Miĥalski & Majakovskij

Eŭgeno Miĥalski

Jen nove ĉe mia retejo:

• Amaj melodioj: III de Eŭgeno Miĥalski
• “Al memoro de Majakovskij” de Eŭgeno Miĥalski

Elstaras je Miĥalski lirikeco, erotiko, kaj eksperimenta plivastigo de la lingvaj eblaĵoj de Esperanto. La unue menciita poemo (Amaj melodioj: III, kiun mi deklamis sonregistre okaze de la 121-a datreveno de Miĥalski) estas lirika kaj erotika, kun kelkaj interesaj kunmetitaĵoj kaj gramatikaĵoj--'disburĝonis kaŝtanaj', 'kreiv-geedziga'.

Kiel evidentas en la poemaro Prologo (1929), Miĥalski sopiris al nova mondo, tiel profetante pri la 'os', kaj li ankaŭ estis pioniro de poezia stilo en Esperanto. Do, du-kiale, ne surprizas ke Eŭgeno Miĥalski entuziasmus pri la avangarda sovetrusa poeto Vladimir Majakovskij.

La centrigo de politika potenco de Stalin fine de la 1920aj jaroj efikis ankaŭ fini la viveblecon de la arta avangardo. Majakovskij mortpafis sin je la 14-a de aprilo 1930. Miĥalski verkis la omaĝan poemon la 26-an de junio 1930. Miĥalski fariĝus viktimo de la Stalina teroro; li estis mortpafita la 15-an de oktobro 1937.

Ĉi-poeme oni trovas laŭdadon de la novo kontraŭ kaduka kaj filistra sociordo, en kombino kun la pionira lingvaĵo de Miĥalski. Ĉi tiu poemo finfine aperis kaj estas la lasta poemo en Plena Poemaro 1917-1937, antologio de Miĥalski redaktita de William Auld kun enkonduko de Krys Ungar (Antwerpen: Flandra Esperanto-Ligo, 1994; p. 175-176).

Do jen funebro fare de Miĥalski pri Majakovskij. Kaj ni, la posteuloj, funebras pri Miĥalski.

Eŭgeno Miĥalski 121-jara

Okaze de la 121-a datreveno de la naskiĝo de Eŭgeno Miĥalski (21 januaro 1897 - 15 oktobro 1937), mi sonregistris deklamon de poemo ...

"Amaj melodioj: III" de Eŭgeno Miĥalski, Voznesensk, 11 Decembro 1923.

Ĉi tiu poemo aperis en la poemaro Prologo (1929) kaj troveblas ankaŭ en Plena Poemaro 1917-1937, red. William Auld, kun enkonduko de Krys Ungar (Antwerpen: Flandra Esperanto-Ligo, 1994), p. 63-64.

Ĉi tiu estas dum jardekoj unu el miaj favorataj lirikaj poemoj de Miĥalski, speciale la finaĵo:

Disburĝonis kaŝtanaj la floroj
kun kreiv-geedziga polen',
ĝi miksiĝis kun niaj odoroj
en mistera pasia solen'.

Dolĉe!

Samovar en Rusio

Samovaro estis unu el amatoraj E-gazetoj (“samizdataj,” “fuŝ-gazetoj”) en Rusio “produktata per 9-pingla printilo, je neregula ritmo kaj neregula kvanto – iam 6, iam 10 ekzempleroj." Parto da ties enhavo alireblas ĉe la ĉi-ligata retejo, el la jaroj 1993-1997 kaj 2001. Plejparte temas pri movadaj novaĵoj.

Samovar republikigis, eble kun ironia intenco, la jenan:

Ljudmila Jevsejeva:

Lia nomo – Lenin

Por ni lia nomo – lumporta radio,
balzamo por vundoj en arda batal'.
Trinkante el fonto de lia genio,
ni fortas, hardiĝas simile al ŝtal'.

Por ni lia nomo – impuls' dinamika,
junaĝo de l'Tero, signal' de l'Aŭror',
printempa aromo, saluto amika,
el ĉiuj juveloj plej kara trezor'.

Gregor Benton on the proletarian Esperanto movement

I vaguely recall the name Gregor Benton from somewhere; I assume he surfaced somewhere in my erstwhile study of the history of Trotskyism. I see that he is a specialist on China and that he has published on Chinese Trotskyism, Maoism, and Chinese communism overall.

I am familiar with Jacobin magazine. In a country where the very name of Marx is taboo, Jacobin is the most widely known Marxist magazine in the country, "widely" being a relative term but at least not totally invisible among the intellectual reading public. Many years ago, when the magazine was still in gestation, at least one person involved in it was interested in interviewing me on C.L.R. James, but this never materialized.

Nobody in the USA, on the left or otherwise, cares about Esperanto, so I was quite surprised when this article surfaced in Jacobin and by which author:

"Communism in Words" by Gregor Benton

"A brief history of Esperanto, the language intimately tied to the common destiny of the working class."

I can imagine the horror of many American Esperantists to see Esperanto associated with communism in this way, though there are some who have mentioned the proletarian Esperanto movement as an historical phenomenon. Benton's father, who fought against the fascists in the Spanish Civil War, defended Esperanto to comrades who dismissed it, using the phrase "communism in words" (which I have never seen anywhere else). Gregor himself learned Esperanto and delivered a euology to his father in Esperanto for the Catalan Esperanto Association.

This is a very good article, with a good historical overview and an objective assessment, advocating Esperanto in a realistic way without hype and cultism, and even with his particular interest as a man of the left.

Benton provides a capsule summary of Zamenhof and of the Esperanto movement's history and present status, then launches into the history of the proletarian Esperanto movement and the hostility engendered in reaction to the various causes that embraced Esperanto. Benton mentions the leading international organization, Sennacieca Asocio Tutmonda (World Anationalist Association, "SAT" for short), its erstwhile collaboration with the USSR, the eventual Stalinist break with SAT, and the breakaway pro-Moscow Internacio de Proletaj Esperantistoj (International of Proletarian Esperantists).

Benton then covers the persecution of Esperantists by the Nazis and the Stalin regime and its eventual satellite regimes. (Esperanto had a significant presence before the Great Purges. I do not recall the Communist International ever endorsing Esperanto''s rival Ido, though I do remember Ido was part of the mix.) With de-Stalinization, the Esperanto movement was revived in the Soviet bloc, and its association there with the "peace movement" was a vehicle for Esperanto to thrive.

Benton also outlines the history of Esperanto in China, its early association with anarchism and communism. He mentions also the Japanese woman Hasegawa Teru (known by the Esperanto pseudonym "Verda Majo" = Green May) who was to join with the Chinese against Japanese aggression. In Maoist China, Esperanto was initially suppressed, then tolerated, then later, even while under suspicion during the Cultural Revolution, was widely used by the regime for Maoist propaganda. The Esperanto movement thrived in the post-Mao era, but its strength has vacillated.

Finally, Benton tackles the future prospects of Esperanto, with respect to the global changes that have transpired since its early days and what this means for the role and fate of the language -- in recent decades the effects of the fall of the Soviet bloc, the decreased reliance on traditional Esperantist membership organizations, and the rise of online communication. Esperanto thrives in the digital age, and the values it represents are as relevant as ever.

Aleksandr Logvin (1903 - 1980): 3 poemoj

Antaŭ jardekoj mi akiris kaj legis la poemaron Sur la vivovojo: poemoj de Aleksandr Logvin, kun antaŭparolo de Ferenc Szilágyi (La Laguna: J. Régulo, 1964; Stafeto: Beletraj kajeroj; 24) kaj relegis ĝin kelkfoje poste.

Post jaroj, mi ne povas raporti multon el la enhavo. Mi trovis la jenajn tri poemojn en la fantom-interreto (archive,org) kaj re-enretigis ilin kune:

“Plej sinceraj la versetoj pri la verdaj revuetoj” / “Kie Lermontov duelis...” / “Rekviemo” de Aleksandr Logvin

Ĉiuj tri estas omaĝoj: la unua, leĝera laŭdo de la diverslanda Esperanto-gazetaro, la dua pri la rusa poeto Miĥail Lermontov, la tria pri Kálmán Kalocsay ĵus post ties morto.

Jen du pluaj retligoj:

Aleksandr Logvin - Vikipedio

Aleksandr Porfirjeviĉ Logvin (OLE)

Moskva skolo de originala Esperanto-poezio

Moskva skolo de originala Esperanto-poezio de Nikolao Gudskov:

Mi iom konas ruslandajn kaj sovetuniajn esperantistajn verkistojn, sed mi ne sciis pri iu Moskva skolo. Gudskov resumas la historion de esperantistaj verkistoj en Moskvo kaj skizas la trajtojn de la t.n, skolo. Lia eseo konsistas el sep sekcioj:

1. Premisoj
2. Impeto de la 60-aj
3. Maturiĝo
4. Moskva literatura Esperanto-klubo
5. "Cerbe kaj Kore" [revuo]
6. Ĝeneralaj trajtoj de la skolo
7. Listo de poetoj, apartenantaj al Moskva skolo

Jen la fina sekcio:

   1) "Protoperiodo" – poetoj, vivintaj kaj verkintoj ĉefe antaŭ la 1960-aj jaroj. Georgo Deŝkin, Nikolaj Hohlov, Aleksandr Logvin, Nikolaj Nekrasov
        2) Pliaĝa generacio – poetoj, kies ĉefa kreado aŭ poezia maturiĝo okazis en la frua periodo de Moskva skolo, inter fino de de la 1950-aj kaj mezo de la 1980-aj jaroj. Miĥail Bronŝtejn, Konstantin Gusev, Isaak Ĥoves, Ludmila Novikova, Ivan Lubjanovskij, Vladimir Samodaj, Bonifatio Tornado (Boris Tokarev)
        3) Nova generacio – poetoj, disfloro de kies talentoj okazis en kadroj kaj sub influo de MLEK. Griŝo Arosjev, Oĉjo (Oleg) Dadaev, Miĥail Giŝpling, Klara Ilutoviĉ, Valentin Melnikov, Ivan Naumov, Miĥail Povorin, Solomon Vysokovskij
        4) Moskvaj esperantistoj, konstante ne okupiĝantaj pri poezia kreado aŭ tradukado, sed sporade verkantaj poemojn, plejparte prezentante ilin al MLEK-anoj (ankaŭ komencantaj poetoj, kies talento ankoraŭ en sufiĉe evoluis). Viktoro Aroloviĉ, Andreo Jakovlev, Aleksej Besĉastnov, Vladimir Edelŝtejn, Irina Gonĉarova, Nikolao Gudskov, Vadim Ĥmelinskij, Lubovj Motyljova, Arkadij Rjabov, Natalja Soljakova (Barabaŝka), Aron Zisman.

Pli ĝenerale, la retejo temas pri: Moskva Esperanto-klubo"Lev Tolstoj". Literatura paĝo estas subsekcio. Ĉio troveblas en la retejo Moskva Esperanto-Centro.

Cerbe kaj Kore malaperis el la aktiva retpaĝaro, sed jen la numeroj 1998-2000:

Cerbe kaj Kore kaj Cerbe kaj Kore (Don Harlow).

Rigardu ankaŭ:

Cerbe kaj Kore - Vikipedio

Ernest Drezen (14 novembro 1892 - 27 oktobro 1937)

Hodiaŭ estas datreveno de la mortigo de sovetia esperantisto Ernest Drezen fare de la Stalina reĝimo en 1937. Kiam mi eklernis Esperanton en 1968, mi interesiĝis ankaŭ pri interlingvistiko, do havigis al mi kaj legis la nemalhaveblan verkon de Drezen Historio de la Mondolingvo (1931, reeldonigita 1967, 1991). Post jaroj mi legis aliajn liajn verkojn Analiza Historio de la Esperanto-Movado (1931) kaj Zamenhof (1929). Eble mi akiris la verkon Skizoj pri Teorio de Esperanto (1931, reeld. 1975) sed mi ne memoras. Komence mi sciis nenion pri marksismo. Mi lernis ke Drezen estis viktimo de Stalin, sed mi sciis malmulton pri lia propra aktivado krom la skismo el SAT. Mi ne sciis tiutempe pri ia lia kompromiteco konforme al la reĝimo, kiu eventuale malsukcesis malhelpi la ekstermon de la sovetia Esperanto-movado.

La sovetia kaj komunistpartia speco de marksismo-leninismo enhavis konatajn krudaĵojn, sed oni tamen povus lerni el ĝi. Kiam mi prelegis okaze de la centjara datreveno de la Universala Kongreso en Vaŝingtono (1910) mi rekonstatis diversajn kritikojn pri Zamenhof, inkluzive de la jena:

Ernest Drezen pri la Interna Ideo de Esperantismo
  (Atentu ankaŭ la retligojn de tiu retpaĝo.)

Menciindas ankaŭ la pli ĝenerala faka intereso pri Drezen. Ekz., sovetologa studento Michael G. Smith multe esploris pri Drezen en konekso kun sia profesia fako, konsultante rusajn kaj Esperantajn verkojn. Mi helpis lin pri la Esperanta flanko, kaj en 1988 mi tradukis por eventuala publikigo lian eseon:

"Kultura Revolucio en Sovetunio: Lingvaj Reformoj kaj Esperanto, 1917-1937" de Michael Smith, trad. R. Dumain

Drezen okupis sin ankaŭ pri scienco de racia mastrumado kreita kaj nomata de Alexandr Bogdanov tektologio (anglalingve "tectology"). Mi jam afiŝis pri mia kunlaboro kun Smith:

Lingvaj reformoj & Esperanto en Sovetunio

Rigardu ankaŭ mian afiŝon Lenin, Bogdanov, Esperanto.

Mia kolego Smith agnoskis kiel mi (kaj multaj aliaj, ekz. William Auld) la imponan kreivon de la sovetiaj esperantistoj, kiujn Stalin subpremis. Smith kiel mi (kaj Auld) admiris la poeton Eŭgeno Miĥalski, kiun ni iam diskutis. Ni miris, kiel ekspliki la plezurigan vortmuzikon de Miĥalski.

Nikolaj Hohlov: La morto de la delegito de U.E.A.

Mi blogis plurfoje pri satiroj kaj parodioj de esperantistoj pri la Esperanto-movado. Sovetrusa esperantista poeto Nikolaj Hohlov verkis humuran teatraĵon La morto de la delegito de U.E.A.: Originala komedio el la vivo de esperantistoj (1924), alirebla kaj akirebla interrete.

Recenzinto "Eko" en Germana Esperantisto (1924) esprimis malaprobon de la "maldelikata" enhavo de la teatraĵo.

Jewish utopian nostalgia & Esperanto in fiction: 2 reviews

This seems to be a trend in Jewish novels for a number of years now. Looking backward, reflecting on dashed hopes and lost possibilities, ideals failed or betrayed: Jewish fiction is casting Esperanto in a utopian role.  Here are my two latest reviews:

• Is Emigration Good for Soviet Latvian Jews? David Bezmozgis, The Free World reviewed by R. Dumain 


• Amos Oz Mourning Jewish Utopia: Between Friends reviewed by R. Dumain

Soviet futurology & a universal language (1973)

Scientists of the future will have no language difficulties. Helped by the computer, they will be able to communicate in many languages. According to some forecasts, by 1980 the computer will be able to translate from one language into another.

These days many scientists are talking about the importance of developing a common language for mankind. The Soviet scholar E. Svadost writes: “. . . a universal language as the second language for all peoples of the world has become a vital requirement in our day and age. A universal language can arise, not as a result of the development of existing languages, but only alongside them, stemming from the collective, mass endeavour in creating a new language, coupled with an appropriate theory and organised on a world-wide scale. . . . A universal language will first come into being as an auxiliary language but will gradually become basic for the whole of mankind during a long period of history. It can ultimately develop into a single, unified language for all people." [l] The blend of science and art will be yet another characteristic of the future society. The combination of rational and artistic methods of research, of mastering reality, has always brought good results and helped make major discoveries.

   1 E. Svadost, How Does a Universal Language Arise?, Moscow, 1968, p. 3 (in Russian).

SOURCE: Kosolapov, V. Mankind and the Year 2000, translated by Y. Sviridov (Moscow: Progress Publishers, 1976), pp. 193-194. (Russian: 1973) 

65a datreveno por senradikaj kosmopolitoj!

Antaŭ kelkaj monatoj mi ekpensis pri starigo de Tago de Senradikaj Kosmopolitoj. “Senradikaj kosmopolitoj“ estis stalinista kodvorto por judoj (plejparte intelektuloj), markante fatalan turnpunkton en la antisemitisma konduto de Sovetunio dum preskaŭ ties tuta historio. Sovetunio jam estis kaptita de la paranojo de Stalin en la “Purigoj“ de la 1930aj jaroj, sed la paranojo akcelis kaj kun ĝi akcelis ksenofobio, naciismo, bigoteco, kaj persekutemo post la venko super la nazioj, kvazaŭ imitante ties praktikon de persekutado kaj la detruado de kulturo (en Sovetunio sub Ĵdanov).

Hipernaciisma, kontraŭ-okcidenta kampanjo kontraŭ “malpatriotaj“ “kosmopolitaj“ tendencoj komencis oficiale en 1946 (la 14an de aŭgusto, en Pravda). Ĝin ligis specife kun judoj ĉi tiu parolado:

A. Fadeev: "O nekotorykh prichinakh otstavanie sovetskoi dramaturgii" [Pri Pluraj Kaŭzoj de la Evolumanko de Sovetia Dramarto], Literaturnaya gazeta (Moskvo), 22 decembro 1948, p. 1.

La situacio de tiam degeneris al murdoza kampanjo kontraŭ sovetiaj judoj, kiun ĉesis nur la morto de Stalin.

Se tiu kampanjo estus homo, ĝi hodiaŭ emeritiĝus en Usono. Sed ĝia signifo ne limiĝas je la pasinteco. Orienta Eŭropo, regresinta al sia antaŭsovetia modo, estas fekujo de bigoteco kontraŭ judoj kaj aliaj grupoj.  Sed eĉ en Usono, kiu plurfacete progresis dum la pasinta duonjarcento, restas problemo. Sistema diskriminacio aktuale viktimigas “ne-blankulajn“ grupojn, dum la “blankul-etnanoj“ kiuj antaŭe suferis diskriminacion estas plejparte asimilitaj en la blankula “ĉefvojo“. Sed sennombraj usonanoj, enfermataj en rigidaj rasaj/religiaj kategorioj (eĉ eks-kristanaj ateistoj), eĉ tiuj kiuj ne malamikas, ne kapablas kompreni judojn, aparte la sekularajn, aparte tiujn kiuj ne situas en fiksa kategorio. Do jen danĝera potencialo stimuli la paranojeman menson al kiu la judeco estus mutaciema, fremda, suspektema, serpenta ento. Kaj kiam la socipolitiko de lando degeneras, kiel okazas ankaŭ en Usono, oni devas esti singarda.

Kompreneble, Zamenhof estis iu el tiuj senradikaj kosmopolitoj, kaj esperantistoj judaj kaj nejudaj estis traktataj simile en malfavoraj situacioj.

Do, senradikaj kosmopolitoj, hodiaŭ staru fiere, kaj la nekomprenuloj bugru sin!

Mia alternativa dato por Tago de Senradikaj Kosmopolitoj estas la 27a de julio. Tiun tagon en 1656 la benata Baruch Spinoza estis eksigita de la juda komunumo, iĝonta en la homa historio la unua senradika kosmopolito, teorie kaj praktike.

Sciencfikcio en Esperanto (13): International Science Fiction (4)

International Science Fiction, no. 1, November 1967 (Galaxy Publishing Corporation): this is the first of the only two issues ever published. Here are the contents:

Cover art and interior illustrations by Jack Gaughan.
Editorial: "SF Film Festival" by Frederik Pohl.
U.S.S.R: "Wanderers and Travellers" by Arkady Strugatsky.
Special Feature: "Science Fiction Around the World".
Germany: "The Epsilon Problem" by Helmuth W. Mommers & Ernst Vleck.
France: "Uranus" by Michel Ehrwein.
Australia: "The Disposal Man" by Damien Broderick.
Italy: "Rainy Day Revolution No. 39" by Luigi Cozzi.
England: " Ecoysiac" by Robert Presslie.
U.S.S.R.: "Perpetual Motion" by Ily Varshavsky.
Netherlands: "They Still Jump" by J. L. Mahe.
Italy: "Witchcraft for Beginners: by F. C. Gozzini.
U.S.S.R.: " Homunculus" by Ilya Varshavsky.
Germany: "Monster" by Helmuth W. Mommers & Ernst Vleek.
England: "The Big Tin God" by Phillip E. High

Note the special feature:

From the Planet Earth:  "Science Fiction Around the World"
What's new in science fiction as reported by Our Men in Germany, Italy and the U.S.S.R.

This further breaks down into:

"Germany" by Walter Ernsting (19-21)
"The Soviet Union" by Julius Kagarlitsky, translated by Anne McCaffrey & Irina Poutiatine (21-26)
"Italy" by Luigi Cozzi (26-29)

Note also that the story from the Netherlands (91-100) is a translation from Esperanto by Clarkson Crane. The author is Jacques-Louis Mahé, more popularly known under his pen name "Lorjak."

More to come.

Sciencfikcio en Esperanto (11): International Science Fiction (2)

There were only two issues of International Science Fiction published, in 1967 and 1968.  I will soon report on issue #1, but here are some key pages from issue #2:

International Science-Fiction, No. 2, June 1968: Cover, Contents, Editorial, Vietnam War Controversy

The countries & languages translated into English represented in this volume are: Netherlands, Austria, France, Poland, India, Chile, Italy, USSR, Esperanto.

The table of contents lacks a story printed in this issue, from Dutch: "Der Heisse Kosmonaut" by Gust Gils (pp. 41-42).

The Esperanto contribution is "In 2112" by J. U. Giesy & Junius B. Smith, translated by celebrated science fiction figure and Esperantist Forrest J Ackerman (pp. 93-97). There are two illustrations and a postscript by Ackermann, with a passage in Esperanto and an explanation of the origin of the story, which dates back to the early years of Esperanto, corresponding to the pre-Gernsback era of science fiction.

In his lead editorial, "The Balance of Ideas," Lester del Ray tackles the language barrier, particularly the unevenness in international communication, considering that English-speakers don't learn foreign languages, while the educated class elsewhere has learned English. English-speaking science fiction aficionados should be wary of provincialism. Pioneers of science fiction include not only Englishman H. G. Wells, Frenchman Jules Verne, but also Karel Čapek, who gave the world the "robot."

On my web page you can also find a graphic image of two rosters of science fiction authors lining up in opposing positions on the Vietnam War, which reached a critical point in 1968. The war hawks include John W. Campbell, Robert A. Heinlein, R. A. Lafferty, Larry Niven, Jack Vance, and other famous and not-so-famous authors. Opposing American participation in the Vietnam War are Ackerman, Isaac Asimov, Peter S. Beagle, Ray Bradbury, Samuel R. Delany, Lester del Ray, Philip K. Dick, Thomas Disch, Harlan Ellison, Harry Harrison, Ursula K. LeGuin, Mack Reynolds, Gene Roddenberry, Joanna Russ, Robert Silverberg, and many others.

I should also note, in addition to the fiction, an article (not on my web page) by John R. Isaac, "Coming Age of Soviet Science Fiction" (pp. 35-41). The subject is Ivan Yefremov's Andromeda, which marks the emergence of Soviet science fiction as a serious genre. Isaac details this scenario of a future communist utopia, which is not crudely propagandistic, and could prove as appealing to us in the capitalist world as elsewhere.

Vladimir Nabokov, artefaritaj lingvoj, ars combinatoria, sciencfikcio, Ludmila Silnova, Survoje

Mi sentas pri Ekzisto la komprenon,
Eble de Ekzisto nu parteton,
Nur per mia arto, mia vojo
de kombinatoriko mia ĝojo;
Kaj se privata kosmo prave skandas
Do mi pri galaksi-versaro pravas:
Ĝi die laŭ supozo jambe ravas.

    — el Pala Fajro de Vladimir Nabokov, tradukis R. Dumain

Jen nova mia bibliografio:

Vladimir Nabokov: Science Fiction, Artificial Languages, Ars Combinatoria, Narrative Structure, Martin Gardner, Play: An Arbitrary Bibliography

Jen supre estas parto de poemo kiu estas parto de metafikcia romano Pala Fajro en la angla de la rusa elmigrinto Vladimir Nabokov. La koncerna fragmento kaptas mian atenton pro mia intereso pri la historia fenomeno de la kombinarto, ars combinatoria. Tio rilatas ankaŭ al aprioraj filozofiaj lingvoj.

Nabokov kreis en Pala Fajro artefaritan lingvon Zemblan, do en mia bibliografio aperas interalie analizojn pri tiu fikcia lingvo. La romano mem havas kompleksan strukturon de rakonto en rakonto, en kiu ambaŭ eroj prikomentas kaj kunkreas la signifon unu de la alia.

Lingva ludado, interpreta ludado, ankaŭ ŝakludado rolas en la vivo kaj verkaro de Nabokov. Lia romano Ada havas sciencfikcian dimension. Li ankaŭ en tiu romano aludas al Martin Gardner, kiu citis el Nabokov en sia popularscienca verko The Ambidextrous Universe [La ambaŭmana (simetria) universo]. Min mem inspiris Gardner precipe pro siaj verkoj pri "matematikaj ludoj" en revuo Scientific American kaj en libroj, ekde mia 14a jaro. Gardner agnoskis min inter multaj en tiu revuo pro solvo de iu kartluda problemo.

Do kie trovi Nabokov en Esperanto? Jen ĉio, kion mi ĝis nun trovis:

Vladimir Nabokov - Vikipedio

"Muziko," tradukis Grigori Arosev, en Rusaj amnoveloj (Jekaterinburg: Sezonoj, 2000), p. 19-22. (Rusa Literaturo; 7)

El Kosmo Vidas Mi Nenion de Ludmila Silnova, en Survoje, n-ro 5?, p. 27-29.

Se vi scias pri pluaj aferoj, bonvolu informi min.

La eseon de Silnova mi tute ne komprenas, sed enestas diskuto pri Nabokov analoge al la kultura problemo diskutata.

La eseo devenas de la revuo Survoje el Sovetunio. Mi havas tri numerojn, sed mankas datindikoj sur tiuj malfacile legeblaj numeroj.

Mi scias malmulton pri Silnova, sed mi trovis kelkajn poemojn interrete, kiujn mi kopiis:

“Hirundo” & Tankaoj: originalaj poemoj de Ludmila Silnova

En la revuo Survoje oni okupis sin pri teoriaj problemoj de kreado, literaturo, kaj literaturkritiko, do malgraŭ la kruda fizika formato, la nun morta revuo instigas intereson. Jen alia afero, kiun mi enretigis:

“Pri Kelkaj Malnoviĝintaj Nocioj” de Alain Robbe-Grillet

 Robbe-Grillet estis pioniro de la fama "nova romano".  La tradukinto el la franca ne estas menciita.

Do, mi bonvenigas pluajn informojn pri Nabokov, Silnova, kaj Survoje.

Sciencfikcio en Esperanto (1)

Stanislaw Lem (1921-2006)

"La geniulo pensas kaj kreas, la ordinarulo efektivigas, la stultulo uzas kaj ne dankas." — K. Prutkov

Estas longa historio de sciencfikcio originala kaj traduka en Esperanto. De tempo al tempo aperas eseoj pri la temo. Estas organizoj kiaj Grupo Nifo, and antologioj kiaj la 10 volumoj de Sferoj. Mi blogis pro sciencfikciaĵoj ĉi-bloge. Tamen mi ne scias, ĉu ekzistas plena bibliografio aŭ superrigardo ĉi-tema en Esperanto. Eble kulpas mia nescio, eble restas bezono por plena dokumentado. Do mia unua paŝo estas la jena gvidilo:

Sciencfikcio & Utopia Literaturo en Esperanto / Science Fiction & Utopian Literature in Esperanto: Gvidilo / A Guide

Mi kompilis ĉi tion post kompilo de simila afero en la angla lingvo, kiu respondas al miaj specifaj esploroj:

Science Fiction & Utopia Research Resources: A Selective Work in Progress

Ĉi tia lastatempa priokupo devenas de mia laboro pri la hungara esperantista verkisto Sándor Szathmári, kiu ampleksiĝas al la beletra kaj intelekta historio de Hungario, la historio kaj teoriumado pri utopioj, kaj la historio kaj teoriumado pri la futuro kaj pri sciencfikcio. Kompreneble, superrigardo de la tutmonda sciencfikcia fako estas tro granda por unu persono, kaj la fako en Usono estas giganta sen konsideri la ceteran mondon, sed ĉu ne esperantistoj surprenu ian perspektivon pri kompara analizo de la disvolviĝo de sciencfikcio tra la mondo en diversaj landoj kaj lingvoj? Ĉu ni povas konstati ion ĝeneralan pri originalaj Esperantaj verkoj, aŭ pri la elektoj kaj procento de tradukoj el diversaj naciaj lingvoj? Kiuj tradukitaj verkoj legeblas en Esperanto sed ne ekz. en la angla? Kion oni konstatu pri la utiligo de Esperanto en nacilingvaj sciencfikciaj verkoj?

La artikolo pri sciencfikcio en Vikipedio estas nur ĝermo. Per Sferoj - Vikipedio oni povas aliri la enhavtabelojn de la volumoj de Sferoj.

Esperantisto Don Harlow verkis anglalingve pri sciencfikcio kaj Esperanto:

Esperanto and Science-Fiction: Appendix 2, from The Esperanto Book by Don HARLOW

Mi legis multe da sciencfikcio kiel infano kaj dekumulo, plejparte, mi kredas, la klasikajn aŭtorojn kiuj aperis antaŭ la tiel nomita "New Wave" (Nova Ondo) de la 1960aj jaroj. Dum la pasintaj kvar jardekoj mi legis malmultajn verkojn krom tiujn de mia eventuale favorataj aŭtoroj Samuel R. Delany kaj Stanislaw Lem. Laŭ mia scio, ne ekzistas traduko el Delany en Esperanto, sed ja ekzistas pluraj tradukoj de verkoj de Lem: konsultu la sekcion pri Lem en mia gvidilo.

Mia aktuala intereso devenas de miaj interesoj pri Szathmári kaj pri la sciencfikcio de la 19a jarcento (la jarcento de la ekektiva nasko de la ĝenro). Lastatempe mi esploras la teoriumadon pri la ĝenro, plejparte en malnovaj numeroj de la mirinda gazeto Science Fiction Studies (1973- ).

Do ĉu ekzistas teoriaj studoj en Esperanto? Antaŭ kelkaj tagoj mi trafosis mian Esperanto-arkivon, kaj interalie trovis miajn nelegitajn du volumojn de Antologio de fantastikaj rakontoj de sovetaj verkistoj (1986). Kelkaj eroj de la 1a volumo troveblas jene: Fantastiko. Komence en la volumo estas eseo: la jena afero interrete estas pli plena kaj bone organizita ol la presita versio:

Pritakso de fantastikaj verkoj de Ju. Muraŝkovskij

Komencas la eseon citaĵoj el Marx kaj Prutkov (vidu supre). La aŭtoro unue dividas popolrakontojn de fantasto, kiun li difinas jene: "ni opiniu fantastiko tian specon de beletro, kien nerealaĵoj estas enigataj konscie por atingi konkretajn celojn." Tamen, praepoke fantasto ne distingiĝeblas de scienco kaj teologio. Muraŝkovskij mencias la komencon de modernaj utopioj de More kaj Campanella kaj la satirojn de Swift kaj Rabelais. La eksplodon de scienco akompanas kontraŭdiro inter scienco kaj popola kompreno, kiun solvas, laŭ Muraŝkovskij, la apero de Jules Verne. Evidentiĝas tamen sociaj kontraŭdiroj . . .

sed plene dediĉis sin al evidentigo kaj fantazia solvo de sociaj kontraŭaĵoj la angla verkisto H. Wells. Estas, tamen, rimarkinde, ke scienco kaj tekniko estas ne malpli grava elemento de liaj verkoj, ol la sociaj problemoj.

Reliefiĝas la futurologia funkcio de la fantastiko. Finfine Muraŝkovskij difinas la fantastikon:

Fantastiko estas tia ĝenro de beletro, en kiu fantaziaj, nerealaj aŭ ne tuj realigeblaj objektoj kaj fenomenoj okupas decidan lokon, sen kiuj la priskribata situacio ne okazus, aŭ okazus tute alie.

Muraŝkovskij kritikas sovetian beletron, kiu tro distancas de la vivo, do beletro apartas de scienco. Nur la fantastiko kapablas ilin kunligi: "Ĝuste kaj nur en ĝi kunas la arto kaj scienco." Do en ĝi estas beletra funkcio, scienca funkcio, kaj superfunkcio.

En la tria parto de la eseo, Muraŝkovskij konsideras ĝenrajn skemigojn. Li "proponas uzi por «science-fiction» la «sciencan fikcio»-n, por «fantasy» – la «fantasto»-n, kaj por la tuta ĝenro – la «fantastiko»-n." Li prezentas la klasigojn de G. Gureviĉ kaj P. Amnuel. Li eksplikas la kategoriojn laŭ la skemo de Amnuel:

1. scienc-teknika fantastiko
2. populariga fantastiko
3. filozofia fantastiko
4. historia fantastiko
5. soci-utopia fantastiko
6. soci-averta fantastiko
7. pamfleta fantastiko
8. psikologia fantastiko
9. paradoksa fantastiko
10. humura, satira fantastiko
11. simbola fantastiko
12. aventura fantastiko

Kompreneble, la aŭtoro diskutas plurajn sovetiajn kiel aliajn verkistojn. Interalie li asertas, ke "Sovetiaj verkistoj tre malofte uzas malutopion". Mi rimarkas menciojn de verkistoj favorataj de mi: Lem, Vonnegut, kaj William Tenn.

En la 4a parto de la eseo la aŭtoro pritraktas fantastikajn ideojn. Li prezentas skemon de bazaj ideoj:

1. Ekzisto de aliaj intelektaj estaĵoj en nia mondo:
   a) dioj, diabloj;
   b) delfenoj, septopodoj;
   c) aliplanedanoj.
2. Vojaĝoj en aliajn lokojn:
   a) nemalkovritaj insuloj;
   b) kosmo;
   c) paralelaj mondoj, kontraŭmondo.
3. Artefaritaj estaĵoj kaj homoj.
4. Ŝanĝo de ecoj.
5. Vojaĝo laŭ tempo.
6. Maŝino por malkovroj.

Li pritraktas la problem de la eventuala elĉerpiĝo de ideoj. Tamen, novaj ideoj ne nepras:

Necesas, tamen, atenti, ke por certaj subĝenroj novaj ideoj ne tiom bezonatas, ekzemple por la filozofia, psikologia, humura. Tiaj verkistoj, kiel fr. Strugackij praktike neniam uzis pli ol surfacajn ideojn, ofte eĉ simple ideojn de aliuloj. Tio, tamen, ne malhelpas al ili brili en psikologia aŭ humura subĝenroj, ankaŭ en la pamfleta kaj simbola. Sed kiam ili provas la fortojn en scienc-teknika subĝenro, tio aspektas neserioze.

Muraŝkovskij kritikas sciencan nekompetencon en la konstruado de sciencfikciaj verkoj, kaj pritraktas specimenojn de tio, kion ni en Usono nomas "mondkonstruadon". Li analizas la subĝenron tempovojaĝadon.

Jen skemo por pritaksado de verkoj:

1. noveco;
2. konvinkeco;
3. homscia valoro;
4. arta valoro;
5. subjektiva kriterio.

Muraŝkovskij detale ellaboras ĉi tiujn kriteriojn kun ekzemploj. Li kalkulas poentojn je diversaj faktoroj kaj rangas verkistojn.

Mankas al mi familiareco pri Muraŝkovskij kaj pri la sovetia politika kaj ideologia kunteksto en kiu li funkciis, do pri ia konstatenda subteksto de la eseo. La eseo estas tre interesa, kaj mi esperas ke, se ne jam ekzistas aliaj kompareblaj superrigardoj en Esperanto, aliaj progresigos tiun entreprenon.

Nikolao Gudskov pri antikva-greka filozofio

La ofte trovata frenezeco en Esperantujo troviĝas ankaŭ ne malofte inter tiuj esperantistoj kiuj ankaŭ ambicias roli kiel filozofoj. Estas diversspecaj tipoj de filozofia literaturo en Esperanto: tradukoj, popolklerigaj verkoj, historiaj resumoj, kaj originalaj verkoj. Aliokaze mi komentos pri la tuta gamo. Ĉi-foje mi reliefigas analizan historian originalan verkon, kiu estas vere leginda:

Gudskov, Nikolao. Kiel la Homo Ekis Pensi: Eseoj pri la Helena Filozofio. Moskvo: Impeto, 2012.

Ĉi estas tiom serioza, perspektiva, detala pritrakto de la temo, ke mi inkluzivas ĝin en mia nova anglalingva bibliografio interalie pri la sociologio de antikva-greka filozofio:

Greek Philosophy, the Scientific Revolution, Abstraction, Phenomenology, & the Money Economy: Selected Bibliography 
[Greka filozofio, la scienca revolucio, abstraktado, fenomenologio, & monekonomio: elektita bibliografio]

Jen rilata eseo de Gudskov:

Ĉu Taleso estis la unua, aŭ forgesitaj “Sepoj”?, Teleskopo, #1, 2009

Oni pretendas nuntempe pensi tutmonde pri filozofio, sed fakte tio estas ideologia trompo laŭ modo tutmondiga/novliberalisma/postmodernisma. La interagado de lingvosferaj, naciaj, skolaj kaj ideologiaj intelektaj tradicioj restas problemo ne adekvate ekzamenata. Ĉi tio estas pensenda afero en la krokodila makrosocio kaj inter la esperantista intelektularo.

En la verko de Gudskov percepteblas la plej bona influo de la sovetia historiografio de filozofio, kiu estas preskaŭ tute nekonata kaj ne facile konebla en Usono kaj ŝajne estas forigita el la historia memoro. Perspektivo el historia materiismo estas fakte tre utila kontribuo al kompreno de la historio de filozofio kaj ne estas perspektivo el kiu oni instruas filozofion en Usono. (La eroj kaj aŭtoroj en mia menciita anglalingva bibliografio ne estas vaste konataj.)  Do eble taŭgas ke Esperanto ĉi-kaze estu medio ne nur de interlingva kaj internacia sed ankaŭ de intertradicia komunikado.

Vatré pri la socia romano

La Socia Romano en Esperanto de Henri Vatré, kun antaŭparolo de Claude Gaconde. La Sagne: Kultura Centro Esperantista, 1973. 17 p.

Verkante frue en la 1970aj jaroj, Vatré nomas la intervalon inter la du mondmilitoj la ora periodo de la originala Esperanta romano. Kvante ĝi ege superas la ceterajn du periodojn. Socia romano estas difinita esti socikritika romano. Do la furoraj verkoj de Baghy Viktimoj kaj Sur Sanga Tero ne estas sociaj romanoj, sed Hura! jes. La publika recepto ne kongruas kun la produktado. Ekz., Baghy diris al Vatré, ke Viktimoj vendiĝis je almenaŭ 10 000 ekzempleroj sed Hura! nur je 1500.

En ĉi tiu prelego Vatré diskutas tri reprezentajn diverstipajn romanojn: Turstrato 4 de Hans Weinhengst, Metropoliteno de Vladimir Varankin, kaj Vojaĝo al Kazohinio de Sándor Szathmári. La tri realismaj aŭtoroj respegulas novan generacion kaj la krizan staton de la 1930aj jaroj. La lingva nivelo ne atingas tiun de Baghy, sed la realismo superas lin. Baghy enkorpigas la mensostaton antaŭmilitan, kvankam li verkis pri la unua mondmilito. "Estas paradokse, ke el teruraj, nehumanaj kaj personaj travivaĵoj en la siberiaj militkaptitejoj, Baghy sukcesis verki fabelojn, kiuj pli konvinkas nin pri lia sorĉa rakonta talento, ol pri la realo de liaj suferoj." (p. 7)

Turstrato 4 estas portreto de sakstrata, senespera, neeskapebla mizero. Male ol siaj fikciaj roluloj, Weinhengst sukcesis travivi siajn spertojn almenaŭ ĝis la Nazia invado de Aŭstrio en 1938. Pri poste ni scias nenion. Kelkaj karakterizaj citaĵoj el la romano estas donitaj. Stellan Engholm asertas, ke ĉi tiu estas la plej grava aperinta originala proza verko ĝis 1934.

Metropoliteno de Vladimir Varankin aperis en 1933 ĉe EKRELO, en malfavoraj cirkonstatoj pri ĝia disvastigo. Aldone al la skismo en SAT kaj ĝia klasbatala perspektivo, la romano pentras neflatan portreton de la malfacila ĉiutaga vivo en Sovetunio kaj la koruptaj trajtoj de burokratismo. La romano estas laŭdata pro ĝia rakonta organizo, vigla stilo, dialogoj, kaj priskriba riĉo. Specimenoj estas aldonitaj. La buŝo de malfavora karaktero eĉ mencias Trockijon pri la futura vojo de Stalin.

La fono de Szathmári, cirkonstancoj de eldonado, kaj la intrigo de Kazohinio estas skizitaj. La revivigo de Guliver estis faritaj de Szathmári, Karinthy, kaj de la hispano Vicente Blasco Ibañez en El Paraiso de las Mujeres (La Paradizo de la Virinoj). Estas cititaj du meditoj de Gulivero pri la Hinoj: enuo unue, kaj post la horora sperto de la Behinoj, respekto. Vatré konkludas:

Oni asertis, ke tiu libro estas amuza. Efektive la priskribo de tiom multaj absurdaĵoj ofte la ridigas la leganton. Tamen, simile al la satiro de Swift ... ĝi estas esence maltrankviliga, terura, senespera, ĉar ĝi montras la nekapablon de la homoj vivi kune laŭ harmonia kaj racia bazo. Se, individue kelkaj el ni sukcesas akordigi sian koron kun sia menso, en la socio ni ne povas adapti niajn emociajn bezonojn kaj instinktojn al la galopanta evoluo de la tekniko.

Kiel la romanoj de Voltaire (Kandid, Zadig kaj aliaj), Kazohinio estas ĉefe filozofia romano, sed ĝia filozofio impresas multe pli pesimisma ol tiu de Voltaire.

Jevgenij Zamjatin pri Revolucio, Entropio, Dogmo & Herezo

Jen mia ĵusa traduko (el angla traduko) de filozofiaj ideoj de Zamjatin:

Jevgenij Zamjatin pri Revolucio, Entropio, Dogmo & Herezo

Refoje, jen la citaĵaro el anglalingva verko:

Yevgeny Zamyatin on Revolution, Entropy, Dogma and Heresy

Mi esperas iam trovi pluajn verkojn de Zamjatin en Esperanto.

Jevgenij Zamjatin, sovetrusa verkisto, obstina herezulo

Antaŭ pli ol 40 jaroj mi legis verkojn de Jevgenij Zamjatin—nehaveblaj tiutempe en Sovetunio—en anglaj tradukoj. Precipe mi legis la pioniran malutopian romanon Ni kaj antologion da eseoj. Mi ankaŭ havis antologion da noveloj, kaj post multaj jaroj aperis aliaj tradukoj. En Esperanto mi konstatas nur la indikitajn du artikolojn en Vikipedio.

Mi kompilis kelkajn citaĵojn el eseoj de Zamjatin, kiu reliefigas ŝlosilajn konceptojn:

Yevgeny Zamyatin on Revolution, Entropy, Dogma and Heresy
[Jevgenij Zamjatin pri Revolucio, Entropio, Dogmoj & Herezoj]

Se mi ne trovos plu en Esperanto, mi devos almenaŭ traduki tiun retpaĝon el la angla.

Proletarian Esperanto movement: early history to 1937

It's rather difficult to find information in English about the proletarian Esperanto movement, which peaked between the two world wars. But here is a series of essays by David Poulson:

What About the Workers? Part One: Pioneers
The workers' Esperanto movement, 1905-1914
Nov 20, 1998 - David Poulson

What About the Workers? Part 2: "Neutrality, Out!"
A brief biography of Eugene Adam ("Lanti") and the foundation of S.A.T.
Nov 27, 1998 - David Poulson

What About the Workers? Part 3: The Formation of S.A.T.
How Sennacieca Asocio Tutmonda was begun.
Dec 11, 1998 - David Poulson

What About the Workers? Part 4
Eugene Adam announces his own suicide. Prematurely!
Dec 18, 1998 - David Poulson

What About the Workers? Conclusion
SAT resists Communist takeover attempt.
Jan 8, 1999 - David Poulson

Aside from the first essay, this is mostly the story of Eugène Lanti and the Sennacieca Asocio Tutmonda [SAT = World Anationalist Association].  Poulson ends his story in 1937 with Stalin's liquidation of the Soviet Esperantists, whose leader Ernest Drezen was himself guilty of dictatorial behavior and the attempted disruption of SAT. The adaptation of Soviet Esperantists to Stalinism did not save them. Soviet (specifically Drezen's) behavior mentioned herein pertains to and was characteristic of the "Third Period" of the Third International. To what extent Drezen's behavior was self-motivated or the result of a process of corruption by the Stalinist system should be examined. In any event, these essays are only sketches of the relevant history.