Percy Bysshe Shelley en Esperanto

Lastatempe mi enretigis:

• “Kanto” (A Song), de Percy Bysshe Shelley, trad. Lajos Tárkony
• “La indiana serenado” (The Indian Serenade) de Percy Bysshe Shelley, trad. K. Kalocsay

Ambaŭ tradukoj aperis en Angla Antologio 2. “Kanto” aperis ankaŭ en Eterna bukedo: poemoj el dudekdu lingvoj.

Aliaj tradukoj el Shelley troveblas miareteje:

• Odo al la Okcidenta Vento [Ode to the West Wind], trad. K. Kalocsay
• Kanto por la angloj [Song to the Men of England], trad. William Auld
• Al— [To—, 1821], trad. William Auld

Se vi havas aŭ scias aliajn tradukojn de verkoj de Shelley, bonvolu informi min.

Rimarku ankaŭ la strangan sintenon pri Shelley en la jena poemo:

"Gvidilo tra la Angla Poezio" de William Auld

Károly Bodó (1903-1963)

La nura enhavo de la koncerna artikolo en Vikipedio estas teksto el la Enciklopedio de Esperanto de 1934:

 BODÓ Károly, hungaro, oficisto. Naskiĝis en 1903 en Monor. Esperantisto de 1921. Resp. redaktoro de Literatura Mondo dum ĝia dua periodo; noveltradukoj ankaŭ en Hungara Heroldo. Varbis por Esperanto kelkajn hungarajn verkistojn. Siajn unuajn tradukojn li kontribuis al Literatura Mondo (unua periodo), kaj en 1926 aperis liatraduke novelaro de F. Karinthy, Norda vento. Tiuj tradukoj jam pruvis neordinaran talenton, kiu brilis en lia traduko de la profunda Babits-romano, La Cikoni-kalifo, (1929) kaj trovis entuziasman laŭdon ĉe recenzistoj kaj la Akademio. En 1933 li amplekse kunlaboris al Hungara Antologio per noveltradukoj, kiuj neniel perfidas liajn antaŭajn sukcesojn. Kio karakterizas liajn laborojn, tio estas unue, trafgusta elekto de tradukindaj verkoj, kaj due, naturstila rekreo de la originalo, tiel ke ĝi ŝajnas nova originalo Esperanta. Ligate per literaturaj laboroj, la Budapestaj Esperantaj verkistoj ricevis ian similecon de stilo, kiu ne estas facile difinebla, kaj kies rekoneblo ne dependas simple de konata neologismo; ĉar tio ja ne estas trajto de la Bodó-verkoj. W. B. JOHNSON.

Troveblas ankaŭ informoj en la anglalingva Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto, 1887-2007 de Geoffrey Sutton.

Aldone al la famaj tradukoj de Norda Vento kaj La Cikoni-Kalifo, Bodó tradukis romanon de Zsigmond Móricz, Malriĉaj homoj. Bodó-n diskutas Ludwig Totsche (Lajos Tárkony) en kritika verko De paĝo al paĝo (1932). (Jen la libro mem, v. p. 29-37)

Kálmán Kalocsay poemis en Rimportretoj (1934):

            IX.

Bodó — aspektas li infano,
Verŝajne li algluis barbon,
Kiam li faris voĉo-varbon,
Esti Lingva-Komitatano.

El Karinthy kun forta mano
Traduke falĉis tutan garbon,
Bodó — aspektas li infano,
Verŝajne li algluis barbon.

En la kolora stilfontano
Kuraĝe miksas li la farbon
Kaj rampis li sur laŭro-arbon
Per dono de l' Babits-romano.

Bodó — aspektas li infano.

*

Mi devas emfazi la kontribuon de Bodó al Hungara Antologio (1933). Sed nun pli urĝas la fakto, ke mi ĵus tralegis lian tradukon la novelaron Norda Vento (1926) de Frigyes (Frederiko) Karinthy. Min inspiris ne nur la genio de Karinthy, sed la beleco de lingvaĵo de la tradukoj de Bodó. Tial la ĉi-jena fokuso.

Omaĝe al Kálmán Kalocsay (7)

Aperis interrete:

Omaĝe al Kálmán Kalocsay: el Abaújszántó ĝis la Esperanta Parnaso: pri la vivo kaj plena verkaro de D-ro Kálmán Kalocsay; komp. Ada Csiszár. Budapest: A. Csiszár / KAL-ĈI-Dokumentaro. Volumo 4. La proza verkisto kaj tradukinto; 2000. 75 p.  

Ĉi tiu volumo, kiel la antaŭaj, enhavas valoregan materialon. Jen la precipaj enhavoj:

Ĉapitro 9: La proza verkisto

9.1 Enkonduko
9.2 La eseisto Kalocsay (G. Miĥalkov) (p. 4-10)
9.3 Eseoj kaj artikoloj pri literaturo
9.4 La severa recenzanto (14-23)
9.5 Portretoj verkitaj de Kalocsay (24-28)
9.6 Eseoj kaj artikoloj pri la Esperanta poezio (29-30)
9.7 La observanto (31-36)
9.8 Artikoloj pri diversaj temoj (37-38)
9.9 Diino Hertha

Ĉapitro 10: La proza tradukinto

10.1 Enkonduko
10.2 La paĝio de l’ reĝino
10.3 Du kokcineloj; La montro
10.4 Morgaŭ matene (47-48)
10.5 Arthistorio I
10.6 Vivo de Arnaldo [Mussolini] (51-52)
10.7 Rozinjo
10.8 Prozaj tradukoj de Kalocsay (54-56)
10.9 El la fruaj prozaj tradukoj de Kalocsay: Mór Jókai: "Kiun el la naŭ" (57-61)

Ĉi tiu volumo eble estos la plej utila por eltrovi, kion pensis Kalocsay pri verkistoj esperantistaj (ekz. Ferenc Szilágyi, Lajos Tárkony) kaj neesperantistaj (ekz. Endre Ady).

János Arany en Esperanto

Kompreneble, en tradicia presa formato ekzistas pli da Esperantaj tradukoj de la hungara poeto János Arany (1817-1882), sed mi trovis nur kelkajn interrete. Jen miareteje:

Poemoj: “En Senfrukta Horo” & “Civilizo” de János Arany, trad. Lajos Tárkony, Kálmán Kalocsay, Ferenc Szilágyi

Poemon “En Senfrukta Horo” tradukis Tárkony. “Civilizo” ricevis du tradukojn, de Kalocsay kaj de Szilágyi.

Cetere, alireblas la verko de János Arany: TOLDI.

Lajos Tárkony (5) in English (3) / en la angla

The web page below links to a sound file in which I recite two original Esperanto poems by Hungarian lyrical poet Lajos Tárkony with translations by William Auld.

Mi deklamas du originalajn poemojn de Lajos Tárkony kun anglaj tradukoj de William Auld.

• Lajos Tárkony in Esperanto & English translation deklamis / recited by Ralph Dumain

(1) Balkona vespero (Evening on a balcony)
(2) Marta renkonto (March)

Hungara Antologio (1933)

Estas du tiaj antologioj: Hungara Antologio (1933) kaj Hungara Antologio (1983). La duan redaktis Vilmos Benczik. Vikipedio klarigas la diferencojn inter la du antologioj. Mi diskutas la unuan:

Hungara Antologio, redaktis: Kálmán Kalocsay; kunlaboris Julio Baghy, Károly Bodó, László Halka, Ferenc Szilágyi, Ludwig Totsche. Budapest: Literatura Mondo, 1933. 462 + [8] + 4 p. fotografoj. Unua libro en serio de Asocio de Esperantistaj Libro-Amikoj.

Estas ekzemplero ĉe la Usona Parlamenta Biblioteko, el kiu mi kopiis multajn eroj. Mankas al mi tempo kopii kaj enretigi la tutan libregon, do jen la enhavo kiu troveblas miareteje:

                                 En PDF-dosiero:

Kovrilo, enkovrilo, titolpaĝo, posta paĝo
Antaŭparolo (K. Kalocsay)	5-6
Klarigoj kaj Notoj	(453)
Vortklarigoj	455-6
Diversaj klarigoj	457-9
Bibliografio de la hungara literaturo en Esperanto	460-2
Enhavo	(5 p.)
Preseraroj trovitaj post preso	(1 p.)
(Anonco)	(2 p.)
En-dorskovrilo

                                 Pluaj retpaĝoj:
 

Fotografoj (inter paĝoj ...)	224-5 240-1 304-5 368-9
Studo pri la hungara literaturo (Mihály Babits)	7-21
Antaŭparolo (Mihály Vörösmarty)	57-8
La Homoj (Mihály Vörösmarty)	58-9
13 poemoj (Mihály Babits)	125-39
Frigyes Karinthy (enkonduko)	160
La Poeto (Frigyes Karinthy)	160
Leciono (Frigyes Karinthy)	161
Mortinto (Frigyes Karinthy)	162-3
“Marto” & “Elegio al Genist-Arbeto”  (Arpád Tóth)	164-6
Adamo kun Madách (Oszkár Gellért)	168
Metiistoj (Lajos Kassák)	172-5
Kiun el la Sep (Mór Jókai)	179-84
Mitologio (Mihály Babits)	290-315
La sama en viro (Frigyes Karinthy)	411-5
Fragmento el la Romano »Vivo de Homo«  (Lajos Kassák)	441-6

Lajos Tárkony (4) in English (2) / en la angla

On the Clarence Bicknell site I just blogged about, I found this pdf file of some original Esperanto poems with English translations:

O dearest, shall we ever meet again?

These are poems of separation and displacement. The poems are:

Clarence Bicknell: La elmigrintoj / "The Emigrants": translated by William Auld

Kálmán Kalocsay: Sunsubiro, 1931 / "Sunset": translated by Katelina Halo

Karolo Pič: Rememoro post vi / "Remembrance of you": translated by Roy McDonald

. . . and the entry on Lajos Tárkony is reproduced in its entirety below.

_____________________________________

Critics have described Lajos Tárkony as master of the sonnet, of polished verse, and perhaps the most musical poet in Esperanto. “Evening on a Balcony” is regarded as one of his three most accomplished poems. The sonnet dates from Tárkony’s early period. It was published in Dekdu poetoj (Twelve Poets) in 1934 and was written in Abbazia, Italy. The poem was republished in the collection Soifo (Thirst) in 1964. The translation, with the original, appeared in La Brita Esperantisto (The British Esperantist) in the edition of May/June 1996.

Lajos Tárkony

Balkona vespero,

1934

Lit-seĝo. Lankovriloj. Dua etaĝ’. Balkono.

Siajn vualojn densajn faligas jam vespero.

Sonorilvoĉo velke traŝvebas en l’ aero.

Torpor’ postfebra. Kape vaganta pensĉifono.

Sur transa bord’ de l’ golfo, en fee fora fono

ekbrilas lumserpento: vibranta koliero

sur kolo de l’ mallumo. Anoncas ĝi pri tero,

pri urbo kaj loĝantoj, pri homo kaj pri ŝtono.

Ho stranga pens’: ĉi urbe, kies stratetojn plande

ankoraŭ mi ne tuŝis kaj kien mia febre

sopira okulparo rigardas lace, lante,

ĉi urbe eble homo – same soleca, trista –

algapas nun la maron, niaj rigardoj eble

sin krucas en saluto, ho ve, senpove dista ...

Translation (W. Auld)

Evening on a Balcony,

1934

A balcony. Two-up. Some rugs. A bed.

Evening has now let down, opaque, its veils,

floats through the air a wilting voice of bells.

Sloth after fever. Thought-scraps in my head.

Across the gulf a snake of light illumines

A far-off fairy realm: a sparkling band

adorns the neck of darkness, tells of land,

a city and its dwellers, stones and humans.

How strange to think: there where my feet have never

trod narrow streets and where my eyes now look,

tired and reluctant, with a longing fever,

perhaps, there, someone – sad and lonely – may

be staring at the sea, our glances hook

in greeting, but, alas, too far away ...

_______________________________

Lajos Tárkony (Ludwig Totsche) 1902-1978 (3)

Jen pluaj retligoj pri Lajos Tárkony.

Frua marto, posttagmeze /Post dimanĉa pluvego / Mia lito de Ludwig Totsche (Lajos Tárkony)

Balkona vespero de Lajos Tárkony

el “La spegulo” de Lajos Tárkony

Tradukoj el la hungara de Lajos Tárkony:

In memoriam dr. K.H.G. (Esperanto) ⇐ Örkény István :: IN MEMORIAM DR. K. H. G. (Hungarian)
La Mesio (Esperanto) ⇐ Örkény István :: A Megváltó (Hungarian)
La senco de la vivo (Esperanto) ⇐ Örkény István :: Az élet értelme (Hungarian)
Uz-instrukcio (Esperanto) ⇐ Örkény István :: Használati utasítás (Hungarian)

Aperaĵo de Stephane Mallarmé, tradukita de Lajos Tárkony

Babelmatrix: Babel Web Anthology — the Multilingual Literature Portal

        Fenestroj de Stephane Mallarmé, tradukita de Tárkony Lajos

        Mara vento de Stephane Mallarmé, tradukita de Tárkony Lajos

 Lajos Tárkony de Kálmán Kalocsay, Hungara Vivo, n-ro 4, 1962

Jen recenzoj:

Lajos Tárkony de István Ertl, Legologa Blog, Novembro 3, 2010

Lajos Tárkony (Nia Trezoro) de István Ertl, La Ondo de Esperanto, 2012. №7 (213). Ankaŭ bloge ĉe La Balta Ondo.

Lajos Tárkony in English / en la angla

For my recent podcast The Contributions of Esperanto to World Culture: Part 3: The Esperanto-Hungarian Literary Connection (Continued) I was unable to find any translations of any poems by Lajos Tárkony (1902-1978) in English, so I didn't recite any Esperanto originals. I've now found one translation, so here it is, together with the original. Click on the link below for my source of this translation.

             Marta renkonto

Ĉu vi eĉ ne rimarkis…? La bubo Marto iris
ĉe via flanko ŝtele, kun paŝo kapreola,
kaj al vi, tram-atenda, kun malicet' petola
mokante vian gapon, la jakon li ektiris.
Ĉu vi eĉ ne rimarkis…? Ho, ne! Vi triste miris
la bluon de l' ĉielo en posttagmezo ora,
animo via estis falinta kaj torpora
kaj je flugintaj sonĝoj frostante ĝi sopiris.
Tra l' strato brue svarmis popolo eleganta
en vestoj disflorantaj, kaj, dum pri l' bildo vanta
Vi gapis - blonda, svelta figuro alrapidis.
Inter vi pont' momenta: interrigardo arkis,
jam vin altiris io, sed ĉio preterglitis
kaj kune la Feliĉo… Ĉu vi eĉ ne rimarkis?

                     March

         translated by William Auld

Didn't you see the little rascal, March,
come tiptoe up to you while you awaited
your tramcar with a soul forlorn, deflated,
and tug your jacket, mischievous and arch?
Didn't you notice? … You surveyed the sky
of early afternoon with heavy heart;
a stricken tree, you stood alone, apart,
and mourned lost visions with a tremulous sigh.
The street was crowded. People's fashions flared
into resplendent bloom, and while you stared
at such display - a slim blonde figure passed.
Just for a fleeting instant eyes met eyes,
something awoke in you but didn't last,
and Joy was lost… You didn't realise?

The Contributions of Esperanto to World Culture: Part 3: Hungary

Jen nova mia podkasto anglalingva: La kontribuo de Esperanto al monda kulturo: parto 3a: la Esperanto-hungara beletra konekso (daŭrigata). La cetero estas en la angla:

Here is my latest podcast:

9/7/13 The Contributions of Esperanto to World Culture: Part 3: The Esperanto-Hungarian Literary Connection (Continued) (53:36)

I reiterate the main points of parts 1 and 2, with a reminder of the importance of Esperanto for Hungarians then and now, especially as a conduit for Hungary's humanistic cultural heritage in the face of bigotry and barbarism. I then review the activities on behalf of Esperanto on the part of leading Hungarian writers associated with the literary journal "Nyugat" (1908-1941), with special attention to Mihaly Babits and Frigyes Karinthy. I also discuss the classic verse drama "The Tragedy of Man" by Imre Madach, with a passage in Esperanto and English translation. I outline the landmark Esperanto anthology of Hungarian literature of 1933, with a note on author Mor Jokai (1825-1904). I round out my presentation of the pre-World War II era by highlighting two additional Hungarian Esperantist writers, Lajos Tarkony and Imre Baranyai.

Following fascist, Nazi, and Stalinist repression, Esperanto publishing resumes in Hungary starting in 1956. I discuss the leading Hungarian Esperanto cultural magazine "Hungara Vivo" (1961-1990) and the prominent editor, scholar, and critic Vilmos Benczik. I summarize the literary achievements of two important postwar Hungarian Esperantist writers, Endre Toth and Istvan Nemere. I close with a quote from Graham Greene's novel "Stamboul Train".

At the beginning of part 3, I make a pointed remark about the resurgence of reactionary politics in Hungary, alluding to anti-Semitic and anti-Roma provocations.

Note that I reiterate the importance of Madách and Karinthy for Szathmári.

At the end I also mention Istvan Ertl.

My performance here is not perfect, but hopefully it is listenable. I tend to overdo details, but efforts such as these are rehearsals for future efforts.

 

Lajos Tárkony post 35 jaroj

Proksimiĝas la 35a datreveno de la morto de eminenta hungara esperantista verkisto Lajos Tárkony (1902-1978), alinome Ludwig Totsche.

Hieraŭ alvenis per poŝto papera ekzemplero de lia poemaro Soifo, kiu haveblas aktuale interrete (alklaku).

Mi unue trovis diversajn omaĝpoemetojn sub titolo “Verda Helikono." Mi unue legis tiujn pri du el miaj favorataj verkistoj:




                  AULD

Aŭdaco, belo, pensoj — embaraso
de riĉo. Supla lingvo. Suka frazo.
Kaj dankon por konsol', ke mi ne oldas,
estante unu el Infana Raso.

         K. R. C. STURMER

Novelisto kalejdoskop-teknika.
Prolet-skolasto. Li, per lanc' kritika,
murdis poetojn. Murdis li Kenelmon.
Notlibristo esperantist-praktika.

Samreteje oni trovos ankaŭ la pioniran literaturkritikan verkon De paĝo al paĝo.

Jen aliaj retligoj:

Lajos TÁRKONY (retejo de Don Harlow)

     Poemoj en Dekdu Poetoj

TÁRKONY, Lajos (TOTSCHE, Ludoviko) (OLE)

Jen miareteje:

Kolomano Kalocsay de Lajos Tárkony, en Ora Duopo (1966)

Hungara Antologio (1933), redaktis: Kálmán Kalocsay; kunlaboris Julio Baghy, Károly Bodó, László Halka, Ferenc Szilágyi, Ludwig Totsche

Kaj ne forgesu pluan gravan traduklaboron:

Vojaĝo al Faremido de Frigyes Karinthy, trad. L. Tarkony (Budapest: Hungara Esperanto-Asocio, 1980. Kun Kapilario)

Vojaĝo al Faremido de Frigyes Karinthy, trad. L. Totsche (Inko, 2003. Revizio de eldono de 1933)

Julio Baghy: Romantika socia protesto

Mi ĵus relegis, post jardekoj, eseon de Vilmos Benczik, "Julio Baghy, Mito kaj Realo," Sennacieca Revuo, n-ro 97, 1969, p. 42-52. [Ĝi estis republikigita en Benczik, Studoj pri la Esperanta Literaturo (Takasago: La Kritikanto, 1980), p. 58-74.]

Benczik analizas la vivon kaj verkaron de Baghy plurfacete. Mi ne legis ankaŭ Baghy dum jardekoj. Nu, kompreneble unu afero diskutata estas la sentimentaleca stilo de Baghy, kiu evidentas ankaŭ en lia socia protesto. Mi notis ĉi tiun interesan eron:

Ni devas mencii ĉi tie la maloftan escepton, kiam Baghy esprimas sian kompletan idearon per sola majstra poemo tia estas Ivaĉjo, kiu—laŭ Tárkony, esprimas tiel imprese kaj potencon kredon kaj instruon de la aŭtoro pri homeco, kiel eĉ en la plej tondraj predikoj li ne sukcesis. [p. 46]

"Ivaĉjo" aperis en Pilgrimo (1926). Ĝi estas interesa. Oni povus taksi la sintenon tro siropa, sed la ekstremeco de la sekvo de rifuzo de militservo rezultigas efikecon de la poemo. Kion vi pensas?

Ivaĉjo

Ivaĉjo estis brava kampobubo,
naiva filo de vilaĝa rond'.
En bluokuloj mankis zorgonubo,
neniom sciis li pri l' granda mond'.
La vivon miris li kun pia timo,
kantadis gaje dum la kamplabor'
kaj sur la pajla lito al patrino
biblion legis dum vespera hor'...

Sed venis tempo, mondon detruanta,

kanonoj blekis: buŝo de l' milit'
kaj lin forrabis tiu buŝ' giganta...
Tre orfaj restis — kampo, pajla lit',
sed ili memoris kun kutima pio
pri lastaj vortoj de l' patrin' al fil':
"Ivaĉjo kara, diras la biblio.
armiluzanto mortas per armil'...

La batalkampo en li miron vekis...

Ne greno kreskis tie, sed grenad',
ne birdoj pepis, sed ŝrapneloj blekis,
ne gaja kanto sonis, sed vead'
kaj ne plugilojn, sed pafilojn premis
la fortaj manoj spasme kun furor'...
Ivaĉjo miris kaj elkore ĝemis:
"Ne de la Dio estas ĉi labor'..."

Li ĵetis for pafilon, bajoneton

kaj senarmile staris en arme'
kaj senarmile ŝturmis drato-reton
kaj senarmile servis en tranĉe'
kaj vanis puno kaj ordon' de l' stabo,
la kapon ĉiam nee skuis li.
Obstine diris la vilaĝa knabo:
"Mi konas nur — dek leĝojn de la Di'..."

Perfido... Mortverdiktis la juĝisto

kaj kvin soldatoj tuj fortrenis lin...
Dum lasta marŝo pensis li pri Kristo
pri la biblia krista disciplin'...
Ŝtonkoraj kamaradoj... Pastro mankis...
nur ĉirpis kampa gril' tra l' monta mut'...
Ivaĉjo preĝis, Dion psalme dankis,
mildkore iris al la ekzekut'...

Dum ŝargis la soldatoj li subite

ekpalpis ŝarĝon de la panosak'...
En ĝi postrestos pano netuŝite,
patrinfarita pan' el hejma bak'...
Li prenis ĝin, karesis kun kompato...
eklarmis... Kiel peze en la man'!
Ivaĉjo ĝin etendis al soldato:
"Akceptu, frato! Estu via pan'..."

---