William Auld's Esperanto textbooks

Thanks to the Internet, today's learners of Esperanto have options far beyond mine when I was teaching myself Esperanto in the ancient days of print culture a half century ago. I have not checked them out, but the place to go, I believe, is lernu.net. In the ancient times I mentioned, one could order textbooks of various vintage from an Esperanto book service or borrow some from the public library, some of which reached back to the beginning of the 20th century. I tried them all, and none were too inspiring.

However, William Auld tried a fresh approach, capitalizing on Esperanto's agglutinative character and acclimating the student to it, which is important in streamlining the future Esperantist's grammatical style instead of clumsily reproducing one's English manner of expression in Esperanto. I really liked this little textbook, but I loaned it to someone in 1976 and never saw it again. It is long out of print. I've been requesting online that someone scan it. Thanks to Enrique Ellemberg, here it is!

Esperanto, A New Approach by William Auld (2nd ed.: Bruselo: Heroldo de Esperanto, 1969).

I seem to remember owning a copy with a plain blue cover, but I will never know.  In any case, I got two bonuses from this textbook:

Soneto 18 de William Shakespeare, Esperantigis Reto Rossetti

Night of Summer (Somernokto) by Kálmán Kalocsay, translated from Esperanto by William Auld, with the Esperanto original 

Auld created another introductory learning course, in a format called a Scriptographic booklet (which existed for entirely different topics):

A First Course in Esperanto (Greenfield, MA: Channing L. Bete Co., 1972)

Then there is Auld's successor to Esperanto, A New Approach, an intermediate reader with exercises:

Paŝoj al Plena Posedo (Bruselo: Heroldo de Esperanto, 1968)

This book underwent revision with later editions; I don't know offhand which is the online text linked above.

Enrique has provided a spectrum of learning and reading materials on his web site:

Esperanto Fremont

William Auld & hungara literaturo

Mi ŝategas ĉi tiun eseon, pro multaj kialoj, inkluzive de la amikeco inter la skotaj esperantistoj William Auld, Reto Rossetti, kaj John Francis. Mia iometa sperto pri hungara literaturo iom similas: ŝajne eĉ fakuloj en Usono pri beletro scias nenion pri ĝi, kaj mi lernis pri ĝi tute pere de Esperanto.

William Auld, “Kiel mi amikiĝis kun Imre, Sándor, Mihály, k. a.”, Hungara Vivo, 1974, n-ro 4, p. 11.

Auld rakontas, ke post la dua mondmilito, li enprofundiĝis en studado de Esperanto, kaj ekscivolis post hazarda informiĝo pri La tragedio de l’ homo de Imre Madách. En la brita medio hungara literaturo estis tute nekonata. Male ol longe poste eltrovata fuŝa angla traduko, Auld entuziasmis pri ĉi tiu verko en Esperanto, sed sciis nenion pri io rilata krome. Lia amiko Retro Rossetti, kiu forte influis la evoluon de Auld, informis lin pri hungara literaturo kaj ties havebleco en Esperanto, ekz. pere de Hungara Antologio.

Auld priskribas beletrajn tranoktadon kun amikoj Reto kaj John, en kiu deklamado ankaŭ de hungaraj verkoj, ofte en tradukoj fare de Kálmán Kalocsay, okazis.

Inter la tri amikoj, favorataj verkistoj estis Zsigmond Móricz, Frigyes Karinthy, kaj Mihály Babits. Verso de Ernő Szép  — "Per unu fingro klavojn trapromeni" — inspiris la titolon de poemaro de Auld  — Unufingraj melodioj. Auld eĉ tradukis en la skotan lingvon la poemon “La nokto de libertempa soldato” de Oszkár Gellért (neniam publikigitan)!

Lia persista amo al hungara literaturo etendiĝis al aktualaj aŭtoroj. Li eĉ iam provis lerni la hungaran lingvon. Jen interesa kaj inspira memuaro, ĉu ne? La ĝojo de homo ĝojigas pluajn homojn. Taŭgas ankaŭ, ke mi enretigis ĉi tiun eseon okaze de datreveno de la morto de la fruktodona Rossetti.

Reto Rossetti 80-jara (1989)

Okaze de la nuna datreveno de la morto de Reto Rossetti, Osmo Buller rememorigas pri sia malnova artikolo:

"Reto Rossetti 80-jara", Heroldo de Esperanto, N-ro 7 (1810), 8 majo 1989.

Do revizitu liajn multfacetajn kernajn kontribuojn al Esperantan kulturon.

Reto Rossetti (11 aprilo 1909 – 20 septembro 1994)

Hodiaŭ estas datreveno de la morto de Reto Rossetti (anglalingve en Wikipedia).

Ĉi-teme, jen mia reteje:

• “Nacia Lingvo” de Reto Rossetti / “Mother Tongue” translated by William Auld
• Soneto 18 de William Shakespeare, esperantigis Reto Rossetti
• The Scottish School (Skota Skolo) of Esperanto Writers - John Sharp Dinwoodie by Geoffrey Sutton

Inter la ĉi-blogaj afiŝoj pri Rossetti troveblas poemoj:

• Saluto al la novnaskita fileto de K. R. C. Sturmer de Reto Rossetti
• La Iamo Longe For (Auld Lang Syne) tradukis Reto Rossetti

Kelkaj verkoj de Rossetti troveblas pere de ...

Reto Rossetti @ Literaturo en Esperanto (Don Harlow)

Por pluaj informoj kaj recenzoj konsultu . . . .

Reto Rossetti @ Originala literaturo Esperanta (OLE)

William Auld: "En Barko Senpilota" (5)

William Auld, En Barko Senpilota: Plena Originala Poemaro, redaktis Aldo de’ Giorgi. Pizo: Edistudio, 1987. 874 p.

Pensoj de danka leganto de Rejna de Jong

La Infana Raso ravis Rejnan kaj instigis ŝian propran poezian verkadon. Poste ŝi legis la poemojn de Auld en Kvaropo kaj Unufingraj Melodioj kaj Humoroj. Rejna citas el kelkaj poemoj kaj mencias favoratajn. Ŝi ĝuis ankaŭ la volumon Rimleteroj.

Laŭdataj ankaŭ estas la tradukoj fare de Auld, precipe "La urbo de terura nokto" de James Thomson. Ankaŭ elstara estas la traduko de Aniaro de Harry Martinson. Admirinda estas la inventemo de Auld en tradukado de Shakespeare. Aliaj tradukoj laŭdataj estas La Robajoj de Omar Kajam, Don Juan, Kanto Unua de Byron, Fenikso tro ofta de Christopher Fry, kaj kontribuoj al la Angla kaj Skota Antologioj. Rejna ŝatas ankaŭ la esearojn de Auld.

Nacilingvaj literaturaj influoj sur la poemoj de William Auld de Marjorie Boulton

Boulton citas tiom multajn influojn, ke oni apenaŭ povas teni ĉiujn. En la anglalingva literaturo, la influaro estas precipe angla-skota-usona. Estas influoj de la latina kaj franca, sed kiel distingi la senperajn disde la nerektaj influoj? Pere de tradukoj, eblas aliaj lingvoj. Auld ŝatis Kafavis, Holub, Mayakovskij, japanajn versformojn.

Esperantistaj poetoj Reto Rossetti, Eŭgeno Miĥalski, kaj Kalocsay influis lian poezion; oni povas trovi eĥon de Baghy.

En la angla lingvo, Auld engaĝis Shakespeare, James Thomson (La urbo de terura nokto), Ezra Pound, Byron, Emily Dickinson, kaj multajn aliajn. Auld tradukis el skota kaj anglsakaj literaturoj, el Shakespeare, Thomas Gray, Pope, kaj Byron. . . . nu la listigo estas tro longa ripeti.

Boulton trovas rektajn influojn al specifaj originalaj poemoj de Auld. Ŝi trovas James Thomson en "Al Homo Sapiens", "Kondamnita", eble "Septembra Mateno". Ŝi perceptas Gray ĉe "Elegio en Malnova Tombejo" kaj "La Urbo de Mia Animo". En El Unu Verda Vivo Boulton trovas Byron, Auden, kaj aliajn. Eblaj influoj diversloke estas Pope, Dryden, Roy Campbell, Louis Macneice, Milton, John Skelton, Wilfrid Owen, Swinburne, Browning, Hardy, Browning, Cecil Day Lewis, Philip Larkin, Vernon Skannell . . . . Boulton eĉ suspektas Heine. Sed mi jam malatentas la liston de nomojn kaj eblajn rilatojn.

Boulton tre ŝatas Kvazaŭ Birdoj Konstruas, la sola verko de Auld kiun mi taksas senmerita, kaj trovas ĝin imitaĵo de Fenikso Tro Ofta de Christopher Fry. Mi malŝparis tempon legante tutan paĝon pri komparo.

Boulton longe meditas pri la influoj (pozitivaj aŭ negativaj?) de Pound kaj Eliot. Resumi la plurpaĝan diskuton estus je mi tro laciga. Laŭ ideologia enhavo Auld plejparte plaĉas al Boulton, Pound kaj Eliot ne. La Infana Raso taŭgas por komparoj.

Resume, Auld montras kaj majstras variecon de stilaj rimedoj, loze analoge al lia ensorbo de diversaj influoj.

Poems in translation: William Shakespeare, Kálmán Kalocsay / Reto Rossetti, William Auld, A. Z. Foreman

Sometime circa 1970 I went through the textbook Esperanto: A New Approach (2nd ed.; Bruselo: Heroldo de Esperanto, 1969) by the renowned Esperantist poet William Auld. (I was later to take a course from him in Barrie, Ontario in the summer of 1975.) I think I loaned the book out to someone in 1976 and it was never returned. What a shame, because I think it was a good textbook. What I do remember is two translations, which were presented as challenges to the reader. I don't think I could equal either translation presented.

One is an Esperanto translation of Shakespeare's famed Sonnet 18 done by Reto Rossetti: Soneto 18. Rossetti is a master. The translation is beautiful. At the time I preferred it to the original, perhaps because the language seemed more natural to me than Shakespearean English. But this was never my favorite love poem anyway. No matter, such judgments are subjective. If you can read the Esperanto translation, enjoy. Oddly, I still know by heart a sizable chunk of this translation after some four decades.

The other translation is an English rendition of an Esperanto original, Somernokto by Kálmán Kalocsay, rendered by William Auld himself: Night of Summer. It is an excellent translation, and you can get a glimpse of the kind of lyrical poetry that was characteristic in the Esperanto world in this time period, which was in reality a highly unromantic, gloomy political period. Kalocsay almost single-handedly developed Esperanto's poetics between the world wars.

A.Z. Foreman, who translates to and from more languages than I can keep track of, has also translated poems from Esperanto, and from Kalocsay in particular. You can read his translation of this poem, Summer Night, and on the same web page you can read the Esperanto original and hear Foreman reciting the Esperanto original. You can also compare this translation with an earlier translation by Foreman on the Noxalio blog.

Julio Baghy: Sonĝe sub Pomarbo (3)

Julio Baghy, Sonĝe sub Pomarbo: Triakta Lirika Komedio en Ses Fantaziaj Bildoj. La Laguna: J. Régulo [Stafeto], 1958. 221 p.

En la Unua Bildo de la Dua Akto, Adamo kaj Eva, kaptita en la Esto, nur povas spekti. Ili spektas maljunajn Avon kaj Avinon kvelerantajn. Envenas la iam bela nun groteska Kazimiro. Kazimiro estas ĉarma blufulo kaj sukcesas gajni la subtenon de la geavoj por sia edziĝpropono.

La sceno de la Dua Bildo estas la fora futuro, kun avangarda (sciencfikcia) teknologio kaj mondo da senemociaj teknokratoj kies vivodaŭro eestas centoj da jaroj. Adamo kaj Evo ne aprobas. Adamo diras (p. 156):

En teknokrato Homo mem pereas.
Inventis li maŝinon por diiĝi,
orgojle blufi kaj feliĉi
kaj jen maŝino lin mem maŝinigis,
murdinte sentojn lin al koto ligis.

Nu, komparu ĉi tiun perspektivon al tio de Sándor Szathmári. Oni legu Szathmári-on mem por komparo:

“Julio Baghy” de Sándor Szathmári

Per aparatoj la teknokratoj kapablas aliigi la orbiton de la tero, aŭskulti la “muzikon“ de la kosmo; per teroskopo rigardi la tutan Teron, per astroskopo spekti forajn planedojn kaj vidi ties vivaĵojn, kaj eĉ krei subhomajn estaĵojn–homonkulojn–por esplorado. Per tempotelegrafo oni povas spekti la pasintecon de homaro. Unue, oni spektas manifestacio de laboristoj en la 19a jarcento. La laboristoj estas masakrataj. La teknokratoj ne komprenemas la perforton, ĉar ili solvis la problemon alimaniere, per dissolvon kaj malaperigon de la korpoj per ia ilo (167). Adamo kaj Eva tenas alian perspektivon. Eva admiras la celon de la laboristoj. Jen Adamo (166):

Mesioj venis kaj mesioj iris,
mesaĝis pri Promeso kaj – martiris.
La postlasita vero pri Fiktivo
dekmilojn martirigis en la vivo,
centmilojn pelis al batal’ socia,
milmilojn ĉenis al revad’ pasia
ĝis fine realiĝis la Promeso
por nutri – parazitojn de l’Progreso
kaj . . . jen dekmiloj iluzion perdis,
centmiloj vanon por la lukto spertis,
milmiloj pentis pri la rev’ pasia,
espero velkis sub kalkan’ socia,
la Vivo saman melodion gurdis,
sub novaj signoj oni morits, murdis
kaj dum popolo ĝemis kaj sopiris,
Mesioj venis, iris kaj martiris.

Ĉu eble Baghy pripensis ankaŭ aktualan Hungarion?

Nu, la teknokrata solvo senigis la Teron de bezonataj laboristoj, do klopodi venkadon de foraj astroj necesis.

Por amuzo la teknokratoj montras antikvan filmon de dramo Romeo kaj Julia de Shakespeare (laŭ traduko de Reto Rossetti). Skandale al Adamo kaj Eva, la teknokratoj mokas la dramon, ne komprenas. Adamo kaj Eva identigas sin kun la geamantoj, defendas Shakespeare-on, sed ne povas interveni.

Reto Rossetti pri K.R.C. Sturmer

Saluto
al la novnaskita fileto de K. R. C. Sturmer

de Reto Rossetti

Longe por verdlingva mondo
Sturmer luktis kun obstino,
ĝis la 'familia rondo'
ekaperis... ĉe l' edzino.

Ni do ĝoju pri la frukto,
kiu Sturmer-hejmon benis:
indas tiu ĉi rezulto,
ĉar li longe penis-penis!

Sed ekpens' min embarasas:
mi demandas min, ĉu li do
esperanton nun forlasas
por dediĉi sin al ido?

FONTO: Kvaropo: poemaro de William Auld, John Dinwoodie, John Francis, Reto Rossetti; 2a eldono (Budapest: Hungara Esperanto-Asocio, 1977), p. 204.

If it's not Scottish Esperanto poetry . . .

. . . . it's crrrrrrrrap! -- Borrowing a joke from Saturday Night Live.

Actually, the late William Auld (a Scot who was Esperanto's leading living poet until recently,) told me, in 1975, long before Mike Myers' Scottish comedy routines, a phrase he coined:

"Oni vivas aŭ skote, aŭ kote." It rhymes in the original. Translation: "One lives either like a Scot or like mud."  Auld was a great guy, though, and not a chauvinist.

The individual pages of The Capital Scot have disappeared from the live Internet. You can find them via the Wayback Machine of archive.org, but I have rescued the two articles concerning Scottish Esperanto writers:

The Scottish School (Skota Skolo) of Esperanto Writers by Geoffrey Sutton

The Scottish School (Skota Skolo) of Esperanto Writers - John Sharp Dinwoodie by Geoffrey Sutton

Individual articles for the other three poets were never published along with these two articles. Dinwoodie was a pastor and a religious poet and thus the least interesting to me, but you can learn about him in the second article, and get an overview of the Scottish School in the first.

The Scottish School debuted in 1952 with the volume Kvaropo (Quartet).  The four poets were William Auld (1924-2006), John Dinwoodie (1904-1980), John Francis (1924-2012) and Reto Rossetti (1909-1994). Francis died just last month.

From my web pages above you can link to other sources on my web site and elsewhere (including this blog) on the Scottish School and Auld and Francis in particular. See also Reto Rossetti's translation on this blog: La Iamo Longe For (Auld Lang Syne in Esperanto).

La Iamo Longe For (Auld Lang Syne in Esperanto)

La plej bona traduko estas sendube tio de Reto Rossetti, kiu kutime troviĝas jene:

"La Iamo Longe For"
tradukis Reto Rossetti

1. La prakonatojn ĉu ni lasu
Velki el memor'?
Ĉu ni ne pensu kare pri
La iamo longe for?

(Rekantaĵo post ĉiu strofo)

Iamo longe for, karul',
Iamo longe for, karul'!
Ni trinku en konkordo pro
La iamo longe for!

2. La kruĉojn do ni levu kaj
Salutu el la kor',
Kaj trinku en konkordo pro
La iamo longe for!

3. Montete iam kuris ni
Kaj ĉerpis el la flor'
Sed penan vojon spuris ni
Post iamo longe for.

4. Geknabe ni en fluo vadis
Ĝis vespera hor'
Sed maroj muĝis inter ni
Post iamo longe for.

5. Do jen la mano, kamarad'!
Ni premu kun fervor',
Kaj trinku ni profunde pro
La iamo longe for!

Mi memoras la refrenon iom malsame, kaj mi ne eraras:

Iamo longe for, karul',
iamo longe for;
Ni trinku simpatie pro
la iamo longe for!

FONTO: La iamo longe for de Robert BURNS, elskotigis Reto ROSSETTI, Nica Literatura Revuo, 2/6, Julio-Aŭgusto 1957, p. 230.

Ekzistas ankaŭ antaŭa traduko, ne tiom bona:

Auld Lang Syne en Esperanto

Temas pri Pasintaj Tagoj, traduko de Achille Motteau.

Jen la kanzono kun aŭskultebla kantado:

La Iamo Longe For, skota kanto, originala teksto de R. Burns, traduko: R. Rossetti.

Iu ŝanĝis la refrenon, kiu legiĝas:

Iamo longe for, amik', iamo longe for,
Ni rememoru pri la temp', la iamo longe for! 

Fine, ne preterpasu ĉi tiun ĥoron; aŭskultu:

ipernity: Londono kantas - 18 - La iamo longe for - Londona Esperanto-Ĥoro - by Sonbanko Esperanta

Ĉiuokaze, ni trinku simpatie pro la iamo longe for . . .