary. Here we also find Lukács' hostility to pessimism, an occasion for his condemnation of the putative rottenness of the past. Numerous writers were silenced.One sees no indication here of any concession to a dark view of the world as a result of the Holocaust, something else which seems not to have affected Lukács very much.  Lukács is known for his lifelong aversion to Hungarian backwardness. The author also claims that Lukács exaggerated this, distorting Hungarian history. The author singles out the uncompromising Sándor Márai as the tragic hero and victim of persecution.

Giorgio Silfer pri literaturkritiko & Esperanta kulturo (3): K. R. C. Sturmer & malavangardeco

Pri Enkonduko al Literatura Kritiko (2-a eldono, 1983) de Giorgio Silfer, mi antaŭafiŝe citis pri Sándor Szathmári. Miareteje troveblas ĉerpaĵo el la 5-a ĉapitro:

Giorgio Silfer pri Kritiko de Esperanta Literaturo: Internacia Kulturo aŭ Subkulturo?

Jen plua ĉerpaĵo, el Ĉapitro VIII ‑ Ĉefaj demandoj por la E–literaturhistorio:

2. La problemo de la malfruoj

Ĉi tie Silfer traktas la kaŭzojn de la abismo inter la stato de literaturo kaj aliaj artoj en la mondo kaj ties malfruaj disvolvoj en Esperanto.

Al anglalingva beletro estis aldonataj avangardaj formoj kaj verkoj en la 20-a jarcento. Silfer citas el la verko Notlibro de praktika esperantisto (1934) de K. R. C. Sturmer (rigardu la foton supre), en kiu Sturmer rikanas pri T. S. Eliot kaj James Joyce. Silfer komentas prave:

Sturmer, kiu per si mem estis relative avangarda. kritikisto kaj E-a intelektulo, senesperige konfirmas per siaj vortoj la kvaliton, por tiel diri, de la E-a publiko en la intermilita periodo.

Ĉagrenas min tiu filistraĵo de Sturmer, ĉar mi ĝenerale admiras lin kiel malnaivan esperantistan verkiston de tiu epoko.

Kompreneble, kunfluo de faktoroj enkanaligis la konatan disvolvon de Esperanta literaturo. La teatro postlamis beletron. Des pli frapa estas la persisto de librokulturo ekskluzive en mondo dominiĝinta de aliaj amaskomunikiloj: nur en radio Esperanto viglis. Silfer resumas la koncernajn faktorojn ĉi-rilate.

Memoru, ke temas pri perspektivo el 1983. Silfer konkludas:

Ĉu iam la E-literaturo “akuratiĝos” aŭ eĉ preterpasos la nacilingvajn? Tio estu celo por la dua jarcento. Certe, ĝi ne estas trafebla, sen unu antaŭkondico: ke la nacilingvaj kulturoj en teknologie evoluintaj landoj eniru longan fazon de krizo kaj stagnado . . .

Nu, akuratiĝo estus pli realisma anticipo ol stagnado de nacilingvaj kulturoj. Kaj Esperantujo neniam estis avangardo. Se la mondo stagnus, Esperantujo eĉ pli stagnus. Esperanta kulturo en ĉiuj komunikiloj evoluis post 1983. Takso de la aktuala stato postulas apartan ekzamenon.

Giorgio Silfer pri literaturkritiko & Esperanta kulturo (2): Sándor Szathmári

En antaŭa afiŝo mi citis el ĉerpaĵo el verko Enkonduko al Literatura Kritiko (2-a eldono, 1983) de Giorgio Silfer:

Giorgio Silfer pri Kritiko de Esperanta Literaturo: Internacia Kulturo aŭ Subkulturo?

Tie Silfer mencias la hungaran esperantistan verkiston Sándor Szathmári (jen foto), plej konata per ties fama utopia / malutopia romano Vojaĝo al Kazohinio. Silfer mencias Szathmári ankaŭ pli frue en la verko, en la komenca paragrafo de ĉapitro III: Poezio kaj prozo; sekcio 1: Koncepto de literaturo (p. 15):

Ni vidis kelkajn el la multaj difinoj pri arto kiujn donis la kritikistoj tra la historio de la estetika penso: kapablo produkti belecon aŭ kreado aŭ formo aŭ intuicio. La koncepto de arto devigas nin al aludo pri la signifo de la realo: ĉu ni volas kredi, ke la realo estas objektiva, do ĝi ekzistas ekster ni mem; aŭ ke la realo estas subjektiva, do ĝia esenco estas en ni mem? En la unua kazo ni volas pensi racie; en la dua kazo ni replikus, kiel Sándor Szathmári: kio estas racio? la pretendo ke la realo estu konforma al nia fantazio. Se ni estus sciencistoj, en la unua kazo ni asertus ke la fenomenoj manifestiĝas en la naturo, ekster nia menso, kiu havas la taskon registri ilin por malkovri, iom post iom, la leĝojn de la universo; sed en la dua kazo ni agnoskus la relativecon de la naturo, kaj adoptus novan koncepton pri la universo. Kiel artistoj, ni pli trafe kaptus la diferencon inter la du starpunktoj: ĉar se la realo agas objektive, oferante modelon kaj inspiron, la artisto traktas ĝin subjektive, ne fotante ĝin, sed kreante bildojn, kiuj estas nur relative dependaj de la realo—ni komparu la ekzemplon de la ĝiba Tersito, la plej malbela el la grekoj batalantaj en Troado: arte li estas belega karikaturo.

Mi tute ne komprenas la komenton pri Szathmári; al mi ĝi ŝajnas sensenca.

William Auld: Pri lingvo kaj aliaj artoj (4) . . . kaj fuŝa propagando

Mi legis kaj relegis esearojn de William Auld kaj raportas ĉi-bloge laŭokaze.

Pri eseoj en Pri lingvo kaj aliaj artoj (1978) mi antaŭe blogis:

William Auld: Pri lingvo kaj aliaj artoj
Hermann Häfker & William Auld pri mondhistorio
William Auld pri »koleraj junuloj«, Julio Baghy, &Sándor Szathmári

Pri Facetoj de Esperanto (1976) jen afiŝoj:

William Auld pri poezia lingvo & tradukado (1)
William Auld pri poezia lingvo & tradukado (2) 

Pri Kulturo kaj Internacia Lingvo (1986) jen:

William Auld: kulturo & Esperanto

Estas ankaŭ:

• Enkonduko en la originalan literaturon de Esperanto (1979)
• Vereco, Distro, Stilo (1981)
• La fenomeno Esperanto (1988)
• Pajleroj kaj stoploj: elektitaj prozaĵoj (1997)

Mi legis la unuajn du el la kvar libroj.

Miaopinie, Auld eseas plej interese kiam li pritraktas beletron de Esperanto specife (originalan aŭ tradukan) aŭ beletron nacilingvan aŭ ĝenerale. Sed kiam Auld propagandas pri Esperanto-kulturo, ekz. en eseoj en Kulturo kaj Internacia Lingvo, mi trovas liajn asertojn falsaj kaj absurdaj. (Rigardu ankaŭ mian afiŝon Giorgio Silfer pri literaturkritiko & Esperanta kulturo, sed ankaŭ Kiu furzis? Giorgio Silfer! interalie pri la kritiko fare de Gary Mickle pri nekonscia infekto de esperantista propagando per ideoj kiuj historie devenas el dekstra ideologio.)

Troveblas pluraj bonegaj eseoj en Pri lingvo kaj aliaj artoj. "Esperanto kiel literatura lingvo" (p.69-94) estas sufiĉe bona eseo, krom la jena argumento:

La graveco de nia originala literaturo troviĝas en tio, ke ĝi estas la sola kaj unika literaturo internacia. Ĝi estas eĉ supernacia.

Trafe skribis Juan Régulo: »Kiam diversaj naciaj lingvoj titolas sin »internaciaj« kaj montras al sia literaturo, ili sofisme preterglitas la fakton, ke tiu literaturo estas nacia, sed ne internacia: ĝi estas nome kontribuo preskaŭ senescepte de indiĝenoj, kaj la internacia literaturo de tiuj lingvoj fakte ne ekzistas. Dume en Esperanto ni havas la grandiozan fenomenon de tutmonda literaturo demokrate kreita de suverenaj verkistoj de ĉiu lando, el kiu nur sin anoncas la talento« [2]. En tiu originala literaturo de Esperanto montriĝas la diverslandaj verkistoj, senigite de sia nacieco kaj vestita en sia homeco; malaperis la supraĵaj malsimilecoj trudataj de nacilingva etoso, kaj oni vidas tutklare la fundamentan unuecon de la homaro. Mirinde unueca estas la literatura tradicio de Esperanto; pri nia poezio, ekzemple, skribis prof. Waringhien: ». . . mi ne konstatas profundan ŝanĝon en la periodo, kiu iras de 1921 ĝis hodiaŭ: nuancojn de tono, jes—sed tio simple kondukus nin al distingo de unu hungara skolo, kiun sekvis, kvankam sen la kutima interbatalado inter du sinsekvaj skoloj, la skota skolo.« [1] Verkante per la internacia lingvo, por internacia legantaro, partoprenante en supernacia kulturo kaj tradicio, la verkisto vole-nevole (sed plej ofte vole) esprimas ideecon kaj idealon tuthomajn, alireblajn por ĉiuj homoj senkonsidere pri nacieco. Individuo kelkfoje tion bedaŭris; la profunde naciisma angla verkisto K.R.C. Sturmer, kiu fakte neniam sukcesis liberiĝi de siaj naciaj apartaĵoj, pli ol unu fojon esprimis fortan bedaŭron, ke per Esperanto ne eblas sentigi la sukajn nuancojn de klaso, regiono kaj slango esprimitajn de la angla lingyo. Li sentis tion kiel mankon de la internacia lingvo. Sed laŭ mia opinio li eraris: tio ja ne estas tasko de iu internacia lingvo, sentigi distingojn interne de iu nacio; kaj sekve oni ne devas riproĉi al Esperanto, ke tiun taskon ĝi ne plenumas. Ĉu la tasko de Esperanto ne estas ĝuste, sentigi similecon, kaj ne malsimilaĵojn, de la homoj? Ĉu unu tasko de esperantistoj ne estas, traduki el la esperanta literaturo nacilingven, ĝuste por montri tiun similecon (kiun plej ofte kaŝas ĝuste la lingvaj malfacilaĵoj) al la nacioj?

2 Memorlibro pri la Zamenhofjaro, p. 70.

1 La nica literatura revuo, kyara jarkolekto, p. 95.

(p. 82-83)

La tuta asertaro de komenco ĝis fino estas sintrompa falsaĵo. Se mi ne jam legis similajn stultaĵojn, mi ne kredus, ke Auld verkus ĉi tion. Ĉi tio kontraŭdiras ĉion, kion Auld diras pri literaturo aliloke, kiam li analizas specifajn nacilingvajn aŭtorojn kaj verkojn. Auld evidente ne konsideras la diferencon inter nacieco kaj naciismo; cetere, li simple supozas ke ĉio kio okazas en nacia kadro estas "nacieca" se ne diri naciisman. Se jes, kial eĉ traduki nacilingvajn verkojn, krom el antropologia intereso? Unu funkcio de literaturo estas socikritika, do tute ne gravas distingo inter nacia kaj super/inter/nacia, ĉar la decida kriterio estas transcendo de aro de sociaj supozoj. Ĉu esperantistoj tiel superas la kapablojn de neesperantistoj? Nur en la sintrompa fantazio de Auld.

Fakte, samnaciano kiel alinaciano devas tordi la donitan lingvon por esprimi sian mondrigardon. Alinacianoj devas, kaj sukcesas, esprimi novajn prioritatojn kiam ili esprimas sin en trudataj mondlingvoj, ekz. kiam afrikanoj verkas en la angla aŭ la franca. Kaj ties tasko ne estus esence malsama se ili verkus en Esperanto, malgraŭ la kutima fuŝa propagando. Jes, Esperanto estas pli facile lernebla, pro manko de gramatika malkonsekvenceco, sed preter tio la defio estas la sama.

Ankaŭ absurda estas la argumento rilate al Sturmer. Fakte, Sturmer estas unu el la plej interesaj esperantistaj verkistoj de sia epoko, ĉar li verkis pri specifaj sociaj fenomenoj, do ne nur lirike laŭ primitiva aŭ polurita romantismo. (Rigardu miajn afiŝojn Julius Balbin, mi, & aliaj en Beletra Almanako pri la eseo de Balbin "La sekreta malsano de la esperanta poezio", kaj Kálmán Kalocsay revizitata.) Se temas pri naciaj specifaĵoj, kial ne kondamni Kiel akvo de l' rivero de Raymond Schwartz aŭ La granda kaldrono de John Francis? Kaj pri la plendoj de Auld mem kontraŭ puritanismo en siaj verkoj? Ĉu puritanismo estas universala homa problemo aŭ kulture specifa? Se oni devas pripensi kiel traduki kulturajn nuancojn el nacilingvaj verkoj Esperanten, do kial ne alfronti la saman problemon kiam oni verkas originale en Esperanto pri specifaj sociaj situacioj? La universaleco kiun Auld predikas estas malplena, senenhava, nur propaganda universalismo. "Ĉu la tasko de Esperanto ne estas ĝuste, sentigi similecon, kaj ne malsimilaĵojn, de la homoj?" Ne, tiu ne estas la tasko de ajna serioza literaturo.

William Auld: "Humoroj" (2)

William Auld, Humoroj. La Laguna: J. Régulo [Stafeto], 1969.

Henri Vatré en sia antaŭparolo citas el letero de Auld: "Mi sentas--kaj tio min kelkfoje ĝenis--ke ili (la nunaj poemoj) estas plu profunde personaj kaj sinceraj, ol miaj pli fruaj verkoj; stariĝis al mi la demando, ĉu eble tio estas falo?" Mi memoras legi ĉi tiujn vortojn kiam mi unuafoje legis ĉi tiun poemaron antaŭ pli ol 40 jaroj. Vatré ne ĝeniĝas.

Kurioze, ke ĉi tiu poemaro de mezaĝulo plej kaptis mian simpation kiam mi aĝis malpli ol 20 jaroj. Evidente propra melankolia temperamento respondis. Kiam mi mem atingis mezaĝon mi melankoliumis nur pri praktikaj, ne imagitaj, ĉagrenoj.

Nu, mi jam diskutis la (fi)faman malferman poemon "La poeto volas verki subjektive". Inter la melankolieceaj personaj, mezaĝperspektivaj poemoj kalkuleblas "La pasinteco ne ekzistas", "La gardantoj", "La urbo de mia animo","Festsaluto", "Koŝmaro", "Frosto","Vivkroniko", "Neĝo", "Postebrio", "Survoje", "Robinsono", "Malorientiĝo", "La ludo", "Enkaptile", "Spleno", "Denove tiu problemo", "Soneto".

Pli ĝenerale melankoliaj, t.e. pri la homaro ne specife pri Auld mem, estas "Novembra spleno", "Festeno","Roboto", "Velkoj", "La rivero", "Saŭdado", "Tiuj olduloj", "Paneo", "Sopiro", "Paŝoj en neĝo".

Pli humore neŭtralaj estas "Tagfina pikniko", "Trankvilo", "Post la ŝtormo", "Vesperinsulo", "Natura ĉirkaŭaĵo", "Printemposojle".

Jen perspektive pri junuloj: "Lerneja incendio", "Mi volis doni al vi kelke da violoj", "Vesperlernejo".

Auld komentas diverse kaj ofte ne flate pri amo, amoro, sekso: "Mia pietato", "Sklavo", "Trosentemo", "La respondoj", "Geedzoj", "Noktomeze", "Kiu kaperis la Mesalinojn?", "Geknaboj ludantaj", "Duobla stelo", "Agonie", "Amkanto de masoĥisto". Mi ne certas, ĉu "Vi + mi = ni" temas pri amoro aŭ amikeco, verŝajne batalema amparo.

Estas unika poemo pri sekso kiu estas ankaŭ socikritika: "Incitnudiĝo". Auld akre komentas pri la etoso de la profesia striptizo, kion li trovas malagrabla, ne erotika.

Aliaj socikritikaj poemoj estas"La prizono", "Mankas Krotaloj", "La turbo".

"Postedene" kombinas splenon kaj Genezon.

Jen pri literatura kreado: "Vortoj", "Plendo de poeto kiu aspiras belkreadon", "Sola pravigo".

Pri literaturo: "Reĝo Lear".

La poemoj pri Esperanto kaj esperantistoj estas "Memore al Ferenc Szilágyi", "Letero al Aleksandro Logvin", "Bonan Matenon, Majstro", "Neebla", "La mondo kaj la koro de K. Kalocsay", "Rimletero" (pri John I. Francis).

Mi ne celas klasifi la jenajn: "Mia filino dektrijara", "Fanto de kero", "La purigemulino", "Optimisma rezolucio," "Malsukcesa truko", "Maristaj kantoj". Nesurprize, la unue menciita estas la plej ĝoja en la poemaro. Kio estas pli feliĉiga ol filino?

"Simfonieto" estas la plej longa kaj kompleksa poemo en Humoroj. Ĝi estas ekzistencialeca kaj politika, avangarda kvazaŭ sonĝo.

Ĉar Auld emas referenci sian dummilitan sperton kiel piloton, mi citas la kvaran stancon de "Vivkroniko":

Junviro. Kaj milit' ekestis hirte...
Ho granda aventuro! Aviade!
Timo kaj naŭzo, jes--sed ankaŭ birde
flugadi kun l' aliaj, kamarade!

William Auld: "Humoroj" (1)

William Auld, Humoroj. La Laguna: J. Régulo [Stafeto], 1969.

Mi komencu per referenco al eseo de Julius Balbin:

The Secret Malady of Esperanto Poetry [La sekreta malsano de la esperanta poezio] (1973) by Dr. Julius Balbin

Jen mi informas pri la tradukoj de ĉi tiu eseo kaj mia postnoto en Esperanton.

Julius Balbin, mi, & aliaj en Beletra Almanako

Balbin plendas pri la eskapisma neglekto de realaj sociaj problemoj en la originala Esperanta poezio. Li citas el la unua poemo en Humoroj: "La poeto volas verki subjektive". Kvankam Balbin laŭdas Auld-on kiel originalan poeton, Balbin kritikas Auld-on pro ties supozata kontribuo al la menciita eskapismo.

Nu, kvankam tiu tendenco ja ekzistas en Esperantujo, kaj ofte la esperantista medio montras etoson de intenca naivo, la aserto de Balbin pri Esperanta poezio, se ne mencii Esperantan beletron entute, ne estas universale vera. Oni povus ankaŭ esplori, ĉu la supozata eskapismo estas en iuj kazoj fakte eskapo el reala subpremiteco.

Sed Auld senpolitika? Liaj fruaj poemoj plenas da politikeco. En Unufingraj Melodioj enestas unu specife politika poemo; cetere troveblas kritikoj de religio kaj puritanismo, kaj abstraktaj kritikoj de la homo. Ja, poemoj en Humoroj estas plejparte pli personaj, kaj multaj esprimas elreviĝo, seniluziiĝo, paneo de esperoj kaj entuziasmo, eble "mezaĝa krizo". Sed, kiel mi argumentis en mia postnoto al Balbin, eĉ "La poeto volas verki subjektive" havas paradokse politikan dimension: Auld forĵetas priokupon pri la ĉiutagaj raportoj de supozeble gravaj okazaĵoj en la burĝa socio.

Troveblas en Humoroj kelkaj poemoj kun evidente politika enhavo: "La prizono", "Mankas Krotaloj", kaj eĉ la supozebla naturpoemo "Malorientiĝo" ("burĝa komedio"). Oni povus taksi socikomentaj poemojn "Lerneja incendio", "Geedzoj", "Natura ĉirkaŭaĵo", "Mi volis doni al vi kelke da violoj", "La turbo", "Incitnudiĝo".

El 71 poemoj, la jenaj troveblas iuforme Interrete:

La Gardantoj
     La gardantoj (el disko William Auld legas poezion)
"Velkoj," Orkestro kaj Koruso de la Podlaĥia Operejo kaj Filharmonio en Bjalistoko; kun angla traduko de D. B. Gregor
     Verkoj de William Auld en korusa versio: Velkoj; Ebrio; Vi estas maro; Geedzoj; Memoro
     Novembra spleno - Velkoj
     William Auld (poemoj) . . . Velkoj
Neĝo: Snow: Nive (Interlingua)
La rivero 
Mankas Krotaloj
Noktomeze - Muziko de Vitor Mendes, teksto de William Auld
Bonan Matenon, Majstro
Incitnudiĝo
     Incitnudiĝo (el disko William Auld legas poezion)
Soneto 
Maristaj Kantoj: kelkaj versoj troveblas en La Velŝipo Magdalena, teksto de William Auld, muziko de Nanne Kalma, ludas Kajto
Rimletero (pri John I. Francis)

William Auld: "Unufingraj melodioj" (3)

Percepteblas diferencoj inter tri poem(ar)oj de William Auld: "Spiro de l' pasio" en Kvaropo (1952), la eposo La Infana Raso (1956), kaj Unufingraj melodioj (1960). En ĉi-lasta 17 poemoj estis verkitaj antaŭ 1955, do malfacilas aserti ĝeneralajn temajn diferencojn laŭ jaroj de verkado. Eble temas pri elektoprocezo por poemlibroj. En Unufingraj Melodioj oni trovas eksperimentajn formojn kaj filozofiajn temojn kiajn oni trovus en La Infana Raso. Oni ne plu trovas poemojn kiajn en "Spiro de l' pasio" pri la laborista klaso en Britio.

Tra la tuta jardeko ni trovas originalecon en formo kaj enhavo. Eĉ kiam Auld verkas amuze, li verkas "serioze". Ne estas fatraso. Mi legis kaj relegis La Infana Raso kaj Unufingraj Melodioj plurfoje dum la pasintaj kvar-kaj-duono jardekoj.

Tamen en Unufingraj Melodioj troveblas la sola verko de Auld kiun mi ege malŝatas: unuakta verskomedio "Kvazaŭ birdoj konstruas" (1953). La titolo estis prenita el poemo de Kalocsay. Estas tri rolantoj; la scenejo estas Ateno, kelkmil jarojn antaŭ Kristo. La verko estas tute banala intrigo pri amora fideleco de edzino kiam forestas edzo. La svatanto kiu provas delogi la ĉastan edzinon estas fakte ŝia edzo maskita. Jam iom ĝenas ke oni ankoraŭ verkas en versdrama formato kiu en anglalingva literaturo estas eksmoda dum jarcento sed daŭras en Esperanto-beletro, sed ĝenas plu pro temo jam delonge pleonasma. Kial Auld malŝparis tempon tion verkante? Ĉu pro forta konvinko pri la temo, aŭ ĉu pro pure beletrisma ekzerco de formo? Mi dekomence cerbumis, ĉu ĉi tia banalaĵo iel simptomas ian difekton en la kulturpolitiko de Auld, homo kaj verkisto cetere admirinda.

Witold Gombrowicz & Esperanto?

Mi komencas legi Witold Gombrowicz, en anglalingvaj tradukoj. Mi legis lian verkon Filozofio en 6 horoj kaj 15 minutoj kaj nun legas la unuan volumon de lia Taglibro.  Ekzistas pri li artikolo en Esperanto en Vikipedio:

http://eo.wikipedia.org/wiki/Gombrowicz

Mi ne povis trovi la ekziston de ajna traduko el lia verkaro en Esperanto. Nu?

Kaptis mian intereson la okupateco je Gombrowicz pri la problemo de provinceco, kiu por li estas pola provinceco. Mi ne konas polan kulturon, do jen nova temo miaflanke, kiun oni certe povas apliki al diversaj situacioj.

Kvankam la elirpunkto malsamas, mi pensas pri eseo de pola Esperantisto:

"Letero el ekster la (E-) kulturo" de Radosław Nowakowski

Ĉu estas koincido, ke ankaŭ Nowakowski estas polo? Li deziras liberiĝi el la katenoj de kulturo. Gombrowicz volis liberigi propran denaskan kulturon el provinceco. La temoj ŝajnas iom apartaj, sed mi supozas ke ekzistas rilato.

Esperanto mem servas diversajn funkciojn. Unu ideologio emfazas la konservadon de naciaj kulturoj. Sed efektive Esperanto ankaŭ servis kiel eskapilo el la sufoko de lokaj cirkonstancoj, aparte en orienta Eŭrope sed ankaŭ aliloke.

Mi komencis blogi pri Gombrowicz anglalingve:

Witold Gombrowicz confronts (Polish) provincialism

Witold Gombrowicz: Philosophy in 6 1/4 hours (1)

Esperanto doomed?

Yet another article in the mainstream press:

Esperanto: Simple, logical and doomed by R.L.G. | BERLIN The Economist, Sep 26th 2013

Not a bad article: the author mentions Esperanto's positives, and then goes on to explain why it is doomed to failure. There are some missing elements in this perspective. I am not so much interested in rebuttals you can always find in the comments section. Instead, I am interested in the tacit as well as explicit presuppositions of the argument.

Note that the author points out two factors in motivating language learning: (1) advantages coming from wide networking possibilities, (2) the pull of a culture to enjoy. Of course there are advantages to Esperantists networking among themselves, especially when it comes to travel. But the author really means networking in the larger society, involving commercial, intellectual, and other transactions.

And of course he is right, but he should have explicitly added the overriding factor that language use follows power, and not some abstract notion of efficacy; also that Esperanto's best chances were deep-sixed by institutions that didn't want to rock the power-boat of nationalism and existing power relations.

Before I discuss culture, I need to point out that there were always two goals of the Esperanto movement, which began as fused but in more recent decades have separated in the minds of a significant percentage of Esperantists. The first is to gain acceptance in the world at large and to secure Esperanto as the universally accepted international auxiliary language. The second is to cultivate an internally sustaining Esperanto-speaking community. The geopolitical scence has changed drastically more than once over the past century, and the more realistic of Esperantists have abandoned global ambitions. But they still cling to participation in the Esperantophone community, which unlike its original global ambition, is a success story.  The goal of universal acceptance is named by those who rejected it "pracelismo" or "finvenkismo"--i.e. adherence to the primeval goal or final victory.  This responds to the notion of networking in the larger sense.

Now we come to the notion of culture, which relates to the culture of the Esperantophone community. The most prominent of Esperantist literary figures have either insisted or denied that the Esperanto movement has its own culture. I am not the only one to insist that the notion of subculture is more accurate.  Then one could ask, what are the motives for participating in any subculture? They are varied.

I have addressed the question of culture in two podcasts to date on The Contributions of Esperanto to World Culture, particularly in Part 1. I characterized "culture" as process, not artifact, and so I conceptualize the Esperanto movement as a culture-forming process, one which I'll add has quite a colorful past if an often prosaic present. I also emphasized the Eastern European experience, eventually focusing on the central contribution of Hungarian writers to the development of Esperanto's cultural capital. Under conditions of repression Esperanto was not a frivolous hobby or playground for crackpots; it provided an alternative means of expression.

PS: Esperanto proselytizers are indeed obnoxious. Hence I have chosen my own path, not to convert, but simply to inform about the history of Esperanto as a living language.

Conlanging today: an infantile disorder?

My recent study of the history of utopianism and science fiction has spilled over into my musings about conlangers and speculations about alt culture. I think there is something essentially trivial about today's conlangers as there is about TV/cinematic sci fi. And therefore I think there is something grievously missed on the sociological plane by Arika Okrent who has otherwise rendered a great service by documenting this phenomenon. I also think that the otherwise admirable Sam Green made some serious and harmful errors in his two documentaries on utopias and Esperanto, for which Okrent is also egregiously guilty in the latter. She is a linguist, not a historian or social theorist. Thank Godless I'm a baby boomer. These younger folks have no sense of history.

 I am being uncustomarily diplomatic here.  Somewhere I wrote what is wrong with the Esperanto documentary. I think Sam compounded Okrent's misrepresentation of the era that produced Esperanto. As for the Four Utopias and Sam's documentary approach, Stephen Squibb nailed what is wrong with it.

I get constant updates in my Facebook newsfeed from conlangers, and while I find the resources available in this area far more sophisticated than what I recall being available in the era of marginal print culture when I was a teenager, something has declined in one area as sophistication has grown in another. In the old days, most of the conlangers (when the term did not exist) at least pretended to be interested in an international auxiliary language, with an admixture of eccentrics and outright cranks making big claims, especially those inventing a priori languages. (I am so glad I was finally able to acquire my own copy of Fuishiki Okamoto's 1962 book on BABM at the 2010 Esperanto USA congress, which I recall from my nerd salad days haunting the Buffalo main library.) In those days the figure most known for inventing languages for the hell of it was J.R.R. Tolkien (whose medieval nostalgia I soon learned to disdain), which he referred to as a guilty pleasure. It was something for male nerds just past puberty to do in those days, in a far more innocent but hardly idyllic time.

Now artificial languages are commissioned ad hoc for superficially sophisticated sci fi and fantasy films and TV shows. But Dothraki could not get me to endure Game of Thrones.  And my opinion of Avatar was none too favorable either. I have already expressed my "esteem" for Klingon (see the post reproduced below).

All of this reminds me of a visit to Buffalo in the past year, in which I was taken to a congregation of a sci fi film club, coincidentally located a block from where I grew up. I had to endure episode 6 of Star Wars all over again, a scenario so preposterous even the person who brought me found it dubious. Every stereotype you can imagine about this subculture is true; the reality is even worse, much seedier and much more awful than anything I grew up with. It's a sad case of arrested development.

There are, of course, a few conlangs of philosophical or ideological interest: Lojban, Laadan, maybe Toki Pona and a few others. I don't think so highly of these either, but the conlanging hobby as I see it flowing into my newsfeed strikes me as decidedly infantile, as infantile as blockbuster films and "reality" TV, more childish even than all the crackpot Esperantists combined I've encountered over the past 45 years. Esperanto, at least, was designed for a serious purpose, and its subcultures exist at least to communicate, and while conlanging is a creative endeavor as any other, most of it in the final analysis is as pointless and redundant as the latest American film or TV series. O Stanislaw Lem, where art thou when I need thee?

---

Sociology of Klingonism, 23 December 2010

If I could have projected my 14-year old self forward in time more than four decades, I would have reveled in today's conlanger world. While I outgrew direct involvement in this sort of thing, I retain an interest in documenting it, and I can more or less respect the hobby . . . except when it comes to Klingon. Arika Okrent has provided a forceful argument that involvement with Klingon is not contemptible after all, which almost had me convinced, but ultimately I revert to the anonymous cynic who insisted that the existence of Klingon speakers is an argument for forced sterilization.

Now comes this sociological study, parts of which I find quite fascinating, as Mr. Spock would. Who knew that Pierre Bourdieu would be marshaled to analyze the Klingon phenom?

Klingon as Linguistic Capital: A Sociologic Study of Nineteen Advanced Klingonists
[Hol Sup 'oH tlhIngan Hol'e' wa'maH Hut tlhIngan Hol po'wI' nughQeD ]
Yens Wahlgren, Bachelor’s thesis, Soc 346, 41–60 p, Spring semester 2004, Department of Sociology, Lund University
http://www.angelfire.com/trek/yensw/PDF/thesis.pdf

Esperanto is cited for comparison, including Peter Forster's 1982 sociological study, The Esperanto Movement.

One surprising--to me--twist here is the dissociation between Klingonists and Trekkies. (I think they prefer to be called Trekkers, but I prefer the more supercilious term). I would think that Klingonism would be Trekkiehood taken to the point of a psychotic break, but oddly, many Klingonists begin with a fascination with the language and not with the fictional universe from which it originates.

Many Klingonists seems to lose their interest in Star Trek after speaking Klingon a while. This may be a result of that the average age is higher among Klingonists than Klingon fans. Star Trek fandom is in many ways a youth culture (Gibberman, 1991).

However the KLI as a socializing institution is probably one reason for the fact that many Klingonists not consider themselves as trekkers anymore. In the process of Klingonists becoming Klingonists is not only the process of languages learning. A kind of secondary socialization (Berger & Luckmann) is occurring when interacting in the peer group of KLI. Officially the KLI emphasize that they not are a fan organization. Their journal it is not a newsletter or a fanzine, it is supposed to be a scholarly journal, indexed by the Modern Language Association, that uses blind peer review. The education level of the Klingonists is as we have seen very high and it would be reasonable to assume that the use of an academic language and style is endorsed.

But compare this to respondent Adam:

The fact that there’s a rich fictional background to the Klingons gives this language incredible character, and makes speaking it fun.
If you’re speaking Esperanto, you can’t ask yourself, ‘how would an esperantoan express this idea,’ because there’s no such thing as an Esperantoan. There are fictional Klingons with a fictional culture, so one can ask ‘How would a (fictional) Klingon express this idea,’ and that makes it more fun.”

Note the perversity:

Many Klingonists choose to perceive and treat Klingon as a “real”, actual alien language and not as an artificial language. Thus they are not interested in creating new words for human concepts. Their goal with the language is not that it will be as easy as possible to use for humans, but rather they want to understand how Klingons use their language. This adds another dimension to the Klingon community. To become a notable member among Klingonists linguistic capital is not enough -- you need cultural capital as well to know how a Klingon would think in a certain situation. Or more specifically: how the group of Klingonists think Klingons think.

However, the influence of attempting to adapt Klingon to earthly needs is also felt.

The dissociation between interest in the Klingons in the Trekkie universe & the Klingon language is quite intriguing:

In the ordinary Klingon fan world where role-playing and dressing-up as Klingons is the major activity, the knowledge of Klingon is to be considered as sub-cultural capital, in the eyes of the relevant beholder. Though to be a Klingonist seems not automatically to get you sub-cultural capital. By judging from my informants opinions there is a conflict between Klingon fans and Klingonists. To actually learn the full Klingon language is seen as a waste of time and somewhat strange. In my opinion this conflict can be connected to the fact that the KLI states that it is not a fan organisation. It may as well be a result of different focuses; the KLI’s primary concern is intellectual and the fan groups activities is more practical (creating uniforms, Klingon weapons etc.)

Different respondents have different views, of course, so I may sense a contradiction based on conflating informants, but it's odd, I think, to wonder how a Klingon thinks without being interested in Klingons, i.e. as they exist in the Star Trek cosmos. It's like being interested in a culture without being interested in it. I suppose this could be just a small step beyond being interested in a language only for the language. So I guess this is not as pathetic as dressing up as a Klingon after all. Still, wondering how a Klingon thinks is like wondering how a thug from South Buffalo would express himself, and I'm glad I haven't had to think about that for some decades.

The Contributions of Esperanto to World Culture: Parts 1 & 2

Or, in Esperanto: "La Kontribuoj de Esperanto al Monda Kulturo: Partoj 1 & 2." Jen mia nova podkasto, de la 3a de majo 2013, kaj mia anglalingva resumo de mia anglalingva podkasto.

Parto 1: Superrigardo: Kulturo & Esperanto, Zamenhof, historio de Esperanta beletro. Parto 2: La centra rolo de Hungaroj kaj Hungario: Literatura Mondo, Soros, Baghy, Kalocsay.

Kun miaj deklamoj en la Esperantaj originaloj kaj en anglaj tradukoj:

"Ho, Mia Kor'" & "Pluvo" de L. L. Zamenhof, kun tradukoj de Marjorie Boulton

"Sunsubiro" & "En Ĉi Murdepoko" de Kálmán Kalocsay, kun tradukoj de A. Z. Foreman

5/3/13 The Contributions of Esperanto to World Culture: Parts 1 & 2

Part 1: Overview: The concept of culture is discussed, as is the question of whether and in what sense the Esperanto community can be considered a culture, a question on which even the most celebrated Esperantist literati have differed. I emphasize the Esperanto phenomenon as a subculture and culture-forming process, with overall humanitarian contributions to world civilization, and artistic, mainly literary contributions, of both original works and translations. I discuss the perspective and literary contributions of Esperanto's creator Zamenhof in relation to the Esperanto movement and world situation of his time. I recite two original poems of Zamenhof in Esperanto and in English translation. I give a general historical map of the development of Esperanto literature.

Part 2: Hungary: After World War I, Hungary became the world headquarters of Esperanto literature. The publishing house Literatura Mondo was headed by Tivadar Soros, father of George Soros. I provide virtually unknown historical tidbits on racial issues from the literary journal, also called Literatura Mondo. I then discuss the towering figures of the period between the world wars, the Hungarians Julio Baghy and Kálmán Kalocsay. I end by reciting two original poems by Kalocsay in Esperanto, with English translations.

Lukács & tragedy / tragedio (2)

I still need a translation from Lukacs' 1955 Hungarian essay on Imre Madach's The Tragedy of Man.

I succeeded in getting someone to translate from German an extract on Hungarian drama from an early work by Lukács. The German and the English are now on my web site:

• Die ungarische Dramenliteratur
• On Hungarian Dramatic Literature

I also digitized the choicest philosophical passages from a famous 1910 essay in Soul and Form:

The Metaphysics of Tragedy: Excerpts by Georg Lukács

Though this is not related to the theme of tragic drama, note again my uploaded essay by Lukács in Esperanto translation on the counterrevolutionary reaction to the 1919 Hungarian Soviet Republic:

Kontraŭrevoluciaj fortoj dum la hungara proletara diktaturo de György Lukács
[Counterrevolutionary Forces during the Hungarian Proletarian Dictatorship]

I cannot find this in English. There are a couple British anthologies of Lukács' political writings I have not seen. But in the familiar anthologies, nothing: Tactics and Ethics would have been the place to find this piece.

So we continue to fight the language barrier as we pursue our scholarship.

Lukács & tragedy / tragedio (1)

The following quotation is excerpted from an excerpt from Lukács' early work on modern drama translated into English in 1968. This translation does not mention Imre Madách; the complete German text does. But here you will find background on Lukács' view of tragic drama from this period.

On the historical transition from the logical structure of traditional drama based on a presumed metaphysical/social order to the logic of individualism in modern drama:

“Artistically this all implies, in the first place, a paradox in the dramatic representation of character. For in the new drama, compared to the old, character becomes much more important and at the same time much less important. Our perspective alone determines whether we count its formal significance as everything or as nothing. Even as the philosophies of Stirner and Marx are basically drawn from the same source, Fichte, so every modern drama embodies this duality of origin, this dialectic out of the life that gives it birth. [….] Character becomes everything, since the conflict is entirely for the sake of character’s vital centre; for it alone and for nothing peripheral, because the force disposed of by this vital centre alone determines the dialectic, that is, the dramatic, quality of drama. Conversely, character becomes nothing, since the conflict is merely around and about the vital centre, solely for the principle of individuality. Since the great question becomes one of to what degree the individual will finds community possible, the direction of the will, its strength, and other specifics which might render it individual, in fact, must remain unconsidered. Thus—and the essence of the stylistic problem is here—character is led back to more rational causes than ever before, and becomes at the same time ever more hopelessly irrational.” [p. 435]

SOURCE: Lukács, Georg. “The Sociology of Modern Drama” [1909/1911? - excerpt from Entwicklungsgeschichte des modernen Dramas], translated by Lee Baxandall (1965), in The Theory of the Modern Stage, edited by Eric Bentley (London: Penguin Books, 1968), pp. 425-450.

Kreivo, varbado, & la demando de kulturo

Ĵusafiŝe pri Jorge Camacho, mi konkludis je la temo de kulturo kaj kreivo. Kiam mi parolas krokodilmedie pri Esperanto, mi ne disdonas la kutiman naivan kaj falsan propagandon pri Esperanto. Mi tute rifuzas promocii finvenkismon kaj mi emfazas honeste Esperanton kiel vivantan lingvon. Tre rare okazas iaj negativaj reagoj aŭ postkomentoj.

Kelkfoje mi spertis nur unu tian reagon: oni lernas lingvon por eniri kulturon. Esperanto ne havas kulturon, do kiel valoras Esperanto? Mi lastfoje spertis tion post mia prelego ĉe UNo en decembro 2010. Mi klarigis mian pozicion, senpropagande, sed la koncerna persono evidente ne simpatiis.  Kaj mi ne asertis la specon de vidpunkto pri Esperanto-kulturo kian oni trovas ĉe Auld.

Mi iomete diskutis la kulturdemandon en mia anglalingva afiŝo:

Don Harlow's Esperanto Book

Jen kerna paragrafo:

 Important here I think is conveying the texture of the Esperanto world as a culture-forming phenomenon. Ultimately, this is far richer approach than kindergarten-level propaganda. That is, convey Esperanto as a living language, not just advertise how it is the interminably procrastinated solution to the world language problem.

Mi priskribas Esperanton ne kiel "kulturon", sed kiel kultur-formigan fenomenon.

Mi iam polemikis pri ŝajne tute malsama temo:

The Traditional Canon vs. Multiculturalism in the Literary Profession: A Sterile Debate
[Tradicia Beletrokanono kontraŭ Plurkulturismo en la Literatura Profesio: Sterila Debato]

La komuna faktoro estas la logiko de la adorado de la beletra korpuso de la pasinteco—majstroverkismo—kontraste al perspektivo de antaŭenpuŝa kreivo. Nu: mi konstatas analogion inter ĉi tiu afero kaj la rilato inter jam konstruita (por formuli simplisme) nacia/etna/lingva kulturo kaj la kulturformiga historio de Esperanto. Jen fruktodona perspektivo por plua taksado de la afero. Tradicia aprezado, ĉu pozitiva ĉu negativa, de Esperanto-kulturo kompare al naciaj kulturoj baziĝas sur erara premisaro.

Jorge Camacho kaptita sen iluzioj

Oni povus postfakte konstrui tradicion de memkritiko, skeptikismo, kaj satirado de la Esperanto-movado. Jen unu ekzemplo ĉi-bloge:

Satire pri esperantistoj 

Estas kompreneble multaj frenezaĵoj kaj frenezuloj en la Esperanto-movado—Esperantujo aŭ Esperantio, pli ĝuste—; estas pluraj sobraj sagaculoj kiuj objektive konstatas la fortaĵojn kaj malfortaĵojn de la medio; estas miksaĵoj de realismo kaj ideologia iluziemo.

Jen lastatempa poemo de Jorge Camacho skeptikumante pri la Esperanto-medio:

Nefermita poemo pri Esperanto kaj Esperantujo  

Laŭ la postkomentoj, mi kaj pluraj aliaj konsentas kaj kunsentas la nepoeziecan poemon.  Temas pri kroĉiteco al la lingvo malgraŭ la multaj negativaĵoj kaj elcerpitaĵoj de la afero.

Ekzemplo de miksita pritakso de la afero kaj troa ideologiemo estas William Auld. Notu:

William Auld: kulturo & Esperanto

En lastaj monatoj mi relegis plurajn librojn de Auld, ne ankoraŭ blogis pri ĉiuj. Auld povas racie taksi aferojn, do lin ne ŝokus Camacho aŭ aliaj similaj. Kompreneble onies juĝkapablo ne nepre estus unuforma. Ie Auld mencias la emocian kroĉitecon al la lingvo. Mi konsentas pri tio kaj la (raci-speca!) legitimeco de tia emocia ligiteco. Estonte mi blogos pri tio kaj pri la vastasenca kreivo de la Esperanto-afero, rilate al tiuj kiuj senvalidigas Esperanton ĝuste pro "kulturo".

Lukács vs. science fiction?

Morse, Donald E. “When the Hungarian Literary Theorist György Lukács Met American Science-Fiction Writer, Wayne Mark Chapman,” in Anatomy of Science Fiction, edited & introduced by Donald E. Morse (Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars, 2006), pp. 186-191.

While this essay is not available on the net to my knowledge, the contents and introduction to the book are:

http://ppke.academia.edu/K%C3%A1rolyPint%C3%A9r/Books/130495/Donald_E._Morse_ed._Anatomy_of_Science_Fiction

There's also the Cambridge UP book description:

http://www.c-s-p.org/flyers/Anatomy-of-Science-Fiction.htm

And there's this:

International Association for the Fantastic in the Arts (IAFA)

There's some pretty interesting stuff in this book. Morse himself started out in a different branch of literature, then got into science fiction, fantasy, and Hungarian literature. One of his specialties is Kurt Vonnegut Jr. Here's a list of publications:

http://ieas.unideb.hu/index.php?p=756&l=en

I also copied another article: „Leakings: Reappropriating Science Fiction: The Case of Kurt Vonnegut,” by Tamás Bényei, a Hungarian author (pp. 48-69).

Back to Morse: the article is not about Lukács at all, save for implicating him in the suppression of science fiction, fantasy, and indigenous Hungarian culture in Stalinist Hungary. "Light" reading was deemed decadent and was officially under suspicion. Apparently all this was strictly forbidden until after the 1956 Revolution. But science fiction didn't get published much in Hungary until 1989, whereupon there was an explosion, not always properly documented in the American reference work on the subject.

But here's something else of interest, what Morse terms "pseudotranslation". There is no Wayne Mark Chapman: he is a fictional construct of a network of Hungarian authors who created their imaginary universe and published their original works under this pseudonym, owing to the fact that they could not sell their books as Hungarians: they had to pretend to be translating an American author!

As for Lukács role, I'm still not clear. In other instances Lukács indulged in Stalinist propaganda while covertly subverting it.  I know he hated Joyce and Kafka (though he admitted to the Kafkaesque quality of Stalinism), but I don't know what he had to say about science fiction and fantasy, if anything.

In any case, my eventual aim is to relate this to Lukács' take on Imre Madách.  I want to relate all of this to Sándor Szathmári. Perhaps there's a chance of interesting Morse or IAFA in Szathmári?

Sam Green: The Universal Language

Sam Green presented a rough cut of this documentary at the Zamenhof Symposium at the UN in New York on 15 December 2010, the same symposium in which I spoke on the Centennial of the Esperanto Universal Congress in Washington, DC. Since then I have blogged about the forthcoming final version.

Well, the documentary has been out for some time, and can be purchased on DVD or downloaded via the Internet. In addition, Sam has a web site devoted to the documentary, with a blog and with web posts in both English and Esperanto:

The Universal Language: A Documentary Film by Sam Green

The blog is bilingual, with English and Esperanto versions of each post, which relates to some aspect of the film or to Esperanto more generally.

I translated one of Sam's original English posts into Esperanto:

Intervjuo kun Eva Soltes pri komponisto Lou Harrison
August 02, 2012

. . . corresponding to the original:

An Interview with Eva Soltes about composer Lou Harrison
August 02, 2012

I have blogged before about Lou Harrison, in English and Esperanto. I myself first encountered Eva Soltes at the National Gallery of Art in Washington, DC, at the presentation of a documentary film about Harrison. This was the first event in a symposium about Harrison. I reported on this event (and subsequently the others) in Esperanto:

Lou Harrison: Mondo da Muziko
2011-02-28

In August viewers of Sam's film were invited to pose questions about it. Sam responded to the first round of questions. Before the month was out, I sent Sam some of my questions about the film. His responses to some of these are included in his second round of responses:

Respondoj al demandoj de legantoj II
August 30, 2012
Jen respondoj al kelkaj demandoj, kiujn vi sendis al ni

Questions from Viewers, Part II
August 30, 2012
Titles, futures, footage source

The comment about archival sources and the subsequent questions are mine. Sam provides images, video, and audio in response.

Here is some footage of the noted Andreo Cseh, of Cseh-method fame, teaching Esperanto to a class outdoors:



In response to my question about a voiceover, Sam presented a speech by the noted Esperantist orator and organizer Ivo Lapenna:

"La Kultura Valoro de la Internacia Lingvo" [The Cultural Value of the International Language] de Ivo Lapenna