Voltaire (2): Mikromego (Micromegas) en Esperanto

Jen 6-minuta voĉrecenzeto pri la verko Mikromego de Voltero, tradukita al Esperanto de Andreo Cherpillod kaj eldonita de "Fonto":

Robert Zend denove en Beletra Almanako

Beletra Almanako n-ro 33 (oktobro 2018) enhavas mian tradukon "Sur la teraso" [On the terrace], rakonto de la hungara-kanada verkisto (kaj favoranto de Esperanto) Robert Zend (paĝoj 83-85).

Rolas du dioj kiuj diskutas la strangajn rilatojn kun siaj kreaĵoj. Jen la nekutima fantaziemo de Zend.

Mi antaŭe afiŝis pri apero de alia mia traduko de rakonto de Zend, en Beletra Almanako, n-ro 30 (oktobro 2017):

'Enkonduko al nepublikigita manuskripto kun la titolo "Elektitaj sonĝoj"', p. 91-95.

Voltaire: filozofiaj rakontoj

Lastatempe mi legis anglingve filozofiajn rakontojn de Voltaire (21 novembro 1694 - 30 majo 1778), ne la faman Kandidon, sed aliajn:

• Zadig (1747/8)
• Micromégas (1752)
• L'Ingénu (La senartifikulo) (1767)
• Le Taureau blanc (La blanka virbovo) (1773/4)

Ekzistas pluaj filozofiaj rakontoj (contes philosophiques) de Voltaire, sed mi legis la menciitajn kaj komentis anglalingve:

Voltaire’s philosophical tales: commentary

En la artikolo pri Voltaire en Vikipedio konstateblas ke ekzistas tradukoj de pluraj verkoj en Esperanto. Rimarku ekzemple recenzon pri la jena:

Recenzo: Tri verkoj de Volter [Kandid, Zadig, Senartifikulo] (trad. E. Lanti) de Tomaŝ PUMPR (La nica literatura revuo, 3/3, p. 115-120)

Libroforme aperis ankaŭ:

• Mikromego kaj aliaj rakontoj [15 rakontoj], trad. André Cherpillod (Chapecó: Fonto, 2014)
• Katekismo de la honesta homo, trad. André Cherpillod (Chapecó: Fonto, 2012). Recenzas Renato Corsetti
• La franca jezuito kaj la ĉina imperiestro (Raporto pri la ekzilo de la jezuitoj el Ĉinio), trad. André Cherpillod (Courgenard: La Blanchetière, 2014)

Aperis rakontoj interrete:

• "Blanko kaj Nigro", trad. Roland Platteau
• "La unuokula ŝarĝoportisto", trad. Edgard Verheyden, en Flandra Esperantisto, okt. 1936, p. 53-57.
• "La unuokula ŝarĝisto", trad. Daniel Luez
• "La du konsolitaj", trad. René Bricard
• "Memnono, aŭ la homa saĝeco", trad. F. Lallemant

En la blogo de Antonio De Salvo aperis afiŝoj:

• Voltaire, 30 Majo 2017 (kun la recenzo de Tri verkoj fare de Pumpr)
• Voltaire, 21 Novembro 2018 (kun anekdoto "La ŝuoj de Voltaire")

James Joyce & Esperanto (3): Uliso (Ulysses)

Jen nun ĉe mia retejo:

• El: Uliso (From: Ulysses), de James Joyce, trad. Kris Long, La Kancerkliniko, n-ro 26, p. 14-15.

Mi aldonis miajn anglalingvajn notojn. La traduko konsistas el du ĉerpaĵoj el la unua epizodo de Uliso (Ulysses):

(1) de la komenco de la romano ĝis:

— Rigardu vin, li diris, terura bardo.
[—Look at yourself, he said, you dreadful bard.]

(2) Iom poste en la epoizodo, la traduko, redaŭras ekde:

La pordon ombris eniranta formo.
[The doorway was darkened by an entering form.]

... kaj finiĝas jene:

—Ni ŝuldos du pencojn, li diris.
[—We’ll owe twopence, he said.]

Mi plu komentas, ke mi ne ŝatas ‘skrotstreĉa maro’ kiel tradukon de ‘scrotumtightening sea’. Mi preferas ‘skrot(o)prema’ or ‘skrotstriktiga’. Ambaŭ alternativoj taŭgas kaj sonas bonaj.

Do nun mankas al mi nur unu traduko el Joyce menciita en mia malampleksa bibliografio da verkoj de kaj pri Joyce en Esperanto:

“La mortintoj” ("The dead,” trad. Alec Venture, en Angla Antologio 2, red. Albert Goodheir (London: Esperanto Association of Britain, 1987), p. 370-409. 40 paĝoj, ho ve!

Robert Zend, Hungarian-Canadian writer (1929-1985): selected poems in English & Esperanto (2)

Another post about my recording / Denove pri mia deklamo:

Robert Zend, Hungarian-Canadian writer (1929-1985): selected poems in English with Esperanto translations by Ralph Dumain

My recording with a detailed breakdown of contents is now announced on the Zend site / Mia sonregistraĵo kun detala enhavlisto estas anoncita ĉe la retejo de Zend:

The Robert Zend Website - Listen

A link to my recording can also be found on the Esperanto page / Retligo al mia sonregistraĵo troveblas ankaŭ jene:

Zend in Esperanto - The Robert Zend Website

Robert Zend, Hungarian-Canadian writer (1929-1985): selected poems in English & Esperanto

Following upon the details of my podcast / Sekve de la detaligo de mia podkasto pri Zend...

• Robert Zend (1929-1985): my podcast (3)

... I have recorded and uploaded to Soundcloud recordings my recording of Zend's poems featured in my podcast along with my Esperanto translations... /

Jen sonregistraĵo (ĉe Soundcloud) en kiu mi deklamas la precipajn poemojn kaj kvazaŭpoemojn kiujn mi utiligis en mia podkasto, ĉi-okaze ne nur en la angla sed kun miaj tradukoj en Esperanto:

Robert Zend, Hungarian-Canadian writer (1929-1985): selected poems in English with Esperanto translations by Ralph Dumain.
Recorded 12-13 August 2017. 32 min.

00:00: English introduction
01:46: Esperanto introduction / enkonduko

IDENTITY / IDENTECO:
03:58: (On identity), October 1, 1980, in Beyond Labels
04:48: (Pri identeco) 05:23: In transit, October 30, 1970, in Beyond Labels
06:02: Transire
06:44: Fused personality, October 20, 1981, in Beyond Labels
11:02: Kunfandita personeco

SOURCES & INSPIRATIONS / FONTOJ & INSPIROJ:
17:08: Sign (for Ferenc Karinthy), in From Zero to One
18:27: Signo (por Ferenc Karinthy)

MYTH & RELIGION / MITO & RELIGIO
20:04: Office Memo, in From Zero to One
21:05: Oficeja Memorando
22:06: God Dead?, January 13, 1967, in Beyond Labels
23:00: Dio mortinta?
24:08: 5980 A.D., in Stellar #6: Science-Fiction Stories
25:14: 5980 A.D. [en Esperanto]

METAPHYSICS /METAFIZIKO:
26:44: A Love Letter, February 7, 1963, in Beyond Labels
27:59: Amletero
29:28: About Souls, April 17, 1969, in Beyond Labels
29:57: Pri animoj
30:34: Enigma, January 10, 1967, in Beyond Labels
31:08: Enigmo

LINKS / RETLIGOJ:

• Robert Zend (Hungarian-Canadian writer, 1929-1985): Dedications, Works, Links
• Robert Zend en Esperanto
• 05/26/17 Robert Zend: Between Budapest & Toronto, Between Zero & One, Between Dream & Reality (Podcast)
• The Robert Zend Website

Robert Zend (1929-1985): my podcast (3)

In my first post about my podcast on Robert Zend, Hungarian-Canadian writer and Esperantist ...

5/26/17 Robert Zend: Between Budapest & Toronto, Between Zero & One, Between Dream & Reality

... I broke down the podcast into its major segments. From the 14-minute to 40:30-minute mark you will find my recitation of poems or excerpts from Zend illustrating the themes mentioned.  Below are the themes and the works I recite.

Note that on these pages you will also find my Esperanto translations for all of these items. My master Esperanto Zend page is:

Robert Zend en Esperanto

Themes:

A. Identity:
1. [In a country where everyone is searching for identity], October 1, 1980, in Beyond Labels
2. In Transit, October 30, 1970, in Beyond Labels
3. Fused Personality, October 20, 1981, in Beyond Labels

B. Sources & inspirations:
4. Between One and Two (by Frigyes Karinthy), quoted in From Zero to One
5. Sign (for Ferenc Karinthy), in From Zero to One
6. On Karinthy, excerpt from Preface: Labels, in Beyond Labels
7. Dedication to Ardôs, from Oāb, Book 2

C. Myth & religion:
8. Office Memo, in From Zero to One
9. God Dead?, January 13, 1967, in Beyond Labels
10. 5980 A.D., in Stellar #6: Science-Fiction Stories

D. Metaphysics
11. A Love Letter, February 7, 1963, in Beyond Labels
12. About Souls, April 17, 1969, in Beyond Labels
13. Enigma, January 10, 1967, in Beyond Labels

At the end of my podcast (50-minute mark) I recite the poem "Sky Blue" (March 27, 1964), from Beyond Labels.

Robert Zend (1929-1985): my podcast (continued)

I recently blogged about my podcast on Robert Zend, Hungarian-Canadian writer and Esperantist:

5/26/17 Robert Zend: Between Budapest & Toronto, Between Zero & One, Between Dream & Reality

As I mentioned in my previous post on the subject, "An Overview of Zend in 50 minutes"--an announcement of my podcast --now headlines The Robert Zend Website's audio page as a result of the family's enthusiastic response. This now links back to my blog post "Robert Zend: Between Budapest & Toronto, Between Zero & One, Between Dream & Reality," to the podcast itself (sound file, 51 min.), and to my web site, The Autodidact Project.

And now, the home page of The Robert Zend Website features my podcast:

And click below to take in a fifty-minute podcast on Robert Zend, a great overview of his works, themes and influences: Robert Zend:Between Budapest & Toronto, Between Zero & One, Between Dream & Reality by Ralph Dumain, May 26 2017

Robert Zend (1929-1985): Hungarian-Canadian writer . . . & Esperantist

Robert Zend

Here is the 13th episode of my podcast series Studies in a Dying Culture, under the auspices of Think Twice Radio:

5/26/17 Robert Zend: Between Budapest & Toronto, Between Zero & One, Between Dream & Reality

Robert Zend (1929-1985) was a Hungarian-Canadian multimedia writer, who emigrated from Hungary in 1956 and established himself in Toronto, Canada. I present an overview of his works, themes, and influences. I illustrate Zend's themes of exile & identity, sources & inspirations, myth & religion, metaphysical notions, & the interplay of dream & reality with poems, prose fragments, & summaries of short fiction. Finally, I recount my engagement with Zend, my project of translating his work into Esperanto, the enthusiastic support of the Zend family for this project & the revelation that Zend himself was an Esperantist. [51 minutes: sound file]

This is the latest in a logical progression of podcasts on Hungarian literature, utopianism, and Esperanto.

Key markers in this podcast:

• 0 min.: Introduction.
• 5 min.: Who was Robert Zend?
• 8 min.: Zend's themes & works & where to find them.
• 14 min.: Recitation of poems or excerpts from Zend illustrating the themes mentioned.
• 40:30 min.: Outline of key pieces from Daymares.
• 47 min.: My discovery of Zend & the Esperanto connection.
• 50 min.: Zend poem: "Sky Blue".

I have been translating some of Zend's work into Esperanto, some of which will appear with an essay on Zend in the Esperanto literary journal Beletra Almanako.

Here are key links, entry points into Zend's world:

• Robert Zend (Hungarian-Canadian writer, 1929-1985): Dedications, Works, Links
• Robert Zend en Esperanto
• Camille Martin: Rogue Embryo: a blog about poetry, collage, photography, whatnot
• Robert Zend (1929-1985): Poet without Borders (May 4, 2016)
• Robert Zend - Part 5. Hungarian Literary Roots: The Budapest Joke and Other Influences (February 9, 2014)
• The Robert Zend Website
• Zend in Esperanto

"An Overview of Zend in 50 minutes"--an announcement of my podcast --now headlines The Robert Zend Website's audio page as a result of the family's enthusiastic response.

Archibald MacLeish & Ijob

Archibald MacLeish (1892 - 1982) estis usona poeto, verkisto, kaj la Ĉefbibliotekisto de la usona Parlamenta Biblioteko (Library of Congress).

Pri Esperantaj tradukoj mi trovis nur la jenan poemon:

Archibald MacLeish: De Nek Marmor', Nek Ormonumentar' (Not Marble Nor the Gilded Monuments)

Antaŭ jardekoj en liceo mi legis memorindan lian dramon J.B. (play). MacLeish reverkis la miton de Ijob el la Malnova Testamento. Kiel pluraj reverkoj de Bibliaj rakontoj, ĉi tiu estas esence hereza. Jen miaj bibliografioj ĉi-teme:

• De Edeno al Kaino: Malkutimaj Interpretoj & Literaturaj Pritraktoj en Esperanto: Bibliografio
• From Eden to Cain: Unorthodox Interpretations & Literary Transformations: Selected Bibliography

Ekzempligas herezajn rekonceptigojn la jenaj originalaj Esperantaj noveloj:

• “Genezo” de  Sándor Szathmári
• “Tiel, kiel ĝi ne okazis” de Marjorie Boulton

Ijob komprenebla ne estas en Genezo, sed la ortodoksa/hereza skemigo estas la sama.

Kial la titolo/ĉefrolulo J.B.? Evidente, kiam MacLeish verkis, ekzistis publika ŝablono de la usona konformisma korporacia homo, speciale en la reklamfako (tipe nomita "Madison Avenue"), en kiu oni supozeble alparolus kolegojn ne per plenaj nomoj sed per la unuaj literoj de la plena nomo; ekz. "John Barleycorn" nomiĝus "J.B." Ĉi tio korespondus al la modernigo de la temo.

Post jardekoj mi memoris nur la jenajn versojn, kiujn parolas rolulo Nickles, kiu mem ludas rolon de Satano:

On Job's Dilemma: God's Injustice (from the play J.B. by Archibald Macleish)

... kaj jen mia anglalingva komento:

From Job to J.B.

Mi rememoriĝas pri la afero nun legante la unuan anglalingvan libron (1981!) pri Imre Madách, aŭtoro de La Tragedio de l’ Homo. Jam dekomence batalas kontraŭaj interpretoj de la verko. Mi diskutis kelkajn vidpunktojn en mia eseo "La tragedio de l' homo en tri medioj" (Beletra Almanako n-ro 23, junio 2015). Ĉu la verko konfirmas aŭ negas la kristanan mondbildon?

J.B. sendube estas hereza: J.B. finfine negas kaj Dion kaj Satanon (nihilismon), trovante dignon je propra memstareco, nek je Dio nek je sorto.

La anglalingva vers-oko referencita ne nepre estas plene komprenebla, almenaŭ ne je mi, sed jen mia hasta traduko:

De hom' sendorma sur merdo-lit'
mi aŭdis krion el kora spit':
Se Dio estas dio, ne bona estas Li;
se Dio estas bona, Li ne estas di'.
Ĉu para ĉu malpara vet',
ĉi tie mi ne dormus krom
arbara verda burĝonet'
kaj vent' transblove akvon.

La tria kaj kvara versoj tamen estas kompreneblaj kaj ŝlosilaj. La rilato inter ĉiapova dio kaj (mal)bono prezentas ĉiam esencan problemon.

Imre Madách: La Tragedio de l’ Homo / The Tragedy of Man (11)

Mi jam blogis plurfoje pri La Tragedio de l’ Homo kaj eĉ detale pri la enkonduko de István Sőtér. Finfine mi enretigis tiun enkondukon:

Sőtér, István. “Imre Madách kaj La Tragedio de l’ Homo” en La Tragedio de l’ Homo: Drama Poemo de Imre Madách, tradukis Kálmán Kalocsay (Budapest: Corvina, 1965), p. 5-14, 253.

Ĉi tiu eseo provizas bonegan analizon de la verko.

Mi enretigis ankaŭ resumon de la verko fare de esperantisto:

SHI Chengtai. ‘Al horizonto de la historio de la homaro — pri “La Tragedio de L’ Homo”,’ Riveroj, 22, novembro 1998, p. 18-23.

Kaino revizitata de Julio Baghy

Reskriboj de la geneza mitaro troveblas en Esperanto kiel en aliaj lingvoj. Mi jam raportis miajn bibliografiojn:

• De Edeno al Kaino: Malkutimaj Interpretoj & Literaturaj Pritraktoj en Esperanto: Bibliografio


• From Eden to Cain: Unorthodox Interpretations & Literary Transformations: Selected Bibliography

Ankaŭ Baghy traktis ĉi tiun temaron. Mi plurafiŝe recenzis la poem-dramon de Baghy Sonĝe sub Pomarbo (1958). Mi afiŝis ankaŭ pri la neinteresa (laŭ mi) poemo:

Filoj de Kaino de Julio Baghy, en Migranta Plumo (1929); ankaŭ #70: Filoj de Kaino kun la stigmo en La vagabondo kantas (1933, 1937).

Mi ĵus legis interesan novelon de Baghy:

“Kain kaj Abel,” en Dancu Marionetoj!: Novelaro, 3a eld. (Budapest: Literatura Mondo, 1933 [1927]).

Malgraŭ kelkaj krudaĵoj, la perspektivo de Baghy ĉi tie estas notinda. Ĝi rememorigas min pri la sceno komence de la sciencfikcia filmo 2001 en kiu simio konstatas kiel mortigi alian simion per granda osto. Ni trovas en ĉi tiu rakonto homsimiojn kiuj reagas sen sinkonscio imite laŭ observataj bestoj, en ĉasado kaj konkurencado pri inoj, baraktado, kaj fine eltrovo de la kapablo murdi, sen antaŭvidi la sekvojn de la rezulto. Do, kiel en 2001, la nasko de homa intelekta kapablo kongruas kun la kapablo murdi. Do jen la unua Kaino mortigas la unuan Habelon (kaj gajnas la virinon).

Do, kvankam la ideo ne estas genia (kaj evidente reinventiĝis dum la pasinta jarcento), ĝi estas moderna: tradicia mito konvertita al evolucia skemo. Jen malhela vizio de la homaro, ĉi-okaze de afabla "Paĉjo" Baghy.

La tragedio de l' homo & mi

Ĵus aperis la revuo Beletra Almanako n-ro 23, junio 2015.

Ene aperas mia eseo "La tragedio de l' homo en tri medioj," p. 95-102. La tri medioj estas Esperantistoj, anglalingvanoj, kaj la hungara medio de György Lukács kaj aliaj. Al tiuj mi aldonas miajn konsiderojn.

Inter la esperantistoj, mi reliefigas la malsamajn vidpunktojn de Kálmán Kalocsay kaj Sándor Szathmári.

Mi pritraktas la hungarojn István Sőtér, George Szirtes, kaj Mihály Szegedy-Maszák, kies vidpunktoj troveblas en Esperanto aŭ en la angla. En la angla troveblas komentoj ankaŭ de George F. Cushing kaj Thomas R. Mark. Mi mencias mian impreson, ke la hungara literaturo estas malmulte konata inter usonanoj, eĉ inter profesoroj.

Pri la demando de pesimismo, mi citas ankaŭ el letero de Imre Madách al János Erdélyi en 1862.

Pri la hungara medio mi traktas precipe la perspektivon de György (Georg) Lukács esprimita en 1911 kaj en 1955. Pro manko de traduko el la hungara de la eseo de 1955 “Madách tragédiája,” mi devis aliri tiun eseon nerekte.

Fine, mi metas du filozofiajn-kritikajn demandojn:

(1) Ĉu la koncepto "interna struktura difekto" supozata de Szathmári atribuebla al la perspektivo de Madách agordigeblas kun naturalisma historiisma mondbildo?

(2) Ĉu eĉ modernisma utiligo de mitaj simboloj iel limigas adekvatan intelektan komprenadon kvankam ĝi ebligas strukturigon kaj eĉ restrukturigon de esencaj konceptoj?

Nicola Ruggiero pri "Poemo de Utnoa"

"Nicola Ruggiero enkondukas nin en la kolosan verkon "Poemo de Utnoa" de Abel Montagut. La prelego okazis en la sidejo de Hispana Esperanto-Federacio (Madrido 2014-10)." (1:04:05)



Notu, ke li mencias Sándor Szathmári komence de la 29a minuto.

Vi povas trovi tekston de la sur-ekranaĵoj ĉi tie.

Retpaĝo pri la prelego kaj video troveblas ĉe edukado.net.

Mi ne povas komenti pri la epopeo krom diri, ke ĝi estas kurioza versforma kombinaĵo de mitologio kaj sciencfikcio.

Konsultu ankaŭ la recenzojn pri Abel Montagut: Poemo de Utnoa pere de retejo Originala Literaturo Esperanta (OLE).

De Edeno al Kaino, bibliografie

Antaŭ monato mi kompilis du samcelajn sed ne-identajn bibliografiojn:

• De Edeno al Kaino: Malkutimaj Interpretoj & Literaturaj Pritraktoj en Esperanto: Bibliografio


• From Eden to Cain: Unorthodox Interpretations & Literary Transformations: Selected Bibliography

Notu ankaŭ mian anglalingvan afiŝon:

From Adam & Eve to Cain & Abel

Ne ĉiu nacilingva verko ricevas tradukon en la anglan aŭ en Esperanton, ekz.la finna dramo Ikuinen taistelu (1903, ‘La eterna lukto’) de Johannes Linnankoski. Sed mi lernis pri ĝi dankon al Esperanto:

“La tragedio de l’ homo—la eterna lukto” de Vilho Setälä

Atentu ankaŭ mian bibliografion:

Johannes Linnankoski (Pseudonym of Johannes Vihtori Peltonen, 1869-1913): Literature in English & Esperanto

Ĝis nun mia anglalingva bibliografio inkluzivas beletrajn verkojn de Baudelaire, Blake, Byron, Madách, Milton, Twain. Mia esperanta bibliografio listigas beletrajn verkojn de Baudelaire, Byron, Gellért, Hesse, Madách, Milton, kaj originalojn de Baghy, Boulton, Szathmári. La eseaj verkoj en la du bibliografioj estas tute malsamaj.

Estas interese, ke la incita verko de Byron Kain estis tradukita de Abram (Antoni) Kofman kaj aperis jam en 1896. (Notu ankaŭ la aperon de Ĉielo kaj Tero: Mistero de Byron, tradukita de Eugène Noël, en 1906.) Eble iam mi tradukos The Ghost of Abel [La fantomo de Habelo] de William Blake, kiu reagis al Byron.

Kompreneble, ĉi tiuj bibliografioj estas nur ĝermoj. Mi bonvenigas atentigon pri aldonendaĵoj.

Librokluboj & Imre Madách

Kie oni trovu diskutejojn pri beletro en Esperanto interrete?  Ekzistas, mi supozas, pluraj grupoj, sed la jena estas laŭ mia sperto la ĉefa:

per-esperanto-literaturo · Literaturo en kaj per Esperanto

Tamen la grupo plejparte temas pri interŝanĝado de informoj ol analiza diskutado de verkoj.

Jen nova diskutejo:

Librokluboj

Mi partoprenas la jenan diskutgrupon:

I. Madách - Tragedio de l'homo

Ĝis nun la diskutado ne viglas, kaj precipe mi instigas ĝian antaŭenigon. Mi raportos plu almenaŭ pri mia analizo de la verko.

La jena blogo estas efektiva morta, sed troveblas multaj recenzoj:

Lego-klubo de Kvinpetalo

Mi ne memoras, ĉu ekzistas viva retejo por esperantistoj, kiel por anglalingvanoj kiaj Goodreads, kie ĉiuj povas meti recenzojn. Do bonvolu informi se vi scias pri recenzejoj aŭ diskutejoj pri beletro.

Charles Baudelaire: Habelo & Kaino & aliaj

Jen:

Habelo kaj Kaino (el La Floroj de l’Malbono) de Charles Baudelaire, tradukis Kálmán Kalocsay.

 Baudelaire simpatias la rason de Kaino, anticipas renverson de la kosma ordo. Jen ero en mia dokumentado de la Edena kaj Kaino-Habela mitoj.

Jen aliaj tradukoj de Baudelaire en Esperanto:

La Albatro [KALOCSAY Kálmán] & ĉe Babelmatrix

La celo de la poezio [André ALBAULT]

La fremdulo [A. NURAK] Unikoda versio

Invito por vojaĝo [K. de KALOCSAY]

La kato [Mireja COROBU]

La kato ["Filip_fr"]

La kato [Gaston WARINGHIEN kaj Kálmán KALOCSAY]

Kaj jen: Recenzo: La floroj de l' malbono de Baldur RAGNARSSON

Humphrey Tonkin en anglalingva intervjuo mencias komparon fare de William Auld de angla and esperanta tradukoj de "L'albatros":

An Interview with Humphrey Tonkin

Johannes Linnankoski's 'Eternal Struggle': Cain vs Abel

For reference:

Johannes Linnankoski (Pseudonym of Johannes Vihtori Peltonen, 1869-1913): Literature in English & Esperanto

I read a synopsis in Esperanto of Johannes Linnankoski's Ikuinen taistelu (Eternal Struggle), which has never been translated from Finnish to English or to Esperanto:

Setälä, Vilho. “La tragedio de l’ homo—la eterna lukto,” Norda Prismo, 1969, n-ro 1, p. 9-13.

He was inspired by Imre Madách's The Tragedy of Man. Here Cain is the most sympathetic figure; he represents human enterprise as opposed to the lazy regression to the infantile state represented by Abel. Adam is a broken, defeated man. Cain is the one who sees the potential of human industriousness, supported by his wife Ada. I'm not so sure about Lucifer, who encourages Cain's rebellion.

I see the influence of Madách in Cain's wife Ada; she, like Madách's Eve, seems to represent the material will to live, not to accept hopelessness. Cain, in despair after killing Abel, seeing his future as nothing but misery, contemplates suicide, but Ada, representing the life force, talks him out of it, telling him she is pregnant and that the future can be filled with joy as well as heartbreak.

There remains an inherent weakness, or at least something unresolved, even in the inversion of the orthodox interpretation of the Biblical myth: neither Lucifer nor Cain are completely autonomous figures; they are dynamic, but still reactive, which implies, I suppose, that no one is really self-determining in an oppressive universe. 


Mythological symbolism has its limitations, but it is one of the ways in which humans are able to conceptualize their experience, and it can be highly protean even as orthodox interpretations are imposed by authoritarian institutionalization. 

It has been thought by some people who see something liberatory in Biblical mythology--I think Ernst Bloch was one of them--that there is a dynamic here opposed to the static view of the cosmos in Eastern religion in which the order of things is fixed for all time and the individual's task is to be harmoniously absorbed into it.  Mythical structures can be reinterpreted multiple ways and if one sufficiently abstracts out of dogmatic religious doctrines and institutions, one can prove just about anything. Yet while rejecting liberation theology I do see a dynamism here that is much more interesting to play with than the New Age crapola that serves the smug and the comfortable.

Kaino & Habelo & Ĥanoĥ & Byron & Blake

La mito de Kaino kaj Habelo estas fondo fekunda por renversado. La angla romantika poeto Lord Byron fifamiĝis pro sia versdramo Cain, A Mystery (=Kaino, Misterdramo; 1821), kiu simpatias la starpunkton de Kaino.

La ŝlosila libro pri ĉi tiu verko estas:

Steffan, T. G. (Truman Guy), komp. Lord Byron’s Cain: Twelve Essays and a Text with Variants and Annotations. Austin: University of Texas Press, 1968. xvii, 509 p.

Estas ja interesa afero, ke Cain estis tradukita al Esperanto tre frue dum ĝia ekzisto, jam en 1896, de pionira verkisto / tradukisto Abram (Antoni) Kofman!

Oni povas aliri skanaĵojn de Kain: Mistero - Nurnbergo, 1896 ĉe la Esperanto-Fako de Aŭstria Nacia Biblioteko.

Ŝajnas, ke ĉi tiu herezaĵo estas la unua traduko de Byron en Esperanto!

Ankaŭ kurioze, la dua traduko de Byron en Esperanto devenas de Apokrifa temo: Heaven and Earth (1821), jene:

Ĉielo kaj Tero: Mistero, tradukis Eugène Noël. Nancy'o: Thomas, 1906. 54 p.

La temo devenas de la Apokrifo Libro de Ĥanoĥ. Interalie, temas pri sekskuniĝo inter falintaj anĝeloj kaj homaj virinoj.

Nu, renversado de ortodoksaj religiaj mitoj kaj revolucia utiligo de mitoj estas troveblaj je verkistoj de tiu periodo de angla romantikismo. Plu interese, post ke Byron renversas Genezon, William Blake renversas Byron!

William Blake: ‘The Body of Abel Found by Adam and Eve’

[La kadavro de Habelo trovita de Adamo & Eva],

ĉ. 1826, London, Tate Gallery

La koncerna verko estas The Ghost of Abel (1822) [La Fantomo de Habelo], malfrua verko gravurita sur du platoj (alklaku retligon supre). Por pli facile legi la tekston, alklaku la tekston The Ghost of Abel. Ne ekzistas Esperanta traduko. Tio certe estus ne tro malfacile farebla; temas pri mallonga verko sen la obskuraj roluloj de la privata mitologio de Blake.

En La Fantomo de Habelo Blake ne restarigas la ortodoksan koncepton. Komence li nomas Byron-on profeto, kiu ne kaptiĝu en dubo. La Dio de Venĝado ne estas la reala Dio, kaj la krio de la sango de 'Habelo' ne devenas de la reala Habelo: la voĉo de venĝo estas la voĉo de Satano. La 'renverso' de Byron fare de Blake kongruas kun la kontraŭortodoksa kristanismo de Blake, laŭ kio la oficiala religio estas falsa religio de subpremado.

La pentraĵo supre estas aparta verko.Tiu bildo estas uzata en artikolo interpretanta la Biblian miton. Mi enretigis la unuan paĝon:

“Kie estas via frato, Habel?” de Vinko Oŝlak

 En la artikolo Blake ne estas plu menciata.

Nu, jen mia gvidilo al Blake en Esperanto:

William Blake en Esperanto 

Jen plua fonto pri Byron, Blake, Kaino, kaj  Ĥanoĥ:

Blake in His Time [Blake en sia epoko], red. Robert N. Essick & Donald Pearce. Bloomington; London: Indiana University Press, 1978. Specife:

Leslie Tannenbaum, "Blake and the Iconography of Cain," p. 23-34.

G. E. Bentley, Jr., "A Jewel in an Ethiop's Ear," p. 213-240. Pri Libro de Ĥanoĥ.

Marjorie Boulton: Edeno . . . humanisme

Mi komencis legi verkojn de Marjorie Boulton baldaŭ post lernado de Esperanto. (Rigardu Boulton ankaŭ ĉe retejo Originala Literaturo Esperanta.) Post pli ol 40 jaroj mi nebule memoras du-tri novelojn el ŝia novelaro Okuloj (1967). Jen unu:

Tiel, kiel ĝi ne okazis

Laŭ ĉi tiu versio, Dio feliĉas pro la malobeo, sendependeco, kaj braveco de la unua homparo en Edeno. Adamo kaj Eva ĝojas pri sia nudeco, ili senkae asertas respondecon pri propraj agoj, Adamo konfesas, ke Eva helpis lin decidi malobei la dian malpermeson, kaj ke Eva cerbumis, ke Dio fakte deziris tiun malobeon. La hipotezo de Eva pruviĝis ĝusta. Dio kapablas imagi la plej hororajn konceptojn, kiajn honton, timon, malamon . . . kaj kontentas, ke la homoj ne konas ilin. La intrigo finiĝas feliĉe.

Dankon, Marjorie!