Baghy kondamnas la blankan homon / Baghy condemns the white man

Nu, mi ĵus sidis en la necesejo trafoliumante ekzempleron (pruntita de mia amiko de 55 jaroj Harry, ĉefredaktoro de la plej ampleksa jida-angla vortaro) de Ora Duopo, serĉante interesajn poemojn de Julio Baghy, kaj retrovis la jenan poemon kiun mi ne rememoris. Baghy en 1961 en revuo Hungara Vivo kondamnas la krimojn fare de la blanka homo kontraŭ nigruloj, evidente pensante pri la afrika liberiga movado. Hura, Baghy!

Sklavokanto [Slave song]

So I'm sitting on the toilet with my childhood friend Harry's copy of Ora Duopo, looking over Julio Baghy's Esperanto poems, and I find one I had totally forgotten: "Sklavokanto" (Slave song). Of course I was entirely familiar with this Hungarian poet's humanism, but it was interesting to read a poem written in 1961 condemning the white man's crimes against black people, apparently with the anticolonial movement in Africa in mind. Julio tears the white man a new one. You learn something old every day.

Jules Verne & Esperanto (4): Esplorvojaĝo

Jules Verne, "Esplorvojaĝo," traduko de Voyage d'étude fare de István Ertl, Franca Esperantisto, n-ro 452, aprilo 1994, p. 3-36, & p. 2, 38-40 pri Jules Verne & Esperanto.

Pluaj informoj troveblas en antaŭaj afiŝoj. Ĉi-okaze mi diskutas la tradukon mem. La nefinverkita romano konsistas el 5 ĉapitroj; la 5-a estas nur fragmento. Esperanto rolas jam komence de la romano. Afiŝo ĉe Libreville ("ĉefurbo" de franca Kongo) pri pasaĝerŝipo aperas.

"La tekston de la afiŝo ĉiuj komprenis pro tio ke ĝi estis en Esperanto, la internacia lingvo tiutempe pli kaj pli disvastiĝanta inter la popoloj de Centra Afriko." [p. 3]

La kapitano prezentas kvin eminentulojn; la lasta nomita estas S-ro Nicolas Vanof, delegito de la Internacia Esperantista Societo [4].

Iom poste okazas festeno. Indiĝenaj ĉefoj aldonis sn al interparolado "kiam ĝi flugis en la lingvo Esperanta" [8].

Ĉapitro 2a donas historian fonon de la Franca Kongo, ekz. menciante esplorojn fare de eŭropanoj.

En ĉapitro 3a ni trovas priskribojn de la ĉefaj ĉi-rakontaj esploristoj. Do aperas longa pritrakto--fakte duono de la  ĉapitro-- de Esperanto, la movado, kaj Nicolas Vanof, "membro de Touring Club kaj delegito de la Esperantista Kongreso". Troveblas favora komparo de Esperanto kontraŭ Volapük. Konstateblas, ke Esperanto floras en ĉiuj landoj; Francio plej kontribuas al la sukceso. Do Vanof partoprenas por determini la progeson de Esperanto en kolonio Franca Kongo, inspirite de gazeto "Belga Sonivolo" (en realo Belga Sonorilo). Li konvinke propagandas al la kunvojaĝantoj la eventualan neceson lerni Esperanton. [p. 22-26; vidu ankaŭ piednotojn 28-36 ĉe p. 36.]

 Ĉapitro 4a temas pri lastaj preparoj por la esplorvojaĝo. Okazas debato pri rajtigo de voĉdonrajto de la indiĝenoj en Parlamento. En tiu debato oni konsideras la supozatan nivelon de civilizacio en Kongo kompare al tio de aliaj francaj kolonioj. Iu timas eventualan partoprenon de kanibaloj en Parlamento. [29-31]  Vanof funkcias kiel interpretisto inter la francoj kaj afrika ĉefo, ĉar la sola komuna lingvo estas Esperanto inter li kaj la ĉefo. [31] Vanof partoprenas la lastan kunvenon antaŭ ol foriro [33].

Oni komencas la esplorvojaĝon en la nefinverkita ĉapitro 5a, kie la rakonto haltas.

Sekvas notoj. La kuna eseeto interalie mencias la instigan influon de La Belga Sonorilo al Verne.

Do jen resumo de la rakonto rilate al Esperanto. Vi devos se eble legi la rakonton mem por aliaj detaloj, aŭ instigi reeldonon de la traduko en akirebla eldonaĵo, ekz. ĉe Mondial / Beletra Almanako.

Jules Verne & Esperanto (3)

Jules Verne, ĉu rasisto?

Kompreneble ne, tia racia, teknikeca, fikciema menso ne povas esti rasista, sed eble iom tro fantaste realisma. Ŝajnas ke la lasta verko de Jules Verne, bedaŭrinde ne finskribita pro morto estis Esplorvojaĝo, ĝuste vojaĝo en Afriko, kie tiam multaj homoj parolis Esperanton kun la fama Nicolas Vanof (eble avo de Giorgio Silfer, ĉu ne?). Tiam oni ne parolis pri rasismo (en 1905) sed la realismo ne bezonus, esti tiom reala, ĉar J. Verne ne hezitis (paĝo 12) tiel priskribi la tribojn, “ . . .m’fana aŭ pauena, raso grava, sed bruema, mensoga, rabema, tute ne fidinda.” Kiu dirus tion nuntempe nepre estus kondamnita je morto precipe de tiuj kiuj estas fanatike kontraŭ mortpuno! J. Verne eĉ diris (paĝo 23) ke la “kunmetaĵoj eble taŭgus por la saksaj rasoj, sed jam la latinaj rasoj ilin ne komprenas.” Povraj latinidaj esperantistoj!

Ankaŭ por J. Verne universaleco, estas malfacila, ekz. paĝo 31: “Mi ripetas ke ekzistas ankoraŭ kanibaloj en iuj kongaj triboj; venkintoj volonte manĝas venkitojn. Kaj kion vi dirus se—kiel ja povus okazi—la universala voĉdonado sendos unu aŭ du hommanĝantojn al la. Parlamento?” kaj li aldonas: “. . . eĉ se ne fizike, sed ja morale—la politikaj grupoj foje voradas tie unu la alian kun apetito!”

Komitatanoj de Universala Esperanto-Asocio — Atenton!

FONTO: Ledon, Gilbert. “Preter la kuracoservo”: sekcio “Jules Verne, ĉu rasisto?”, La Kancerkliniko, n-ro 93, januaro-marto 2000, p. 27.

Jules Verne & Esperanto (2)

Kiel mi menciis en ĵusa afiŝo, Jules Verne subtenis Esperanton, tiel spirite esperantisto. Jen pluaj eseoj ĉi-teme:

"Jules Verne esperantisto ! Universala lingvo por sentempa verkaro…" de Lionel Dupuy, elfrancigis Vincent Charlot, SAT-Amikaro, 2009

Nia trezoro: Jules Verne de István Ertl, La Ondo de Esperanto, 2013, № 2

Ertl priskribas la tutan aferon, inkluzive de la nefinverkita, lasta romano de Verne, Voyage d’études (Esplorvojaĝo).

Jules Verne: Esplorvojaĝo & Esperanto

Jen interesega eseo:

"Jules Verne kaj Esperanto (la lasta romano)" de Abel Montagut, en Beletra Almanako, n-ro 5, Junio 2009, p. 78-95.

Verne (1828-1905) postlasis manuskriptojn de nefinitaj fikciaĵoj, interalie Voyage d'étude (Esplorvojaĝo).

Voyage d'étude temas pri vojaĝo en Kongolando ĉirkaŭ jaro 1900 en kiu oni utiligas Esperanton kiel interlingvon.

Kune kun aliaj postlasitaĵoj ĝi estis finfine eldonite en 1993 en libro
San Carlos et autres récits inédits.

Oni trovas indikojn en verkoj de Verne pri lia intereso pri artefaritaj lingvoj. En 1903 Verne fariĝis honora prezidanto de ĵus fondita Esperanto-grupo en Amiens. Montagut detaligas la rilaton.

Montagut priskribas la enhavon de la romano. Esperanto ludas rolon de egaligo inter afrikanoj kaj koloniistoj. Verne komencis la verkon en 1903. Kial li ne finverkis ĝin? Post ampleksa esploro, Montagut konkludas, ke la kaŭzo estis raportoj pri la krimoj kontraŭ la indiĝenoj de la belga Kongolando kaj demandoj pri koloniigo de la franca Kongolando. Verne celis versimilecon en siaj verkoj. Montagut argumentas, ke Verne planis reverki la manuskripton, enmetante en ia formo la negativan flankon de koloniigo. Kion Verne farus pri Esperanto en reviziota romano? Lia filo, Michel Verne, reverkis manuskriptojn de la patro. Ĉi-kaze, la originalo fariĝis eldonita rakonto L'Étonnante Aventure de la mission Barsac (1919) (anglalingve: The Barsac Mission), sen ajna mencio de Esperanto.

Voyage d'étude aperis en Esperanto, en gazeto ne plu viva:

"Esplorvojaĝo" tradukis István Ertl, Franca Esperantisto, n-ro 452, aprilo 1994, p. 3-36, el tuta tiutema numero, 40 p.

Ertle plendis ke lia traduko poste estis ŝtelita kaj pirate eldonita:

Piratoj sur la verda maro, Intervjuo al István Ertl, en La Ondo de Esperanto, 2001, № 4

Mi opinias, ke la historia valoro de ĉi tiu afero gravas, ke oni, prefere Beletra Almanako aŭ ties eldonisto Mondial, reeldonu ĉi tiun tradukon por ke ĝi estu facile kaj legitime havebla al la tuta esperantistaro.

Finfine aperis anglalingva traduko, Fact-Finding Mission, en antologio Vice, Redemption, and the Distant Colony, tradukita de Kieran O’Driscoll, en serio The Palik Series, de obskura eldonisto BearManor Fiction. Jen pluaj informoj:

Editorial — The Verne Translation Renaissance Continues de Arthur B. Evans ĉe Verniana

Translating Verne: An Extraordinary Journey de Teri J. Hernández, Science Fiction Studies, XXXII: 1, #95 (March 2005): 142-149.

William Sanders Scarborough & Volapük in the Black Press

William Sanders Scarborough (1852-1926) was one of the most outstanding of outstanding Black American intellectuals of the 19th and early 20th centuries, individual scholars who, because of the dire predicament of Black Americans, assumed all the roles a Black professional person could fill: writer, educator, professor, administrator, civil rights advocate and leader . . .Scarborough was born into slavery and rose to become a leading scholar of the Greek and Latin classics and president of Wilberforce University.

Scarborough was resurrected from the forgetfulness of history with the publication of two books, edited by Michele Valerie Ronnick: The Autobiography of William Sanders Scarborough: An American Journey From Slavery to Scholarship (2005) and The Works of William Sanders Scarborough: Black Classicist and Race Leader (2006).

In 2010, in the course of preparing a lecture on the 100th anniversary of the Universal Esperanto Congress in Washington, DC, in addition to researching the mainstream American press for relevant articles, I decided to search the databases of the Black press for reports on Esperanto and the quest for an international language. Here are the articles on Volapük, now on my web site:

• Volapük in the Black Press, 1888 
• Volapuk (Chicago Defender, 1911)

Note that the two signed articles, from August 1888, were authored by Scarborough. Given that Esperanto saw the light of day only in 1887, 1888 was apparently too soon for the American philological community to compare it to Volapük. (I don't recall when Esperanto first captured attention of someone in the anglophone world. It did not take long.)

I found another reference to Volapük in Scarborough's Works. Here is the quote with the bibliographical information on the original publication. Note also that this article was written in the heat of the imperialist scramble to carve up Africa:

The influence of civilization is a mighty lever in shaping the destiny of language. Dialects crumble before it, and the diversity of tongues drifts toward unity. The language of the intelligent must supersede, wholly or in part, that of the unintelligent wherever they come in contact, either by displacing it or fashioning it after its own mold. As the weaker languages and dialects of Europe have disappeared before the light of intelligence, so will the languages and dialects of Africa drop out of existence, one by one, it may be, as the same influence shall quicken and permeate the people. One by one will the stronger swallow up the weak, until the speech of the dominant people shall prevail, jargon first, perhaps, extinction later. Doubtless many more dialects than now exist have passed away, some of them leaving not a relic behind to tell the story of their existence, while of others bare skeletons of speech may be found here and there, but hardly enough to indicate their linguistic relations. The forces that produced these changes are still at work, but in a greater degree; and, though we can make no definite statement as to the results growing out of the invasion of Africa by foreign languages, yet again we believe that the inflectional will survive the uninflectional languages of the world. No artificial language can stand the test of time. In fact, it will hardly gain a foothold, but like Volapük, will die in its infancy. 5 [footnote clarifying Volapük] 

SOURCE: Works, p. 242. Original source: "Function and future of foreign languages in Africa," Methodist Review 76, November-December 1894, pp. 890-899.

Poul Thorsen kontraŭ rasismo (2)

Mi jam blogis pri poemoj kaj eseoj de Poul Thorsen pri rasismo. La poemo pri Josephine Baker mi memoras de kvar jardekoj; la aliajn mi trovis pli lastatempe.

• Al Josephine Baker
•  Rasismo
• Antaŭjuĝoj: Filozofia problemaro

Lastatempe mi trovis pluajn poemetojn (inkluzive de la poemetoj "pluk"-aj) pri rasismo. Ili troveblas inter enretigitaj poemoj de Thorsen miareteje. Mi republikigas ilin jene:

Afriko

La trakto en novaj landoj
al blankaj, pli fruaj regantoj
laŭ plene egalaj reguloj
estas pli ol meritas blankuloj.

Blankalogio

Usona blankulo delklaris sen honto:
Malŝatas mi du malĝustaĵojn de l' mondo:
Diskriminacion pro rasa integro
kaj devon dividi bufedon kun negro.

Black Steampunk / Negra Vaporpunko

I have no investment in steampunk as a lifestyle/subculture or as a literary/artistic genre, but I do think it is a significant phenomenon and symptomatic of our time. It is the futurism of the past, and that it should surface as a recognizable phenomenon and be named in the present is probably not accidental. (Of course there were manifestations of steampunk long before it became a category, but I’m referring to its emergence as a conscious movement.) Why now the futurism of the past?

The fantasy future of unlimited possibilities coexists, even as it did a century ago, with the fantasy of a terminal disaster much closer to realization. The contours of futurism have already been mapped out. Not only do we live in an alleged postmodern age, but we live in a combinatorial age, and a retrospective age. Our society has already reached the peak of real abstraction. We look backwards toward origins, reevaluating the past, the present, and the path taken in between.

Steampunk matters, I think, because the tangible origins of science fiction, of futurism, and of what has been constructed throughout the twentieth century, is really the nineteenth century. Science and technology as well as the projective imagination reached a critical point in that century, and so, rather than with foraging, pastoral, agricultural, feudal, mercantile, or emergent industrial society, the future originates in the nineteenth century.

Steampunk, with its odd mixture of futurism and the quaint and outdated Victorian aesthetic, combines and naturally merges with the parallel genre of alternate history, which itself could be considered the fantasy counterpart of the historical novel, which has also taken on a new flavor in recent decades. And this retrospective consciousness is also a reflexive consciousness. We are already aware of fundamentally changed assumptions in contrast to those of the 1940s, ‘50s, ‘60s, and ‘70s, so when we look back more than a century, we are not just trying to recreate a bygone era but to be aware of its presuppositions, and from there postulate alternate histories.

(This retrospective consciousness enters into historical Jewish fiction as well, which is where Esperanto now shows up as one of those utopian possibilities of a long-lost era. But Esperanto and Volapük show up outside of Jewish preoccupations as well.)

Of course, any subculture can end up as yet another thoughtless, escapist refuge. There is no novelty left in subcultures, though of course creativity can be found anywhere. Still, this awareness of the ability to manipulate cultural codes has many twists. And so there is not only steampunk, but there is black steampunk, as there is already Afrofuturism, another conceptual category constructed many decades after its manifestations appeared in practice.

Which brings me to black steampunk. Maybe, in the spirit of retro, it should be called Negro steampunk. In any case, here are some manifestations of said orientation.

Beyond Victoriana

State of Black Sci-Fi 2012: Why I love Steampunk!
Balogun, 23 Jan 2012

The State of Black SF 2012: Why I love Steampunk 
Valjeanne’s Blog, January 24, 2012

Guest Post: Steampunk/Alt History Week
Living in Color by Tanita Davis
SFWA Blog, December 23, 2010

The Intersection of Race and Steampunk: Colonialism’s After-Effects & Other Stories, from a Steampunk of Colour’s Perspective
By jha
Racialicious (blog), June 24, 2009

Do Goggles Block the Sun? Steampunk in Africa
Clay and Susan Griffith
Tor.com, Oct. 28, 2010

Steampunk Webcomic Set in Africa
By Manny, Steampunk Costume, June 11, 2010

Africa: "Steampunk Values." Bushpunk Slums
Bombasticelement.org, November 22, 2010

African Empires
By G. D. Falksen
Steampunk Fashion, June 30, 2009

Steampunk Author Balogun Oyabode Abeegunde Writes Harriet Tubman as an Extraordinary Gentlewoman!
Alicia McCalla, December 5, 2011

Interview with the African American Steampunk Author of "Moses: The Chronicles of Harriet Tubman"
Yahoo group discussion, Dec. 6, 2011

Steampunk: What it is, why I came to like it, and why I think it’ll stick around
The Clockwork Century, August 8, 2009

Books: Yet Another Ramble About Steampunk Romance
The Fancy Reader, Dec. 12, 2011

African steampunk merchandise
Etsy

Esperantistoj, iam mi tradukos miajn cerbumaĵojn pri vaporpunko al Esperanto. La temo rilatas al Esperanto pro la apero de Esperanto en historiaj kaj ukroniaj fikciaĵoj, kaj pro la fakto ke Esperanto estas samtempa kun la vaporpunka erao. Legu miajn antaŭan afiŝojn pri vaporpunko kaj ukronio.

Georgo Verda (Izrael Lejzerowicz), Kola Ajayi, & la blanka homo

Mi jam blogis pri La Harlema Renesanco pritraktita en Literatura Mondo en 1934, kaj pri Izrael Lejzerowicz, kiu, cetere, publikigis plurajn artikolojn en Literatura Mondo sub la pseŭdonimo Georgo Verda.

Lejzerowicz estas bone konata kiel aŭtoro de la satiro El la "Verda Biblio". Li ankaŭ distingiĝis per traduko de La Sorĉistino el Kastilio de Sholem Asch. Kiel Georgo Verda Lejzerowicz esprimis multe da amareco pri la stato de la homa socio kaj pri la Esperanto-movado. Mi jam raportis pri lia eseo "Zamenhof eraris." Mi ĵus enretigis alian rimarkindan eseon:

“Nigraĵoj,” en Literatura Mondo, aprilo 1933 (#4), p. 55.

Ĉi tie mi lernas unuafoje pri la joruba esperantisto Kola Ajayi. Jean Forge rekrutis S-ron Ajayi kaj verkis pri li en "Nia Nigra Filo," nuntempe kritikata kiel rasisma. Nu, Verda/Lejzerowicz mokas la tutan prezenton de Ajayi inter la blankulaj esperantistoj. La blankulo rajtas ĝui la afrikanon kiel ekzotikan primitivulon senpolitikigitan, tiel restante "senkulpe blanka." Verda  / Lejzerowicz skeptikas ankaŭ, pripensante la sintenon de usonanoj pri negroj, pri la bonvenigemo de usonaj esperantistoj. Li prezentas la demandon, ĉu la diablo estas nigra, aŭ blanka? Ludante kun la kolorsimbolismo, li montras diversekzemple la "nigron" de la diabla blanka mondregno.

Ĉu Lejzerowicz iomete anticipis propran eventualan sorton en blankula civilizo? En 1942 li mortis en nazia ekstermejo Treblinka.