Italo Calvino en Esperanto (4)

“Fantasto, realo kaj medito”: recenzo de La kosmokomikoj kaj Palomar de Italo Calvino kun biografiaj informoj, de Carlo Minnaja, en La Ondo de Esperanto, 2024, №1 (319).

Italo Calvino en Esperanto (3)

Palomar (1983), romano de Italo Calvino esperantigita de Nicolino Rossi, eldoniĝis de Itala Esperanto-Federacio (Milano, 2023, 96 paĝoj). La unuaj dek paĝoj estas libere elŝuteblaj.

Troveblas la "Enkonduko de la aŭtoro" kaj komenco de: 1. La ferioj de Palomar: 1.1. Palomar sur la plaĝo: 1.1.1. Legadi ondon.

La kosmokomikoj (1965) konsistas el 12 "pra-universaj sciencfikciaj rakontoj" de Italo Calvino, estas esperantigita de Nicolino Rossi kaj eldonita de Itala Esperanto-Federacio (Milano, 2023, 108 paĝoj). La unuaj dek paĝoj estas libere elŝuteblaj. 

Troveblas la "Antaŭparola prezentado" kaj la komenco de la rakonto "La distanco de la Luno".

Italo Calvino en Esperanto (2)

La 19-a de septembro estas la datreveno de la morto (en 1985) de la itala verkisto Italo Calvino (1923-1985). Mi jam afiŝis pri la afiŝo de Antonio De Salvo antaŭ jaro. Ĉi-jare li refoje afiŝis:

Italo Calvino (19 Septembro 2018)

Ĉi-foje li republikigas la rakonton “La pecora nera” (La nigra ŝafo), en la itala kaj en sia traduko al Esperanto (aperinta en: Carlo Minnaja, Eugenio Montale kaj aliaj liguriaj aŭtoroj, Eva, Venafro 2013, p. 155-156).

Italo Calvino en Esperanto

Mi dum jardekoj familiaras pri la verkaro de Jorge Luis Borges, sed itala verkisto inspirita de Borges estas nova sperto por mi. Temas pri Italo Calvino (1923-1985). Malfacilas priskribi la strukturon de liaj fikciaĵoj; multajn oni nomus postmodernismaj aŭ metafikciaj.

Nu, mi kaptis la okazon por libroklubo legi la romanon Se una notte d'inverno un viaggiatoren (1979) en anglalingva traduko, If on a winter's night a traveler (1981) [= Se en vintra nokto vojaĝanto]. Ĝi estas unika, genia verko, ankaŭ malsimila kompare al la strukturoj de rakontoj de Borges. La ĉefrolulo estas Vi, la leganto, kaj la ĉefa temo estas la karaktero de legado; aldone, la eskapema rilato de la aŭtoro kun la teksto kun la eldonejoj kaj reproduktado de libroj kun Vi kaj aliaj legantoj kiel interpretantoj. Sed ĉi tio ne estas teda, gurdita avangardaĵo. Kiel leg-aventuro ĝi legiĝas kiel detektivromano.

La romano komenciĝas. Vi tenas en la manoj ĵus eldonitan romanon de Italo Calvino kun titolo Se en vintra nokto vojaĝanto. Vi legas detale kiel vi tenas la libron kaj poziciigas vin prepare al komenco legi. Vi konstatas, ke via ekzemplero estas fuŝaĵo: nur komenca parto de la teksto de Calvino estas ene; iel miksiĝis en via ekzemplero komenco de alia romano de alia, fremdlanda aŭtoro, kaj pri la originala lingvo vi malcertas; eble ĝi estas pola: Ekster la urbo Malbork de Tazio Bazakbal. Do vi revizitas la librovendejon kun via fuŝita ekzemplero, kaj tie vi renkontas Legantinon, Ludmilla, kiu spertas la saman problemon. Vi gajnas ŝian telefonnumeron. Ŝi estas voranto de romanoj, unu post alia. Kiam vi telefonas, vi atingas ne ŝin, sed ŝian fratinon Lotaria, kiu estas profesoro pri literaturo kiun interesas klasifikado kaj teoriumado sed ne verkojn mem, tute male ol ŝia fratino.

Nu, la ĉaso daŭras. Vi la leganto serĉas kompletajn tekstojn de romanfragmento post fragmento kiujn vi trovas en via serĉado tra dek diversaj romanoj de diversaj ĝenroj de diversaj aŭtoroj en diversaj landoj tradukitaj eble fraŭde de nefidinda tradukisto. Sed ĉiupaŝe via serĉado frustriĝas. Vi serĉas Ludmilla ankaŭ pro amora intereso. Kaj fine .....

La necerteco de rilatoj inter verkoj kaj diversaj kaj diverstipaj roluloj pri verkado, tradukado, eldonado, disdonado, cenzurado, interpretado pensigas ankaŭ pri la komprenrilatoj inter homoj. La komplekseco kaj lerteco de la konstruo de ĉi tiu romano superas ajnan ne-beletran postmodernisman teorian traktaĵon.

Nu, poste mi faris pluan esploron anglalingve, do .....

Italo Calvino: A Select Bibliography

Do kio en Esperanto? Bonŝance estas afiŝo de Antonio De Salvo je 19 Septembro 2017 ĉe blogo Esperanto-vivo:

Italo Calvino

Troveblas tie informoj pri tradukoj de Calvino en Esperanto, ankaŭ la rakonto Apologo sull’onestà nel paese dei corrotti = Apologo pri honesteco en la lando de koruptitoj en la itala kaj en Esperanto.

Sciencfikcio en Esperanto (13): International Science Fiction (4)

International Science Fiction, no. 1, November 1967 (Galaxy Publishing Corporation): this is the first of the only two issues ever published. Here are the contents:

Cover art and interior illustrations by Jack Gaughan.
Editorial: "SF Film Festival" by Frederik Pohl.
U.S.S.R: "Wanderers and Travellers" by Arkady Strugatsky.
Special Feature: "Science Fiction Around the World".
Germany: "The Epsilon Problem" by Helmuth W. Mommers & Ernst Vleck.
France: "Uranus" by Michel Ehrwein.
Australia: "The Disposal Man" by Damien Broderick.
Italy: "Rainy Day Revolution No. 39" by Luigi Cozzi.
England: " Ecoysiac" by Robert Presslie.
U.S.S.R.: "Perpetual Motion" by Ily Varshavsky.
Netherlands: "They Still Jump" by J. L. Mahe.
Italy: "Witchcraft for Beginners: by F. C. Gozzini.
U.S.S.R.: " Homunculus" by Ilya Varshavsky.
Germany: "Monster" by Helmuth W. Mommers & Ernst Vleek.
England: "The Big Tin God" by Phillip E. High

Note the special feature:

From the Planet Earth:  "Science Fiction Around the World"
What's new in science fiction as reported by Our Men in Germany, Italy and the U.S.S.R.

This further breaks down into:

"Germany" by Walter Ernsting (19-21)
"The Soviet Union" by Julius Kagarlitsky, translated by Anne McCaffrey & Irina Poutiatine (21-26)
"Italy" by Luigi Cozzi (26-29)

Note also that the story from the Netherlands (91-100) is a translation from Esperanto by Clarkson Crane. The author is Jacques-Louis Mahé, more popularly known under his pen name "Lorjak."

More to come.

Giuseppe Lipparini, tempomaŝino, sciencfikcio (2)

Al mia enketo respondis Carlo Minnaja:

Li estis poeto, kritikisto, kaj stilisto tre klasikema (1877-1951) ellaborinta modelojn de stilo (ĝuste al tio referencas Bianciardi en mia traduko de "Kiel fariĝi intelektulo", kiun vi trovis rete). Tradukisto kaj komentariisto de pluraj verkoj latinaj por la lernejoj. Preter lia graveo per lernejaj tekstoj, lia prestiĝo en la itala literaturo estas minimuma, li eĉ ne troviĝas en la konciza enciklopedio pri la itala literaturo de eldonejo Garzanti. Pri la verko de vi menciita mi scias nenion, kaj nenion mi scias pri la ligiĝo al sciencfikcio (neniu lia verko tiutema troviĝas en la biblioteka itala sistemo, al kiu estas ligita la granda plimulto de la italaj bibliotekoj).

Mi, poste:

La sola konekso inter Lipparini kaj sciencfikcio pri kiu mi scias estas evidente satira, kiel eksplikas tiu franclingva artikolo. Mi ankaŭ scias nenion pri Bianciardi kaj ne komprenas la kuntekston en kiu li references Lipparani en "Kiel fariĝi intelektulo". Mi eltrovis, ke ekzistas iu traduko de eseo Bianciari en Esperanto, kaj laŭmemore vi tradukis ian teatraĵon por kongreso. La teksto de tiu teatraĵo ne troveblas interrete, se ĝi estis ie publikigita.

Li respondis:

De Bianciardi aperis papere "La kultura laboro", "La integriĝo", "Vivo agaca" kaj venontmonate aperos "Ekpafi", ĉiuj vendataj de UEA kaj ĉiuj kun enkondukaj eseoj pri la aŭtoro; cetere li estas verkisto sufiĉe fama en Italio, do abundo troviĝas en la itala (kaj certe ankaŭ alilingvaj) Vikipedio. La referenco al Lipparini estas iel moka, ĉar la mencio al li estas por indiki estetikan stiliston, tre korekte lernejecan sed senvervan. Tamen, eble pro la rilato al la strikte itala situacio tuj posta al la dua mondmilito, aŭ eble pro la ekstrema malfacileco de lia lingvaĵo, kiu vere engaĝus tradukiston, traduko de liaj verkoj preskaŭ ne ekzistas: laŭ mia scio estas unu en la hispanan kaj unu en la francan; esperanto estas la lingvo en kiun li plej multe estis tradukita.

Kiel mi diris supre, tradukoj ekzistas tiuj, tamen neniu estas teatraĵo, ĉiuj autobiografiaj roman(et)oj. Rete ekzistas nur "Kiel fariĝi intelektulo".

La supra interŝanĝo okazis la 15an de septembro 2011. Mi ne scias, kie trovi la italan originalan, sed frue ĉi-jare mi trovis la francan tradukon de la serĉata afero kaj kunmetis ĉiujn erojn kaj mem enretigis la tuton:

«Le maître du temps» par Giuseppe Lipparini

Giuseppe Lipparini, tempomaŝino, sciencfikcio

Mi trovis nenion pri itala verkisto Giuseppe Lipparini (1877–1951) interrete anglalingve. Mi eltrovis lian nomon pere de artikolo en la franca:

Archive N° 7 “Le Maitre du Temps” ou comment filmer l’histoire!

Interesas min lia rakonto "La Mastro de la Tempo", rilate al esploro de la historio de fikcio de tempvojaĝado.

Mi trovis unu referencon al Lipparini en Esperanto:

"KIEL ONI IĜAS INTELEKTULO:
Manlibro por uzo de la hodiaŭaj gejunuloj, precipe de tiuj, kiujn panjo Naturo ne dotis per talento"
de Luciano Bianciardi, el la itala tradukis Carlo Minnaja

"En la dua elementlerneja klaso normala knabo kapablas jam skribi kiel bitniko, kaj volonte daŭrigus laŭ tiu vojo, sed la instruistino, kun granda pacienco kaj granda peno, kapablis poste lin korekti, la profesoroj faris la ceteron kaj nun, dudekjara, nia ulo verkas precize kiel Giuseppe Lipparini."

Mi ne konas la reputacion de Lipparini en itala literaturo.

Mi ĵus kreis 3 anglalingvajn retpaĝojn pri pioniroj de sciencfikcio, kun konekso al tempovojaĝado:

Edward Page Mitchell (1852-1927), Science Fiction Pioneer: Time Travel, Hegel, and More

Eugène Mouton: 19th Century Science Fiction Pioneer

Enrique Gaspar y Rimbau: El anacronópete — The First Time Machine

En ĉi-lasta estas kelkaj retligoj ĉi-teme en Esperanto:

En Esperanto: Rilate al la Unua Tempomaŝino