Macedonio Fernández (3): poezia lingvaĵo kiel 'persona Esperanto'

Jen antologio da verkoj de Macedonio Fernández en anglaj tradukoj:

Macedonio: Selected Writings in Translation

Jen citaĵo el la Enkonduko:

The poetry of Macedonio Fernández is doubly strange: strange for the unaccustomed conceptions of birth and death, life and love on which it rests, strange for the metalanguage created for their expression. Juan Ramón Jiménez described the poetic language of Macedonio as “a personal Esperanto, the language of nowhere . . . the tongue of Dante, Blake, Hölderlin.”

— Jo Anne Engelbert

Jen mia traduko:

La poezio de Macedonio Fernández estas duoble stranga: stranga pro la nekutimaj konceptigoj de naskiĝo kaj morto, vivo kaj amo sur kiuj ĝi baziĝas, stranga pro la metalingvo kreita por ilia esprimado. Juan Ramón Jiménez priskribis la poezian lingvaĵon de Macedonio: “persona Esperanto, la lingvo de nenie . . . la lingvo de Dante, Blake, Hölderlin.”

Koincide, ĵus aperis afiŝo pri Juan Ramón Jiménez:

Juan Ramón Jiménez de Antonio De Salvo (Esperanto-vivo, 24 Decembro 2019)

Eŭgeno Miĥalski 121-jara

Okaze de la 121-a datreveno de la naskiĝo de Eŭgeno Miĥalski (21 januaro 1897 - 15 oktobro 1937), mi sonregistris deklamon de poemo ...

"Amaj melodioj: III" de Eŭgeno Miĥalski, Voznesensk, 11 Decembro 1923.

Ĉi tiu poemo aperis en la poemaro Prologo (1929) kaj troveblas ankaŭ en Plena Poemaro 1917-1937, red. William Auld, kun enkonduko de Krys Ungar (Antwerpen: Flandra Esperanto-Ligo, 1994), p. 63-64.

Ĉi tiu estas dum jardekoj unu el miaj favorataj lirikaj poemoj de Miĥalski, speciale la finaĵo:

Disburĝonis kaŝtanaj la floroj
kun kreiv-geedziga polen',
ĝi miksiĝis kun niaj odoroj
en mistera pasia solen'.

Dolĉe!

Frigyes Karinthy & Imre Madách (2)

I have the relevant Hungarian links mostly figured out.

Tragédia-átfordítások Karinthy Frigyes írásaiban (Szeged–Budapest, 2011) is a compilation of all the writings of Karinthy concerning Madách.

"Tizenhatodik Szín" & "Az emberke tragédiája" are separate works in the the collection Így írtok ti (válogatás) [The way you write: selections]

Így írtok ti (1912) is the original publication of this work.

Concerning the relation between Így írtok ti (válogatás) and Így írtok ti (1912), it appears that editions subsequent to 1912 were either selections or amplifications. For example, there is a 2-volume 1979 edition comprising 1330 pages.

Madách was very important to Karinthy, as both would be to other Hungarian writers. Unfortunately, as far as I can determine, nothing by Karinthy on Madách has been translated into English or Esperanto.

*   *   *   *

Tragédia-átfordítások Karinthy Frigyes írásaiban (Szeged–Budapest, 2011) estas kompilaĵo da ĉiuj verkoj de Karinthy pri Madách.

Do "Tizenhatodik Szín" kaj "Az emberke tragédiája" estas apartaj verketoj en la kolekto Így írtok ti (válogatás).

Így írtok ti (1912) estas la originala libro sub la koncerna titolo.

Do kia estas la rilato inter Így írtok ti (válogatás) kaj Így írtok ti (1912)? Ŝajnas, ke eldonoj post la unua konsistas el elektitaĵoj aŭ ampleksigoj. Ekz. la 2-voluma eldono de 1979 ampleksas 1330 paĝojn.

Bedaŭrinde nenio el Karinthy pri Madách estas tradukita en la anglan aŭ en Esperanton. Nuntempe mi enretigas kelkajn aliajn verkojn el malnovaj anglalingvaj publikaĵoj el sovetia Hungario: libro Grave and Gay kaj numero de New Hungarian Quarterly.

Imre Madách: La Tragedio de l’ Homo / The Tragedy of Man (12)

Mi daŭre serĉas komentarojn pri Imre Madách en Esperanto kaj literaturkritikajn verkojn en la angla. Mi aldonis al mia retejo eseon el Hungara Vivo:

Kompara analizo de tri tradukoj el La Tragedio de l’ Homo de Márton Fejes

La kompleta titolo estas: "Efektiviĝo de evolutendencoj de la beletra lingvo - laŭ analiza komparo de tri tradukoj el 'La Tragedio de l' Homo'." Temas pri komparo inter la traduko (1913-1914) de Géza Bárczi & la du tradukoj (1924, 1965) de Kálmán Kalocsay.

Plejparte mi esploras la interpretojn de la Tragedio kiuj aperis anglalingve. Kurioze, ŝajne la unua anglalingva tute libro pri Madách aperis en 1981. Mi lastatempe legis ĝin kaj enretigis la enhavtabelon kaj miajn paĝnotojn:

Imre Madách by Dieter P. Lotze: contents & notes

Lotze resumas la interpretajn vidpunktojn kaj disputojn pri La tragedio de l' homo ekde ĝia apero--optimismo k. pesimismo, idealismo k. materiismo, kristanismo k. ateismo, ktp. Troveblas truoj en ĉiuj argumentoj. Lotze mem tezas tri tavolojn de la dramo: tragedion de la individuo, tragedion de la historio, kaj la metafizikan skemon. Laŭ Lotze, integrigo de la tri tavoloj finfine pravigas kristanismon. Madách en fama rebatletero al János Erdélyi emfazas progreson, sed la evoluo de la historio rezultigas nihilismon. Tiun senelirejon savas nur la kristana perspektivo. (La kulmino de la argumento troveblas ĉe paĝo 103.) Nu, ĉu la verko mem kontraŭdiras la aserton de Madách? Ĉu la konkludo de Lotze kontraŭdiras lian antaŭan analizon de la ambigueco de la verko? Min ne konvinkas lia konkludo. Ŝajnas al mi, same je aliaj kritikintoj, ke la kontraŭpezoj egalas.

Sekvas tiun argumenton ĉapitroj pri la Faŭsta kaj la Romantika tradicioj. Diskutinte konatajn kaj eblajn influojn, Lotze analizas, tiel kiel Madách sekvas la Faŭstan heredaĵon kaj kiel li diverĝas kaj originalas, emfazante komparon al Goethe. Lotze nomas la verkon de Madách la kulminpunkton de la Romantikismo (paĝo 136). Ĉi tiu aserto rememorigas min pri aserto de Kalocsay.

Cetere, mi aldonis multon kaj reorganizis mian bibliografion, kiu entenas referencojn en la lingvoj angla, hungara, kaj Esperanto:

Futurology, Science Fiction, Utopia, and Alienation in the Work of Imre Madách, György Lukács, and Other Hungarian Writers: Select Bibliography

Sándor Szathmári plu (3)

Mi lastatempe aldonis miaretejen plurajn dokumentojn de kaj pri Sándor Szathmári kaj baldaŭ aldonos pluajn. Jen listo:

• Sándor Szathmári: Perfekta Civitano: Plena Novelaro (1988): Epilogo de la Aŭtoro, Bibliografio, Postparolo; kun notoj de R. Dumain
• “Dante en la hungara arto” de Sándor Szathmári (1966)
• Recenzoj: Ĉu ankaŭ vi scias? (de Eva Janikovszky, trad. S. Szathmári, recenzas Maria Bencik) & Vuk (de István Fekete, trad. Margit Leszkó, recenzas S. Szathmári) (1967)
• “Pri la stilo de Maŝinmondo” de Giorgio Silfer (1976)
• “Sándor Szathmári kaj Lia Ĉefverko ‘Vojaĝo al Kazohinio’” de Maria Bereczki (1977)

Perfekta Civitano = Kain kaj Abel + Maŝinmondo kaj Aliaj Noveloj. La originala bibliografio de Karl Pov estas iomete ampleksigita en la eodono de 1988, sed la kategorigo estas fuŝita. PDF-dosiero de la indikitaj eroj estas ligita al la koncerna retpaĝo, kie mi listigas la novajn bibliografierojn. Mi aldonis aŭ aldonos ilin ankaŭ al mia jam ampleksigita ĉefa bibliografio, kaj eventuale inkluzivos tie ĉiujn nefikciajn esperantaĵojn kaj ceterajn hungarlingvaĵojn:

• Sándor Szathmári (1897-1974): Bibliografio & Retgvidilo / Bibliography & Web Guide

Mi aldonos ankaŭ fotografaĵojn al mia retejo.

* * *

La komentoj “Pri la stilo de Maŝinmondo” de Giorgio Silfer estas interesaj, sed la argumento de Silfer disfalas, kaj la konkludo ne havas sencon.

Silfer atentigas pri la lertaj strukturo de la rakonto, la dialogado, kaj la lingvaĵo. Laŭ Silfer, la satira valoro de Maŝinmondo estas "eĉ pli profunda ol tiu de Vojaĝo al Kazohinio: la atenta leganto kaptas tie ĉi, ĉefe en la tria parto, la tutan filozofion de Szathmári, kun speciala rilato al la homo."

Silfer asertas, ke la kerno de la filozofio de Szathmári, troveblas en la deklaro: “Kio estas racio? La kredo, ke la ekstera mondo konformas al nia fantazio!” Kvankam Szathmári ne konsciis tion, Silfer trovas ligon inter al Schopenhauer, Pirandello, kaj Einstein--temas pri la subjektivismo, kiu kontraŭdiras la fundamentan objektivismon de Eŭropa kulturo. Nu, la argumento de Silfer estas nekohera kaj obskura ĝis nekompreneblo. Silfer ja aŭdacas fari grandajn komparojn, ankaŭ al Beckett, sed finfine tiom svage kaj senzorge, ke rezultas nur blufado.

 * * *

Bereczki traktas la vivon kaj verkistan karieron de Szathmári kaj lian receptadon en la hungara kaj Esperanta literaturoj. Cititaj estas esperantistoj Miche Duc-Goninaz kaj William Auld. En postparolo de hungarlingva eldono Maŝinmondo kaj aliaj fantaziaj rakontoj Dezsõ Keresztury diras:

La apero de ĉi tiu libro de Sándor Szathmári ĝustigas maljustaĵon. Ĝi ne nur prilumas longe ombritan parton de la tradicio de hungara sciencfikcia literaturo, sed, eĉ se kun iom da malfruo, honoras maljuste ignoritan verkiston. Ĝi konigas pruvon al la hungara publiko pri tio, kion la esperantistaj legantoj jam delonge sciis, nome, ke Sándor Szathmári ne estas "unulibra verkisto".

Szathmári ne ŝatis la etikedon "sciencfikcian". Laŭ Bereczki (1977) nur Karinthy and Babits estis seriozaj verkistoj kiuj verkis sciencfikiciaĵojn, kaj mankas sciencfikcia tradicio hungara.

Fonto de la jena diraĵo de Szathmárine estas menciita:

Mi rigardas lin mia spirita, anima patro. Li estis la unusola hungara verkisto, kiu ne rakontis, sed prezentis and kritikis la realaĵon. Li estis la unua homo, kiu tute komprenis la Kazohinion. (p. 104)

Bereczki detaligas trajtojn de la diversaj eldonoj de Kazohinio, kiujn mi ne memoras legi aliloke. El la cenzurita hungara eldono de 1941 estis forstrekitaj la priskribon de milito (buku) kaj la "tro seksa" interago de Gulivero kaj Zolema. La romano tamen furoris. La dua eldono aperis en 1946, nekripligita kaj ankaŭ kun du novaj ĉapitroj. Enestas klariga ĉapitro la evoluo de pensado estas dividitaj laŭ tri etapoj--de Swift, Madách, kaj Kazohinio. La tria eldono aperis en 1957 sen tiu ĉapitro "Kanto de la povra histriono". La Esperanta eldono de 1958 estas la sama afero kiel la tria hungara eldono. Kvara eldono aperis en 1972, sen aldono proponita de Szathmári sed malakceptita. (Bereczki ne klarigas.)

Bereczki pritraktas la socikritikon kaj satiradon de la romano--pri religio, profitavido, imperiismo, milito, ktp. La konceptoj kazoo kaj kazi kaj la trajtoj de la hinoj kaj behinoj estas klarigitaj. Szathmári severe kritikas ĉiujn fundamentajn trajtojn de la homaro, kun pesimisma konkludo.

Bereczki ne povas akcepti tiun konkludon. La homo ne estas senŝanĝa kaj fakte evoluis, kvankam la socia konscio subevoluis kompare al la teknika progreso. Szathmári tamen "bone vidis, ke la bazo de la homa ekzisto povas esti nur la kunlaboro."

John Wilkins & irony (3): Adorno postscript

In my first post on this subject, I mentioned:

"Ironic Serif: A Brief History of Typographic Snark and the Failed Crusade for an Irony Mark" by Maria Popova (Brain Pickings)

As it happens, Popova wrote another piece on punctuation concerning an author who commands a great deal of my attention:

Theodor Adorno on the Art of Punctuation by Maria Popova (Brain Pickings)

Adorno took punctuation very seriously, as evidenced by an essay I have not seen: “Punctuation Marks.”

A translation of it by Shierry Weber Nicholsen was first published in the Summer 1990 issue of the poetry journal The Antioch Review and later included in Jennifer DeVere Brody’s altogether excellent Punctuation: Art, Politics, and Play (public library), the essay explores the “definitive physiognomic status” of each punctuation mark, its uses and abuses in the hands of writers, and how punctuation helps shed light on the relationship between language and music which, as we know, worked in tandem to help humanity evolve.

Popova proceeds to detail Adorno's views. Note that Adorno vehemently objected to punctuating ironic remarks. (Note also that she links to her article on the ironic serif.)

Note that Adorno's essay is discussed in Brody’s Punctuation: Art, Politics, and Play, but it is not reprinted there. Adorno's essay was collected in book form here:

Adorno, Theodor W. “Punctuation Marks,” in Notes to Literature; Volume One, edited by Rolf Tiedemann, translated by Shierry Weber Nicholsen (New York: Columbia University Press, 1991), pp. 91-97.