Ladislav Podmele / Jiří Karen

Mia konatiĝo kun Ladislav Podmele okazis per lia aliĝo al Ateista Tutmonda Esperanto-Organizo (ATEO), faka asocio kiun mi kunfondis en 1987.

Tiutempe aktivis Filozofia Asocio Tutmonda kaj aperis ties revuo Simpozio. Tie mi trovis:

"Pri Falsa Konscio kaj Mistifiko" de Ladislav Podmele (Simpozio, n-ro 3, marto 1984, p. 26-29)

Podmele estas konata kiel poeto, en la ĉeĥa kaj en Esperanto, sub sia plumnomo Jiří Karen. Jen bazaj informoj kaj omaĝpaĝo:


Jiří Karen - Vikipedio

Jirí Karen (OLE)

Jiří Karen (1920-2000) 

Jen detala nekrologo: Forlasis nin poeto Jirí Karen (Starto 3/2000 (194))

Podmele/Karen aktivis pri aliaj planlingvaj projektoj. Unu estas variaĵo de Interlingvao. Alia estis interslava planlingvo Mežduslavjanski Jezik. Jen pluaj informoj en la angla lingvo:

Pan-Slavic Language

(Tiuteme rimarku ankaŭ esperantido Neposlava.)

Jen tre interesa, legenda pritrakto fare de Probal Dasgupta tiesbloge, kiu poste aperis en Beletra Almanako #19:

Mukur: _Flugilhava ŝtono: la poezio de Jiří Karen

 

Kálmán Kalocsay: Sunsubiro / Sunset

The opening stanza of this poem is a tease. The reader might believe the poem to be taking a particular direction, until realising the description is metaphorical.

The poem was published in the collection Streĉita kordo (Taut String) published in 1931. The translation appeared in Ten Esperanto Poets in English Translation (1991) and later in La Brita Esperantisto (The British Esperantist) in the November/December edition of 1998.

Kálmán Kalocsay
Sunsubiro,
1931

Jam iĝis kupro la tagmeza or’.
Ĉe l’ horizont’ la sun’ adiaŭluma,
Okul’ gigante granda, plorbruluma
Rerigardante pasas drone for.

Kaj kvazaŭ sang’ fluinta ĵus el kor’,
Jen arda ruĝo sur fenestro doma.
Moment’ ... kaj estingiĝas ruĝ’ fantoma,
Kaj jen la dom’, rabite pri l’ trezor’.

Malluma domo. Lumon lamp’ ne ŝutas.
Ĉu l’ mastro dormas, aŭ eterne mutas,
Plu lin ne vekos la maten’ radia?

Mallum’, mallum’, mallum’, tra l’ domo tuta.
Rigardas nokton la fenestro muta
Kun ros-malseka vitro apatia ...

Ĉu mi revidos vin, ho kara mia?

Translation: Katelina Halo
Sunset,
1931

The gold of noon takes on a copper stain.
Low in the sky the sun with farewell rays,
Like a gigantic eye, with backward gaze,
Reddened with tears, sinks drowning in the main.

As if the blood were ebbing from a vein,
The windows of the house all crimson blaze.
A moment – and the ghostly hue decays,
And the house stands, robbed of its golden gain.

A lightless house. No lamp sheds any light.
The master is asleep? or lying stark,
No longer to be roused when night shall wane?

Throughout the house is night, is night, is night.
The silent window looks upon the dark,
All wet with dew its apathetic pane.

O dearest, shall we ever meet again?

_______________________________

From the Clarence Bicknell site, with Esperanto poems by Clarence Bicknell, Karolo Pič, and Lajos Tárkony; with English translations and notes.

See also the translation of "Sunsubiro," "Sundown" by A. Z. Foreman, with recitation of the Esperanto original. I recite Foreman's translation along with the original in my podcast of 5/3/13: The Contributions of Esperanto to World Culture: Parts 1 & 2.

The Contributions of Esperanto to World Culture: Parts 1 & 2

Or, in Esperanto: "La Kontribuoj de Esperanto al Monda Kulturo: Partoj 1 & 2." Jen mia nova podkasto, de la 3a de majo 2013, kaj mia anglalingva resumo de mia anglalingva podkasto.

Parto 1: Superrigardo: Kulturo & Esperanto, Zamenhof, historio de Esperanta beletro. Parto 2: La centra rolo de Hungaroj kaj Hungario: Literatura Mondo, Soros, Baghy, Kalocsay.

Kun miaj deklamoj en la Esperantaj originaloj kaj en anglaj tradukoj:

"Ho, Mia Kor'" & "Pluvo" de L. L. Zamenhof, kun tradukoj de Marjorie Boulton

"Sunsubiro" & "En Ĉi Murdepoko" de Kálmán Kalocsay, kun tradukoj de A. Z. Foreman

5/3/13 The Contributions of Esperanto to World Culture: Parts 1 & 2

Part 1: Overview: The concept of culture is discussed, as is the question of whether and in what sense the Esperanto community can be considered a culture, a question on which even the most celebrated Esperantist literati have differed. I emphasize the Esperanto phenomenon as a subculture and culture-forming process, with overall humanitarian contributions to world civilization, and artistic, mainly literary contributions, of both original works and translations. I discuss the perspective and literary contributions of Esperanto's creator Zamenhof in relation to the Esperanto movement and world situation of his time. I recite two original poems of Zamenhof in Esperanto and in English translation. I give a general historical map of the development of Esperanto literature.

Part 2: Hungary: After World War I, Hungary became the world headquarters of Esperanto literature. The publishing house Literatura Mondo was headed by Tivadar Soros, father of George Soros. I provide virtually unknown historical tidbits on racial issues from the literary journal, also called Literatura Mondo. I then discuss the towering figures of the period between the world wars, the Hungarians Julio Baghy and Kálmán Kalocsay. I end by reciting two original poems by Kalocsay in Esperanto, with English translations.

Poems in translation: William Shakespeare, Kálmán Kalocsay / Reto Rossetti, William Auld, A. Z. Foreman

Sometime circa 1970 I went through the textbook Esperanto: A New Approach (2nd ed.; Bruselo: Heroldo de Esperanto, 1969) by the renowned Esperantist poet William Auld. (I was later to take a course from him in Barrie, Ontario in the summer of 1975.) I think I loaned the book out to someone in 1976 and it was never returned. What a shame, because I think it was a good textbook. What I do remember is two translations, which were presented as challenges to the reader. I don't think I could equal either translation presented.

One is an Esperanto translation of Shakespeare's famed Sonnet 18 done by Reto Rossetti: Soneto 18. Rossetti is a master. The translation is beautiful. At the time I preferred it to the original, perhaps because the language seemed more natural to me than Shakespearean English. But this was never my favorite love poem anyway. No matter, such judgments are subjective. If you can read the Esperanto translation, enjoy. Oddly, I still know by heart a sizable chunk of this translation after some four decades.

The other translation is an English rendition of an Esperanto original, Somernokto by Kálmán Kalocsay, rendered by William Auld himself: Night of Summer. It is an excellent translation, and you can get a glimpse of the kind of lyrical poetry that was characteristic in the Esperanto world in this time period, which was in reality a highly unromantic, gloomy political period. Kalocsay almost single-handedly developed Esperanto's poetics between the world wars.

A.Z. Foreman, who translates to and from more languages than I can keep track of, has also translated poems from Esperanto, and from Kalocsay in particular. You can read his translation of this poem, Summer Night, and on the same web page you can read the Esperanto original and hear Foreman reciting the Esperanto original. You can also compare this translation with an earlier translation by Foreman on the Noxalio blog.

A. Z. Foreman translates Edwin de Kock & Kálmán Kalocsay (3)

A. Z. Foreman is back again with more English translations of original Esperanto poems. Each translation is accompanied by a sound file of Foreman reading the Esperanto original.

Trokompreno: Over-understanding by Edwin de Kock

This poem is about the consciousness of inevitable death. Bummer, but it's well-written. The translation is quite good as well.

Al Kaptita Amiko :To A Friend in a POW Camp by Kálmán Kalocsay

This poem is new to me. I like the allusion to Heine and the contrast of the two Romanticisms.

En Ĉi Murdepoko: In This Murder Era by Kálmán Kalocsay

Sunsubiro: Sundown by Kálmán Kalocsay

Alex does a good job on the translations. Just as importantly, re-reading the originals gives me more respect for them, perhaps because this time around I'm reading them more attentively.

Alex and I began to engage on Facebook on the question of whether the poetry of Kalocsay and the Esperanto poetry of his era in general possesses any symbolic depth or whether everything is on the surface. Interestingly, while he is more critical than I of Esperanto as a language, he is more disposed to defending Esperanto poetry than I am.  Here's a recent exchange:

RALPH: My problem with the Esperanto poetry of that era, and most of it afterwards, is that everything is on the surface; it lacks symbolic depth. In some instances, it still works, e.g. with Auld from the late 1940s through La Infana Raso, but it's a historic limitation of Esperanto poetry that irritates me. However, there are holes in my exposure. Some people are now pushing Ragnarsson for the Nobel Prize. I may have read some of his stuff decades ago but I don't remember it. The fact that Kalocksay sought to squelch publication of Ragnarsson's first book makes me that much more curious to see what I've missed.

ALEX:  Symbolic depth? I wouldn't say that. Look at "Sunsubiro". Or take "Sur La Monto Nebo" which ends thusly:

"Atendus prete nin la Kanaano/
Sed ni, en lupa lukto por la pano/
Mizere mortas sur la monto Nebo/"
...
If that isn't subsurface art, I don't know what is. In fact, Humphrey Tonkin, in describing that poem said "la esenca afero ĉi tie estas ne, ke oni komprenu la poemon, sed ke oni konsciu ĉiujn ĝiajn signifojn."

But frankly I do not see why a poem needs to be partially covert, or can't express everything plainly—if the language itself is artful and doesn't work against what it says. Take Edna St. Vincent Millay's love sonnets. Or Countee Cullen's "Incident." One needn't create an enormous symbolic edifice like Ezra Pound or T.S. Eliot to be profound.

Moreover, in a literature like that of Esperanto, where authors have every incentive not to draw on the symbolic stock of their native languages' traditions (though they often mistake western aesthetics for universals), it's no surprise that authors attempt especial overtness and plainness when they're writing for people who may not share the associative mental network of the author's native language, culture or tradition. If I were writing an English poem, I could take for granted that roses carry with them the cliché associations of love and beauty. If I were writing in Esperanto, I couldn't expect, say, an Arabic-speaker or Chinese-speaker to possibly decode that.

Now this is the germ of an interesting discussion.

Plendoj kontraŭ Esperanto & la Esperanto-movado

Mi trovis interrete diversajn negativajn taksojn de Esperanto aŭ de la Esperanto-movado. Kelkaj estas sufiĉe objektivaj aŭ almenaŭ serioze konsiderindaj, kelkaj fanatikaj aŭ frenezaj. Ĉiuokaze, jen listo:

For / against Esperanto ? de Remuŝ

Esperanto - a critique by James Chandler, 1997

Learn not to speak Esperanto by Justin Rye

Meditation On Esperanto: Part 1- Internationalism by A. Z. Foreman

Konkluda komento pri la eventoj en la Esperanto-movado en 2010 de Andreas Künzli (Spegulo, 1/2009)

La Perpleksa Okulo de Michel Légaré

Why Esperanto Suppresses Language Diversity: Thoughts on Leaving the Esperanto Movement by Christopher Culver

Remuŝ listigas multajn kritikojn kaj respondojn. Chandler trovas iom el Esperanto konservinda en plibonigota lingvo. Rye ege malŝatas Esperanton kaj akre kaj detale pritraktas diversajn facetojn de ĝiaj supozataj difektoj. Foreman ŝatas la lingvon kaj tradukas originalajn Esperantajn poemojn anglalingven, sed trovas Esperanton netaŭgan kiel internacian lingvon, kaj koncize detaligas siajn kritikojn. Ŝajnas, ke pluraj esperantistoj atakis lin, sed la plejmulto el tiaj respondoj ne troviĝas liabloge.

Künzli estas zamenhofologo, Esperantologo, kaj historiisto pri interlingvistiko, kaj evidente forte ligiĝis kun la Esperanto-movado, ĉar li amare raportas siajn plendojn kontraŭ UEA kaj la tuta movado.

Légaré kaj Culver estas frenezuloj, kiuj plendas pri la ideologio, valoroj, kaj/aŭ konduto de la movado laŭ ideologiaj kriterioj.

Nu, mi resumu la specojn de kritikoj, plendoj, kaj denuncoj, pri supozataj . . .

(1) mankoj de la lingvo mem;

(2) misaj propagandaĵoj pri la lingvo & defendoj kontraŭ kritikoj;

(3) misaj propagandaĵoj pri la ideologio, baza karaktero, celoj, kaj perspektivoj de la movado kaj defendoj kontraŭ kritikoj;

(4) malbonaj aŭ mistrafaj celoj, ideologioj, perspektivoj, tendencoj aŭ emoj de la lingvo aŭ lingvopolitiko;

(5) misfaroj, malbona (lingvo)politiko, nekompetenteco, malbona karaktero de la Esperanto-movado, Esperantaj organizoj, aŭ Esperantistoj.

(3) kaj (4) malfacile distingiĝas, tamen Culver plendas precipe laŭ (4). Se nur estus (3), oni povus kritiki specifan politikaĵon aŭ agojn en la Esperanto-movado sen tute negi ĝin. Künzli plendas precipe pri (5). Mi ne kompetentas prijuĝi liajn asertojn, ĉar mi ne intime konas movadajn aferojn.

Nu, inter la ceteraj aferoj miaj plendoj klasifikiĝas en rubrikoj (2) kaj (3). Estas multaj fuŝoj kaj falsaĵoj en la propagandado de Esperanto, pri la lingvo mem kaj pri ĝia supozata lingvopolitiko. Mi ne detaligos proprajn plendojn ĉi-okaze. Tamen, mi konsentus iujn plendojn de aliaj ĉi-rilate.

Nu, kio pri la lingvo mem? Mi ne konsentas pri ĉies kritikoj, sed jen la miaj:

(1) Misaj elektitaj vort(er)oj, signifoj aŭ signifodistingoj de vortoj, manko de bezonataj vortoj. Mi povas pripensi spontane nur kelkajn ekzemplojn, ekz. manko de bona ekvivalento de la angla "should".

(2) Nekonsekvencaĵoj, malelegantaĵoj, nelogikaĵoj, malprecizaĵoj, idiotismoj, ktp. de la vortderiva sistemo, ekz. idiotismaj specimenoj de -et kaj -eg, malsimetrio pri vir- kaj -in (kion aliaj nomus seksismo), nekonsekvenca vortderivado kia de "bros-" kaj "komb-".

Aliaj plendas pri akuzativo, agordo de substantivoj kaj adjektivoj, la participa sistemo, k.a., sed tiaj aferoj ne ĝenas min. Kompreneble la supersignoj estas pugodoloroj, specife la elektitaj supersignoj.  Sed estas la du supre nomitaj kategorioj kiuj incitus mian malaprobon.

Resume, oni trovas plurokaze pravigeblajn aŭ arbitrajn kritikojn aŭ kondamnojn de aferoj pri la lingvo, propagandado, ideologio, celoj, aŭ faroj.  Estas sobraj plendoj kaj folaj plendoj. La pravajn oni honeste agnosku; la ceterajn oni traktu sagace.

A. Z. Foreman translates William Auld & Edwin de Kock (2)

Here are two more English translations of original Esperanto poems by William Auld:

La Dancantino: The Woman Dancing

Neĝo: Snow: Nive (Interlingua)

Each is accompanied by a sound file of Foreman reading the Esperanto original. The latter poem is also translated into the artificial language Interlingua.

Foreman has also just translated a poem by another long-standing noted Esperanto poet:

Majstroverko: Masterwork by Edwin de Kock

As a Borges fan, I must also mention Foreman's English translation (with the Spanish original) of . . .

Everness By Jorge Luis Borges.

A. Z. Foreman translates William Auld & other Esperanto poets

Tradukisto A. Z. Foreman kritikas la lingvon kaj propagandon de Esperanto sed tradukas originalajn Esperantajn poemojn anglalingven: ĝis nun poemojn de William Auld, Marjorie Boulton, Kalman Kaloscay, kaj Ludmila Jevsejeva. En ĉiu kazo oni povas aŭskulti lian deklamon de la originala poemo. Ĉar temas pri anglalingva legantaro, la cetero de ĉi tiu blogero estas anglalingva.

A. Z. Foreman is a polyglot, linguistics student, and poetry lover who translates from several languages including Esperanto into English, as you will see from his blog Poems Found in Translation. Some character by the name of "Ralph Ellectual" has commented on all his Esperanto blog entries, and I agree with his judgments. Foreman has some harsh but fair comments about the language itself, which he likes for reasons other than the usual propaganda. See his piece:

Meditation On Esperanto: Part 1- Internationalism

I won't quibble over his detailed remarks about the linguistic quirks of Esperanto, but I share a rejection of the type of Esperantist propaganda promulgated by Claude Piron.

But let's move on to Foreman's translations from Esperanto:

William Auld: In an Old Cemetery,  Julia on Pandateria 
Marjorie Boulton: Memnon 
Kalman Kalocsay: A Summer Night
Ludmila Jevsejeva: Autumn Melody

For each poem Foreman provides a sound file of him reading the Esperanto original, along with the text of the Esperanto original and his translation. These poems are meditative (on time, history, perspectives of the present vs. the past) or lyrical. The first three poets listed are famous in the Esperanto world. The last one is new to me, but Ludmila Jevsejeva (1913-1980) is not new on the scene at all; in fact, she was a victim of Stalin's purges. See also Ludmila Jevsejeva - esperantistino kaj poetino.

I shall be interested in what else Mr. Foreman has to say about Esperanto language and poetry, and of course I look forward to further translations.