Victor Sadler: Memkritike & plu

Sadler, Victor. Memkritiko: poemaro. Roskilde: Eldonejo Koko, 1967. 60 p.

Sadler pozas kiel redaktoro de la volumo. Sur la titolpaĝo estas citaĵo el Maŭ Zedong: "Ni devas deteni nin de memkontentemo." En la Antaŭparolo Sadler ŝajnigas sin trovanto de kolekto de poemoj manuskriptaj de iu konato, kies verkaro li jam moketas. Ĉiu poemo portas numeron. "Elektitaj" poemoj aperas en la libro sed ne laŭ la ordo de numeroj. Ĉiun poemon sekvas kritiko. Sed, laŭ la ironia tono de la tuta poemaro, ĉu la kritikoj mokas sin mem, ne nur la poemojn?

La memkritikoj estas tre amuzaj. La lingvaĵo de la poemoj estas tre lerta, eĉ kiam Sadler rikanas pro  trouzo laŭ li de kliŝaj rimedoj. Tamen, ofte estis malfacile por mi sorbi la signifojn de la versoj. Mi devus relegi.

Jen la enhavo kun ligoj al retpaĝoj de koncernaj poemoj (krom #65, sen memkritikoj):

Indekso laŭ poemnumeroj

Numero    Titolo / Unua verso     Paĝo

    29    Aliaj kantis, Vintro     18
    36    En vi, decembro     19
    46    Tiaflame     16
    49    La mev-gardanto     24
    53    Elegio jarfina     11
    57    La Botanika Ĝardeno, Cambridge     29
    59    Damaoj mutaj velure vagas tra mia     38
    60    Mevoj I     21
    61    Pledo     50
    62    Mozaiko     52
    64    Mevoj II     22
    65    Mi, dezirante ĉerkon     47
    67    Mi estas via reĝo     41
    68    Kiel senhejma maIjunulo     37
    70    neniun sorĉon kontraŭ     48
    71    negranda knabino .     36
    72    Mi ĉizus kantomilionojn     43
    75    aŭdiĝi     34
    76    el     55
    80    Mi serĉis rarajn ratnapurojn     46
    83    Ĉiĝangale padas jam nur mi     39
    84    Riveron fonto difinas     35
    85    Kranion vian testamentu     32
    86    Foje, kiam pense mi esploras per     40
    87    Se ankaŭ nun .       42
    88    Per kapriolaj hakoj   54
    89    Malnovajn temojn    49
    90    Momenton senpretende paseman mi retenis kaj     28
    91    Kursive mi parolis, miaj infanoj     56
    92    En pli junaj jaroj     45
    93    Kalendaro     26
    94    Tilioflaro     27
    95    el via harodoro     30
    96    Dioj! ne deviu mi de mia devo       9
    97    Refoje tremo simpatika     31
    98    Sordini lipe lipan tremon     33

Mozaiko estas tipografie iom malsimila en la libro.

La originala titolo de Damaoj mutaj velure vagas tra mia estas "Akrostike".

Pluaj poemoj interrete troveblaj estas:

Al iu Francesca
Mateniĝo
Vagula kanto
 

Vilmos Benczik: Studoj (1)

Vilmos Benczik rolis (eble ankoraŭ?) grande en la literatura/kultura produktado en Esperanto en Hungario, redaktore, kompilade, antologie, kaj literaturkritike. Mi ĵus fin-relegis post 25 jaroj lian kolekton de kritikaj eseoj: Studoj pri la Esperanta Literaturo (Takasago-si: La Kritikanto, 1980). Mi jam komentis ĉi-bloge pri kelkaj. Nun, jen la tuta enhavo:

Teoriaj problemoj de la Esperanta literaturo (1978)
Principoj pri la studado de la Esperanta literaturo (1970)
La proza stilo en Esperanto (1973)
Henri Valliene (1979)
Heinrich August Luyken (1979)
La poezio de Stanislaŭs Schulhof (1968)
Julio Baghy (1968)
Pri la poezio de Emba (1966)
Ferenc Szilágyi, la pseŭdofilistro (1976)
"Kvaropo" kaj la skota skolo (1976)
"La Infana Raso" — sinteza verko (1968-76)
Sándor Szathmári (1977)
Pri la poemaro de Victor Sadler (1969)
La Esperanta literaturo antaŭ la centjariĝo (1979)

La unuaj tri kaj la lasta traktas la aferon ĝenerale; le ceteraj temas pri specifaj verkistoj. Pri specifaj aŭtoroj, Benczik provizas ĝeneralan socihistorian kaj/aŭ biografian fonon, kritikon de la ideologia enhavo de la verk(ar)o, kaj takson pri la estektika formo. Lia ĝenerala starpunkto estas marksisma, kiu estas ĝenerala taŭga afero. Oni povus flankenpuŝi kelkajn "progresemajn" formulojn kelkokaze, Benczik fakte kritikas plurloke la personkulton, t.e. la stalinan epokon kiu finiĝis en la 1950aj jaroj. Li diris iom plu kiam li reverkis la eseon pri Szathmári en 1988, dum la sovetia glasnosta periodo. Ĉu nun li malkaŝe dirus plu?

La traktoj pri fruaj esperantistaj verkistoj Valliene, Luyken, kaj Schulhof estas interesaj; tamen mi konkludas ke legi iliajn verkojn estus tuta malŝparo de tempo.

Tion, kion mi legis de Baghy, mi legis plejparte antaŭ 40 jaroj, do mi ne povas komenti plu.

La enhavo de la verkoj de Emba konsistas el mizero, malfeliĉo, doloro, kaj veado. Li ĉiam kortuŝis min, malgraŭ (kaj pro) la limigita temaro.

Mi legis Szilágyi antaŭ jardekoj. La enhavo ne multe interesas min, aŭ mi ne memoras ĝin, sed eble mi devas relegi.

Mi legis Rossetti antaŭ jaroj, neniam legis Dinwoodie, kiun Benczik alte estimas. Mi dum jarkedoj favoris la novelojn de Francis, sed ankoraŭ ne legis "La Kosmo"-n. Kaj mi engaĝis Auld lege kaj interage dum jardekoj.

Mi posedas Memkritikon de Sadler dum jardekoj sed neniam legis. Mi lernas, ke la stilo de Sadler estas libera de tradicia Esperanto-poetiki, kaj ke la enhavo respegulas solecan ribelon kontraŭ sociaj normoj. Do jen alloga reklamo.

Vilmos Benczik dise pri Sándor Szathmári

Mi relegas literaturkritikan esearon, Studoj pri la Esperanta Literaturo de Vilmos Benczik (Takasago: La Kritikanto, 1980). Preskaŭ ĉiuj eseoj antaŭe aperis. La eseo "Sándor Szathmári" aperis en novelaro Kain kaj Abel de Sándor Szathmári. Benczik mencias Szathmári ankaŭ en aliaj eseoj. Jen citaĵoj.

"Serĉante temojn iom karaterizajn por la Esperanta literaturo, oni povas trovi kun klaraj konturoj nur unu tian: ekzistas sufiĉe multaj verkoj utopiecaj, kiuj—kun la celo kritiki la malraciaĵojn de nia vivo—prezentas imagitajn regnojn. Estas aparte bedaŭrinde, ke la plimulto de tiaj verkoj ŝajnas iom tro naivaj, plataj. La eble sola escepto—Vojaĝo al Kazohinio de Sándor Szathmári—elstaras fakte ne kiel beletraĵo, sed kiel atendinde konsekvenca pensoĉeno."

—"Teoriaj Problemoj de la Esperanta Literaturo" (1978), p. 12 (el p. 5-17).

"La ĉefa direndo de la poemoj de Sadler estas ribelo kontraŭ la malnaturaj normoj de la civilizita socia vivo kaj la solo, kiu lasta estas nepra konsekvenco de tiu vivo. Tia ribelo ne estas nova en la Esperanta literaturo, la samon ni trovas ĉe Auld kaj Szathmári. Tamen, Sadler prezentas novan aspekton. Szathmári kvazaŭ eksplikas teorion kaj kun diabla rido tiras la konkludon el la nunaĵ normoj, kiujn oni ordinare ne kuraĝas tiri."

— "Pri la Poemaro de Victor Sadler" (1969), p. 131 (el p. 131-135).