Ralph Dumain deklamas "Spinozo"n de Jorge Luis Borges

Dankon al Paulo Silas. Li konvertis mian sondosieron al video kun muziko. Mi deklamas la poemon "Spinozo"n de Jorge Luis Borges en angla kaj Esperanta tradukoj.




La tekstoj troveblas ĉe . . .

“Spinoza” poem by Jorge Luis Borges, translated by Richard Howard & César Rennert

“Spinozo” de Jorge Luis Borges, tradukis Julius Balbin

Deklamo: "Spinoza" de Jorge Luis Borges en angla & Esperanta tradukoj

Jen freŝa sondosiero (kun tekstoj) de poemo "Spinoza" de Jorge Luis Borges deklamita de Ralph Dumain en angla & Esperanta tradukoj.

New sound file of R. Dumain reciting poem "Spinoza" by Jorge Luis Borges in English & Esperanto translations, with texts:

“Spinoza” by Jorge Luis Borges translated by Richard Howard & César Rennert, with Esperanto translation by Julius Balbin, recited by / deklamis / Ralph Dumain (sound file / sonregistraĵo). See web pages:

• “Spinoza” poem by Jorge Luis Borges, translated by Richard Howard & César Rennert
• “Spinozo” de Jorge Luis Borges, tradukis Julius Balbin

Mi deklamis ĉi tiun paron (sen sonregistro) kiam mi prelegis pri Borges ĉe la Zamenhof-bankedo de Esperanto-Societo de Vaŝingtono en decembro 2013.

Jorge Luis Borges & Esperanto kiel kultura perilo

Jorge Luis Borges & Esperanto kiel kultura perilo

La 13an de decembro 2013 okazis la Zamenhof-bankedo de Esperanto-Societo de Vaŝingtono. Pro la loko de la venonta Universala Kongreso, delegito el la Argentina ambasadejo gastprelegis. Poste mi prelegis precipe pri la eminenta argentina verkisto Jorge Luis Borges.

Mi anoncis trioblan solenon. Krom la naskiĝtago de Zamenhof je la 15a de decembro, okazas la naskiĝtago de la judgermana poeto Heinrich Heine je la 13a. Cetere, la 13a markas, en 2013, centjaran datrevenon de eldono de La Parnaso de Popoloj de Antoni Grabowski.

La unua parto de mia prelego, pri Esperanto kiel kultura perilo, estis anglalingva. Pro miaj intensaj historiaj esploroj mia aprezo de la strebado de esperantistoj altiĝis. Rilate al mia daŭra laboro pri verkisto Sándor Szathmári, okupis min dum la jaro lernado pri hungara literaturo kaj engaĝo je sciencfikcio. Mi lernis ankaŭ pri la interrilatoj de la avangarda hungara beletra grupo Nyugat kaj Esperanto dum la intermilita periodo. Mi lernis multon per Esperanto kiun mi alikaze ne lernus. Cetere, ŝajnas ke malmultaj kleruloj en Usono eĉ en beletra fako konas hungaran literaturon.

En Esperanto oni trovas abundon de tradukoj el la malpli konataj literaturoj de la mondo, de malpli disvastigitaj lingvoj kaj influhavaj kulturoj. Fakte, mi legis fremdlingvajn verkojn per Esperanto kiuj ne haveblas en anglalingvaj tradukoj, el la ĉina, finna, ĉeĥa, hungara, kaj jida.

Ekzemple, mankas en la angla ajna plena traduko el la jida verkaro de Lejb Malaĥ, kiu famiĝis pro verko pri la sekssklava komercado en Bonaero, Argentino. Li vizitis ankaŭ Usonon kaj verkis pri la ŝtata persekutado de negroj en la Sudo, en dramo Misisipi, kiu ne haveblas en angla traduko sed en Esperanto jes.

Hispanlingva literaturo, speciale latinamerika, estas populara en Usono. Tamen ekzistas verkistoj tute nekonataj kaj netradukitaj anglalingven. Dankon al Esperanto, mi konatiĝis kun literaturo de la afrikdeven-kolombia poeto Miguel A. Caycedo.

Ekzistas en Esperantaj tradukoj antologioj da argentina fikcio kaj poezio. La plej konata tradukisto estas Ergoto de Bonaero (Adam Hrynkiewicz) el Buenos Aires (Bonaero).

Mi parolis skize pri la Esperanto-movado en Argentino. Zamenhof mem revis pri Argentino. En sia broŝuro Hilelismo li informis al la rusa judaro pri la eblo elmigri al Argentino, kiu estis por li dum lia cionisma periodo dezirinda celo por kolonio. Ekde la jaro 1889, la lingvo Esperanto aperis en Argentino. Oni komencis instrui ĝin en Bonaero, fare de pola enmigrinto. En decembro 1916, José Prat kaj grupo de entuziasmuloj kuniĝis kaj fondis organizon, t.e. Argentina Esperanto-Asocio, la unua vera landa asocio. En la jaro 1939, ĵus antaŭ komenco de la dua mondmilito, alvenis al Bonaero kiel rifuĝinto Eŭgene Adam (“Lanti”). En la sama momento kiel Lanti, alvenis ankaŭ fama esperantisto Tibor Sekelj.

En la Usona Parlamenta Biblioteko troveblas numeroj de gazeto Argentina Esperantisto de 1931 ĝis 1946. Mi trafoliumis tiun kolekton, skanis kaj enretigis tri artikolojn. *

Fine de la anglalingva parto de mia prelego, mi resumis la haveblecon de verkoj de kaj pri Borges en la angla, en Esperanto, ankaŭ Interrete. Estas ankaŭ miaj podkastoj pri Esperanto ĉe Think Twice Radio kaj plua materialo miareteje kaj miabloge.

Mi parolis en Esperanto por la dua parto de mia prelego, pri Borges. Kiel dekumjarulo mi eltrovis Borges, t.e. fine de la 1960aj jaroj. Lia ĝenroj estas la novelo, eseo, kaj poezio. Li mem transformis tiujn ĝenrojn en originalajn vojojn. Tiam kaptis mian intereson lia unika speco de fikcio, plena da metafizikaj puzloj kaj filozofiaj pens-eksperimentoj. Oni povas mencii ankaŭ lian priokupadon pri gauĉoj, analoge al la sovaĝa historio de Usono—Wild West—sed tiam mi ne multe pensis pri tio. Tamen la rilato inter primitiveco kaj avangardo estas ŝlosilo al Borges. Elstara en Borges estas liaj temoj kaj lia erudicio aŭtentika kaj blaga, inventita (kun. abundaj referencoj al neekistantaj verkoj). Karakterizas la fikcion de Borges metafizika anksio, maltrankvilo, la minaco ke la mondo dissolviĝos aŭ kolapsos en nerealon, sonĝon, kaoson. Mi listigis 15 temojn trovatajn en lia verkaro.

Kiel je diversaj aliaj interesoj de mia junaĝo, mi lasis Borges post la mez-‘70aj jaroj. Dum lastaj jaroj mi revenis al Borges kaj gajnis novan aprezon de lia genio. Mi rimarkis subtilaĵojn nerimarkitajn antaŭe; mi perceptis genion ne nur en la stilo, ne nur en erudŭcio, sed en detaloj, en la kompleksa implica logika strukturo de la plej elstaraj rakontoj.

Mi resumis la plej favoratan novelon de Borges, la majstroverkon “La Kongreso”n. Ĝi interesus esperantistojn pro la utopia projekto starigi universalan lingvon.

Mi finis mian prelegon per deklamo en Esperanto de la poemo “Spinozo,” unu el du tiutemaj de Borges.

Pluaj informoj kaj traduko de “La Kongreso” kaj traduko de mia anglalingva komentaro pri “La Kongreso” troveblas en eseo “Pri kongresoj en Bonaero” de Giulio Cappa en Beletra Almanako, n-ro 19, februaro 2014, p. 82-107. Aperos en la sama revuo plua eseo/recenzo de mi pri Borges.

* El Argentina Esperantisto:

• “Mark Twain kaj la trustoj (Anekdoto)”
• “Esperantista Interhelpo” (1938)
• “Helpu al la familio de Zamenhof”

65a datreveno por senradikaj kosmopolitoj!

Antaŭ kelkaj monatoj mi ekpensis pri starigo de Tago de Senradikaj Kosmopolitoj. “Senradikaj kosmopolitoj“ estis stalinista kodvorto por judoj (plejparte intelektuloj), markante fatalan turnpunkton en la antisemitisma konduto de Sovetunio dum preskaŭ ties tuta historio. Sovetunio jam estis kaptita de la paranojo de Stalin en la “Purigoj“ de la 1930aj jaroj, sed la paranojo akcelis kaj kun ĝi akcelis ksenofobio, naciismo, bigoteco, kaj persekutemo post la venko super la nazioj, kvazaŭ imitante ties praktikon de persekutado kaj la detruado de kulturo (en Sovetunio sub Ĵdanov).

Hipernaciisma, kontraŭ-okcidenta kampanjo kontraŭ “malpatriotaj“ “kosmopolitaj“ tendencoj komencis oficiale en 1946 (la 14an de aŭgusto, en Pravda). Ĝin ligis specife kun judoj ĉi tiu parolado:

A. Fadeev: "O nekotorykh prichinakh otstavanie sovetskoi dramaturgii" [Pri Pluraj Kaŭzoj de la Evolumanko de Sovetia Dramarto], Literaturnaya gazeta (Moskvo), 22 decembro 1948, p. 1.

La situacio de tiam degeneris al murdoza kampanjo kontraŭ sovetiaj judoj, kiun ĉesis nur la morto de Stalin.

Se tiu kampanjo estus homo, ĝi hodiaŭ emeritiĝus en Usono. Sed ĝia signifo ne limiĝas je la pasinteco. Orienta Eŭropo, regresinta al sia antaŭsovetia modo, estas fekujo de bigoteco kontraŭ judoj kaj aliaj grupoj.  Sed eĉ en Usono, kiu plurfacete progresis dum la pasinta duonjarcento, restas problemo. Sistema diskriminacio aktuale viktimigas “ne-blankulajn“ grupojn, dum la “blankul-etnanoj“ kiuj antaŭe suferis diskriminacion estas plejparte asimilitaj en la blankula “ĉefvojo“. Sed sennombraj usonanoj, enfermataj en rigidaj rasaj/religiaj kategorioj (eĉ eks-kristanaj ateistoj), eĉ tiuj kiuj ne malamikas, ne kapablas kompreni judojn, aparte la sekularajn, aparte tiujn kiuj ne situas en fiksa kategorio. Do jen danĝera potencialo stimuli la paranojeman menson al kiu la judeco estus mutaciema, fremda, suspektema, serpenta ento. Kaj kiam la socipolitiko de lando degeneras, kiel okazas ankaŭ en Usono, oni devas esti singarda.

Kompreneble, Zamenhof estis iu el tiuj senradikaj kosmopolitoj, kaj esperantistoj judaj kaj nejudaj estis traktataj simile en malfavoraj situacioj.

Do, senradikaj kosmopolitoj, hodiaŭ staru fiere, kaj la nekomprenuloj bugru sin!

Mia alternativa dato por Tago de Senradikaj Kosmopolitoj estas la 27a de julio. Tiun tagon en 1656 la benata Baruch Spinoza estis eksigita de la juda komunumo, iĝonta en la homa historio la unua senradika kosmopolito, teorie kaj praktike.