Macedonio Fernández (3): poezia lingvaĵo kiel 'persona Esperanto'

Jen antologio da verkoj de Macedonio Fernández en anglaj tradukoj:

Macedonio: Selected Writings in Translation

Jen citaĵo el la Enkonduko:

The poetry of Macedonio Fernández is doubly strange: strange for the unaccustomed conceptions of birth and death, life and love on which it rests, strange for the metalanguage created for their expression. Juan Ramón Jiménez described the poetic language of Macedonio as “a personal Esperanto, the language of nowhere . . . the tongue of Dante, Blake, Hölderlin.”

— Jo Anne Engelbert

Jen mia traduko:

La poezio de Macedonio Fernández estas duoble stranga: stranga pro la nekutimaj konceptigoj de naskiĝo kaj morto, vivo kaj amo sur kiuj ĝi baziĝas, stranga pro la metalingvo kreita por ilia esprimado. Juan Ramón Jiménez priskribis la poezian lingvaĵon de Macedonio: “persona Esperanto, la lingvo de nenie . . . la lingvo de Dante, Blake, Hölderlin.”

Koincide, ĵus aperis afiŝo pri Juan Ramón Jiménez:

Juan Ramón Jiménez de Antonio De Salvo (Esperanto-vivo, 24 Decembro 2019)

Jorge Luis Borges & "Poemo de la amikeco"

Je la 24-a de aŭgusto okazis la datreveno de la naskiĝo de la argentina verkisto Jorge Luis Borges (1899-1986). Tiam Antonio De Salvo publikigis kun sia traduko poemon anoniman atribuitan al Borges:

“Poema de la amistad” (Poemo de la amikeco)




Krom ĉi tiun blogon, aliru ankaŭ mian retejon:

Jorge Luis Borges en Esperanto

Italo Calvino en Esperanto

Mi dum jardekoj familiaras pri la verkaro de Jorge Luis Borges, sed itala verkisto inspirita de Borges estas nova sperto por mi. Temas pri Italo Calvino (1923-1985). Malfacilas priskribi la strukturon de liaj fikciaĵoj; multajn oni nomus postmodernismaj aŭ metafikciaj.

Nu, mi kaptis la okazon por libroklubo legi la romanon Se una notte d'inverno un viaggiatoren (1979) en anglalingva traduko, If on a winter's night a traveler (1981) [= Se en vintra nokto vojaĝanto]. Ĝi estas unika, genia verko, ankaŭ malsimila kompare al la strukturoj de rakontoj de Borges. La ĉefrolulo estas Vi, la leganto, kaj la ĉefa temo estas la karaktero de legado; aldone, la eskapema rilato de la aŭtoro kun la teksto kun la eldonejoj kaj reproduktado de libroj kun Vi kaj aliaj legantoj kiel interpretantoj. Sed ĉi tio ne estas teda, gurdita avangardaĵo. Kiel leg-aventuro ĝi legiĝas kiel detektivromano.

La romano komenciĝas. Vi tenas en la manoj ĵus eldonitan romanon de Italo Calvino kun titolo Se en vintra nokto vojaĝanto. Vi legas detale kiel vi tenas la libron kaj poziciigas vin prepare al komenco legi. Vi konstatas, ke via ekzemplero estas fuŝaĵo: nur komenca parto de la teksto de Calvino estas ene; iel miksiĝis en via ekzemplero komenco de alia romano de alia, fremdlanda aŭtoro, kaj pri la originala lingvo vi malcertas; eble ĝi estas pola: Ekster la urbo Malbork de Tazio Bazakbal. Do vi revizitas la librovendejon kun via fuŝita ekzemplero, kaj tie vi renkontas Legantinon, Ludmilla, kiu spertas la saman problemon. Vi gajnas ŝian telefonnumeron. Ŝi estas voranto de romanoj, unu post alia. Kiam vi telefonas, vi atingas ne ŝin, sed ŝian fratinon Lotaria, kiu estas profesoro pri literaturo kiun interesas klasifikado kaj teoriumado sed ne verkojn mem, tute male ol ŝia fratino.

Nu, la ĉaso daŭras. Vi la leganto serĉas kompletajn tekstojn de romanfragmento post fragmento kiujn vi trovas en via serĉado tra dek diversaj romanoj de diversaj ĝenroj de diversaj aŭtoroj en diversaj landoj tradukitaj eble fraŭde de nefidinda tradukisto. Sed ĉiupaŝe via serĉado frustriĝas. Vi serĉas Ludmilla ankaŭ pro amora intereso. Kaj fine .....

La necerteco de rilatoj inter verkoj kaj diversaj kaj diverstipaj roluloj pri verkado, tradukado, eldonado, disdonado, cenzurado, interpretado pensigas ankaŭ pri la komprenrilatoj inter homoj. La komplekseco kaj lerteco de la konstruo de ĉi tiu romano superas ajnan ne-beletran postmodernisman teorian traktaĵon.

Nu, poste mi faris pluan esploron anglalingve, do .....

Italo Calvino: A Select Bibliography

Do kio en Esperanto? Bonŝance estas afiŝo de Antonio De Salvo je 19 Septembro 2017 ĉe blogo Esperanto-vivo:

Italo Calvino

Troveblas tie informoj pri tradukoj de Calvino en Esperanto, ankaŭ la rakonto Apologo sull’onestà nel paese dei corrotti = Apologo pri honesteco en la lando de koruptitoj en la itala kaj en Esperanto.

Witold Gombrowicz on Jorge Luis Borges

Jorge Luis Borges

This might be slightly out of the range of this blog, except that I have blogged in English as well as in Esperanto about both of these writers. But there's another connection, which relates also to interlinguistics, i.e. the history of artificial languages and particularly the ars combinatoria, which I've written about in connection with Borges. Gombrowicz, living in exile in Argentina, encountered Borges and had a low opinion of him, documented in his Diary:

Witold Gombrowicz on Jorge Luis Borges

The following sentence, from an entry in volume 3, 1962, is the reason for me mentioning this here:

What could arouse greater enthusiasm in pure-blooded writers than this kind of bloodless, literary, verbal, unseeing writer who sees nothing except his own mental combinations? [Boldface mine—RD]

Witold Gombrowicz

There is no indication that Gombrowicz has in mind a connection between Borges's combinatorial proclivities mentioned here and the combinatorial logic behind the ars combinatoria or the characteristica universalis, but I made the connection, and that's good enough for me.

Robert Zend (1929-1985): my podcast (3)

In my first post about my podcast on Robert Zend, Hungarian-Canadian writer and Esperantist ...

5/26/17 Robert Zend: Between Budapest & Toronto, Between Zero & One, Between Dream & Reality

... I broke down the podcast into its major segments. From the 14-minute to 40:30-minute mark you will find my recitation of poems or excerpts from Zend illustrating the themes mentioned.  Below are the themes and the works I recite.

Note that on these pages you will also find my Esperanto translations for all of these items. My master Esperanto Zend page is:

Robert Zend en Esperanto

Themes:

A. Identity:
1. [In a country where everyone is searching for identity], October 1, 1980, in Beyond Labels
2. In Transit, October 30, 1970, in Beyond Labels
3. Fused Personality, October 20, 1981, in Beyond Labels

B. Sources & inspirations:
4. Between One and Two (by Frigyes Karinthy), quoted in From Zero to One
5. Sign (for Ferenc Karinthy), in From Zero to One
6. On Karinthy, excerpt from Preface: Labels, in Beyond Labels
7. Dedication to Ardôs, from Oāb, Book 2

C. Myth & religion:
8. Office Memo, in From Zero to One
9. God Dead?, January 13, 1967, in Beyond Labels
10. 5980 A.D., in Stellar #6: Science-Fiction Stories

D. Metaphysics
11. A Love Letter, February 7, 1963, in Beyond Labels
12. About Souls, April 17, 1969, in Beyond Labels
13. Enigma, January 10, 1967, in Beyond Labels

At the end of my podcast (50-minute mark) I recite the poem "Sky Blue" (March 27, 1964), from Beyond Labels.

Robert Zend (1929-1985): my podcast (continued)

I recently blogged about my podcast on Robert Zend, Hungarian-Canadian writer and Esperantist:

5/26/17 Robert Zend: Between Budapest & Toronto, Between Zero & One, Between Dream & Reality

As I mentioned in my previous post on the subject, "An Overview of Zend in 50 minutes"--an announcement of my podcast --now headlines The Robert Zend Website's audio page as a result of the family's enthusiastic response. This now links back to my blog post "Robert Zend: Between Budapest & Toronto, Between Zero & One, Between Dream & Reality," to the podcast itself (sound file, 51 min.), and to my web site, The Autodidact Project.

And now, the home page of The Robert Zend Website features my podcast:

And click below to take in a fifty-minute podcast on Robert Zend, a great overview of his works, themes and influences: Robert Zend:Between Budapest & Toronto, Between Zero & One, Between Dream & Reality by Ralph Dumain, May 26 2017

Jack Wilson: tradukoj el anglalingva beletro

Jack Wilson, 2006

Hazarde, esplorante la temon de James Joyce kaj Esperanto, mi trovis la jenan blogon:

Esperanto translations by Jack Wilson

Mi tuj aldonis liajn tradukojn de Joyce kaj Borges al miaj tiutemaj bibliografioj:

• “Eveline” [el Dublinanoj] de James Joyce
• “Araby” [el Dublinanoj] de James Joyce
• “La vidinto” [The Witness] de Jorge Luis Borges

Wilson tradukis verkojn de Saki, Wallace Stevens, Carl Sandburg, Robert Frost, kelkajn kanzonojn ... Mi ankoraŭ ne legis do ne taksas la tradukojn, sed mi ŝatas la gamon de elektitaj aŭtoroj. Aparte interesas min:

• La Komploto Kontraŭ La Giganto [The Plot Against the Giant] de Wallace Stevens
• La Ruĝa Ĉarumo [The Red Wheelbarrow] de William Carlos Williams
• Ĉi Tiu Estas Nur Diri [This is Just to Say] de William Carlos Williams

Ĉiuj ĉi aperis ĉi-bloge en 2009. Rimarku alian blogon de Wilson (ĝis 2013): Kriko About Words. Jen afiŝaro pri Esperanto:

• Kriko About Words: Search results for esperanto

Wilson kreis plurajn blogojn. El 2012:

• Links to Jack Wilson Sites and Blogs

Jen anglalingva artikolo de la 27a de junio 2006:

• Esperanto - A Language For Everyone - How it Can Benefit You, How it Can Benefit the World

Jack Wilson estas, aŭ estis, artisto, verkisto, poeto, muzikisto, komponisto, kiu loĝas/loĝis en Tempe Arizona (Usono). Ĉi tiu estas nomo nova je mi. Ĉu li ankoraŭ vivas post 2013 mi ne scias.

Robert Zend (1929-1985): Hungarian-Canadian writer . . . & Esperantist

Robert Zend

Here is the 13th episode of my podcast series Studies in a Dying Culture, under the auspices of Think Twice Radio:

5/26/17 Robert Zend: Between Budapest & Toronto, Between Zero & One, Between Dream & Reality

Robert Zend (1929-1985) was a Hungarian-Canadian multimedia writer, who emigrated from Hungary in 1956 and established himself in Toronto, Canada. I present an overview of his works, themes, and influences. I illustrate Zend's themes of exile & identity, sources & inspirations, myth & religion, metaphysical notions, & the interplay of dream & reality with poems, prose fragments, & summaries of short fiction. Finally, I recount my engagement with Zend, my project of translating his work into Esperanto, the enthusiastic support of the Zend family for this project & the revelation that Zend himself was an Esperantist. [51 minutes: sound file]

This is the latest in a logical progression of podcasts on Hungarian literature, utopianism, and Esperanto.

Key markers in this podcast:

• 0 min.: Introduction.
• 5 min.: Who was Robert Zend?
• 8 min.: Zend's themes & works & where to find them.
• 14 min.: Recitation of poems or excerpts from Zend illustrating the themes mentioned.
• 40:30 min.: Outline of key pieces from Daymares.
• 47 min.: My discovery of Zend & the Esperanto connection.
• 50 min.: Zend poem: "Sky Blue".

I have been translating some of Zend's work into Esperanto, some of which will appear with an essay on Zend in the Esperanto literary journal Beletra Almanako.

Here are key links, entry points into Zend's world:

• Robert Zend (Hungarian-Canadian writer, 1929-1985): Dedications, Works, Links
• Robert Zend en Esperanto
• Camille Martin: Rogue Embryo: a blog about poetry, collage, photography, whatnot
• Robert Zend (1929-1985): Poet without Borders (May 4, 2016)
• Robert Zend - Part 5. Hungarian Literary Roots: The Budapest Joke and Other Influences (February 9, 2014)
• The Robert Zend Website
• Zend in Esperanto

"An Overview of Zend in 50 minutes"--an announcement of my podcast --now headlines The Robert Zend Website's audio page as a result of the family's enthusiastic response.

Robert Zend on Frigyes Karinthy / pri Karinthy (2)

See also my previous posts on Robert Zend and my new web page. / Rigardu ankaŭ miajn antaŭjn ĉi-rilatajn afiŝojn kaj mian retpaĝon pri Robert Zend:

Robert Zend (Hungarian-Canadian writer, 1929-1985): Dedications, Works, Links

*     *     *

"The title of this book is a tribute to Frederic Karinthy (1888 - 1938), great Hungarian writer, humorist and philosopher, my spiritual father. The quoted passage [following] comes from the poetic essay “The One and the Nothing” of his volume Who Asked You?"

SOURCE: Zend, Robert. From Zero to One, translated by Robert Zend and John Robert Colombo (Mission, BC: The Sono Nis Press, 1973), pp. [7-8].

"La titolo de ĉi tiu libro estas omaĝo al Frederiko Karinthy (1888 - 1938), eminenta hungara verkisto, humuristo kaj filozofo, mia spirita patro. La citita ĉerpaĵo [sube] devenas de la poezia eseo “La Unu(ec)o kaj la Nulo" el lia volumo Kiu demandis al vi?

   --  Robert Zend (trad. R. Dumain), el De Nulo al Unu (1973).

*     *     *

*

"I DEDICATE THIS BOOK to all my Ardôs (spiritual fathers and mothers):

"Johann Sebastian Bach, Béla Bartók, Ludwig van Beethoven, Lucian Blaga, William Blake, Jorge Luis Borges (photo on page 35), Pieter Bruegel, Giordano Bruno, Charlie Chaplin, Beatrice Corrigan, Maurits Cornelius Escher (whose ‘Drawing Hands’ inspired page 213), Dr. Northrop Frye, József Füsi, Márta Gergely, Jesu, Tibor Kardos, Frigyes Karinthy (photo on page 21), Leonardo da Vinci (portrait on page 98), Lucretius, Imre Madách (photo on page 40), René Magritte, Thomas Mann, Christian Morgenstern, Sándor Petöfi, Luigi Pirandello, Rainer Maria Rilke, August Rodin, Arthur Schopenhauer, Socrates, Panni Surányi, Jonathan Swift, Egerton Sykes, Immanuel Velikovsky, Mihály Vörösmarty, Richard Wagner, Sándor Weöres (photo on page 27), my father, Henrik (photo on page 85) and my mother Stephanie, etc.;"

SOURCE: Zend, Robert. Oāb, Book 1 & 2. Toronto: Exile Editions Ltd, 1983, 1985. [Book Two begins on downloadable PDF file p. 99.] Karinthy image: Book One, p. 21 (text also on that page) [PDF file: p. 22]. Dedication: Book Two, p. 212 [PDF file: p. 210].

"Mi dediĉas ĉi tiun libron al ĉiuj miaj Ardôs (spiritaj gepatroj) ... [listo sekvas]"

   --  Robert Zend (trad. R. Dumain), el Oāb (1983, 1985).

Supre estas desegnaĵo de Frigyes Karinthy; sur la sama paĝo en la libro (1-a volumo) troveblas teksto. La dediĉo devenas de la 2-a volumo. Atentu inter la spiritaj gepatroj Karinthy kaj Imre Madách, ankaŭ aliajn famajn hungarajn verkistojn, kaj aliajn verkistojn, komponistojn, artistojn, ktp. Mi aparte rimarkas William Blake, Jorge Luis Borges, Giordano Bruno, Charlie Chaplin, M. C. Escher, René Magritte, Rainer Maria Rilke, Jonathan Swift.

Kiel usonanoj diras: "jen mondo malgranda." Zend ekziliĝis el Hungario al Kanado en 1956, iĝis parto de la kanada literatura, kultura, kaj intelekta sfero kaj komencis verki ankaŭ anglalingve. Li vizitis kaj amikiĝis al Jorge Luis Borges. Li estis amiko de Marcel Marceau. Lin inspiris la hungara tradicio, aparte Madách kaj Karinthy (kiuj interesas min), ankaŭ artistoj kiuj ege min interesas--Blake, Escher, Magritte.

Ju pli mi esploras, des pli mi konvinkiĝas, ke la ŝlosila verkisto, kiun mi devas studi, estas Karinthy.

Jorge Luis Borges on Ray Bradbury (& John Wilkins & voyages to the Moon)

Ray Bradbury          /          Jorge Luis Borges

I have blogged previously on Borges's references to John Wilkins and artificial languages, also on Wilkins's other writings, in both English and Esperanto. Note this Esperanto post on Wilkins's writing of a voyage to the Moon:

John Wilkins (1614–1672) : artefarita lingvo & vojaĝo al Luno

Here is one translation of a related piece by Borges:

Preface to Ray Bradbury's "The Martian Chronicles", by Jorge Luis Borges

The translator is "Captain Wilder," who reproduces his translation with additional comments on the Ray Bradbury site.

There is an indirect reference to an interview, unrelated to Bradbury:

A Conversation With Jorge Luis Borges by Daniel Bourne (April 25, 1980) in Artful Dodge

See also Bradbury, Borges, and the Future of Media by Austin Allen (Big Think).

Returning to the linked "Wilder" translation: Borges begins not with Bradbury but with early writings about voyages to the moon, long before science fiction ("scientific romances") took shape in the 19th century:

"In the Second Century of our Era, Luciano de Samosata composed a truthful History, comprising, among other wonders, a description of the selenites who - according to the truthful historian - thread and comb metals and glass, put on and take off their eyes, drink air juice or squeezed air; in the early XVI century, Ludovico Ariosto imagined that a knight discovers on the Moon all that is lost on Earth, the tears and sighs of lovers, the time wasted in gambling, useless projects and unsatisfied longings. In the XVII Century, Kepler drafted a Somnium Astronomicum, that aspires to be the transcription of a book read in a dream, densely revealing in its pages the configuration and habits of the snakes of the Moon, that stay in deep caverns during the heat of the day and come out at dusk. Between the first and second of these imaginary trips there are thirteen hundred years, and between the second and the third, about a hundred; the first two are, however, irresponsible and free inventions and the third one is stalled by a thrive for credibility. The reason is clear. For Luciano and for Ariosto, a trip to the moon was a symbol or archetype of the impossible, as black feathered swans were for the Latin; for Kepler, it was already a possibility, as for us. Didn't John Wilkins, inventor of a universal language, publish in those years, his 'The Discovery of a World in the Moone: Or A Discourse Tending To Prove that 'tis probable there may be another habitable World in that Planet' with an appendix titled "The possibility of a passage thither"?

In the 'Attic Nights' of Aulo Gelio, one reads that Arquitas the Pythagoric manufactured a wooden pigeon that flew in the air; Wilkins predicts an analog or similar mechanism will take us, someday, to the moon. By its nature of anticipation of a possible or probable future, the 'Somnium Astronomicum' precedes, unless I am mistaken, the new narrative genre that Americans of the North label 'science-fiction' or 'sciencefiction' and of which these Chronicles are an admirable example.

For Wilkins himself on the Moon see:

“A Journey to the Moon Possible” [from The Discovery of a New World (1638)], in English Prose: Selections with Critical Introductions by Various Writers and General Introductions to Each Period; Vol. II. Sixteenth Century to the Restoration; edited by Henry Craik (New York: The Macmillan Company, 1916).

The Discovery of a World in the Moone: Or, A Discovrse Tending To Prove That ’Tis Probable There May Be Another Habitable World In That Planet. Printed by E.G. for Michael Sparke and Edward Forrest, 1638.

There are additional related links (in English) on the relevant Esperanto page:

Ebleco de Vojaĝo al la Luno (el La Eltrovo de Nova Mondo) de John Wilkins, tradukis William Auld

Ralph Dumain deklamas "Spinozo"n de Jorge Luis Borges

Dankon al Paulo Silas. Li konvertis mian sondosieron al video kun muziko. Mi deklamas la poemon "Spinozo"n de Jorge Luis Borges en angla kaj Esperanta tradukoj.




La tekstoj troveblas ĉe . . .

“Spinoza” poem by Jorge Luis Borges, translated by Richard Howard & César Rennert

“Spinozo” de Jorge Luis Borges, tradukis Julius Balbin

Karolo Piĉ, Borges, & ars combinatoria

Dankon denove al Paulo Silas:

Por sia neologismemo Piĉ referencas al Jorge Luis Borges kaj ars combinatoria (kombinarto). Borges ja esploris la senfinan bibliotekan kombinismon, sed en multaj verkoj Borges montras, se nur implice, la sterilecon de tia praktiko. Borges kompreneble ludus per la platoneska cerbumado de Piĉ, sed li estis fundamente skeptikulo.

Konsultu mian eseon "Borges kaj mi: La sekreta miraklo" en Beletra Almanako, n-ro 20, junio 2014, p. 96-101, kaj miajn anglalingvajn analizojn de liaj verkoj kun resumo de mia vidpunkto en eseo "Borges Ironizing Idealism: I Dream Too Much."

Xul Solar & Jorge Luis Borges revisited

In a previous post I mentioned last year's exhibit Xul Solar and Jorge Luis Borges: The Art of Friendship at the Americas Society in New York City.

You can view the Slideshow and buy the exhibition catalogue.

George Psalmanazar revisited

Mi jam blogis pri George Psalmanazar. I already blogged about George Psalmanazar in Esperanto. Here is an interesting article on the famous charlatan:

Made in Taiwan?: An Eighteenth-Century Frenchman’s Fictional Formosa by Benjamin Breen, The Appendix, Vol. 1, no. 4, October 2013.

This is a popular article with some impressive illustrations. Breen links Psalmanazar's fabrications to contemporaneous imaginary vojages of Jonathan Swift and others, including fictions passed off as fact, and to the ideological themes of the day. Apparently Psalmanazar "inspired" Swift. At the end, there is a reference to Jorge Luis Borges' story "Pierre Menard".

Breen also published a scholarly article:

Breen, Benjamin. "No Man Is an Island: Early Modern Globalization, Knowledge Networks, and George Psalmanazar’s Formosa," Journal of Early Modern History 17 (2013) 391-417.

From the abstract:

The divergence between Psalmanazar’s personal credibility and the longevity of his invented facts sheds light on the nature of evidence and information networks in early modern globalization. This episode highlights the imperfect and contested nature of early modern communication network.

There is a fantastic computerized reconstruction of early modern knowledge networks:

Mapping the Republic of Letters: Electronic Enlightenment Correspondence Visualization

This is the most comprehensive work on Psalmanazar:

Keevak, Michael. The Pretended Asian: George Psalmanazar's Eighteenth-Century Formosan Hoax. Detroit: Wayne State University Press, 2004.

Deklamo: "Spinoza" de Jorge Luis Borges en angla & Esperanta tradukoj

Jen freŝa sondosiero (kun tekstoj) de poemo "Spinoza" de Jorge Luis Borges deklamita de Ralph Dumain en angla & Esperanta tradukoj.

New sound file of R. Dumain reciting poem "Spinoza" by Jorge Luis Borges in English & Esperanto translations, with texts:

“Spinoza” by Jorge Luis Borges translated by Richard Howard & César Rennert, with Esperanto translation by Julius Balbin, recited by / deklamis / Ralph Dumain (sound file / sonregistraĵo). See web pages:

• “Spinoza” poem by Jorge Luis Borges, translated by Richard Howard & César Rennert
• “Spinozo” de Jorge Luis Borges, tradukis Julius Balbin

Mi deklamis ĉi tiun paron (sen sonregistro) kiam mi prelegis pri Borges ĉe la Zamenhof-bankedo de Esperanto-Societo de Vaŝingtono en decembro 2013.

Jorge Luis Borges & Esperanto kiel kultura perilo

Jorge Luis Borges & Esperanto kiel kultura perilo

La 13an de decembro 2013 okazis la Zamenhof-bankedo de Esperanto-Societo de Vaŝingtono. Pro la loko de la venonta Universala Kongreso, delegito el la Argentina ambasadejo gastprelegis. Poste mi prelegis precipe pri la eminenta argentina verkisto Jorge Luis Borges.

Mi anoncis trioblan solenon. Krom la naskiĝtago de Zamenhof je la 15a de decembro, okazas la naskiĝtago de la judgermana poeto Heinrich Heine je la 13a. Cetere, la 13a markas, en 2013, centjaran datrevenon de eldono de La Parnaso de Popoloj de Antoni Grabowski.

La unua parto de mia prelego, pri Esperanto kiel kultura perilo, estis anglalingva. Pro miaj intensaj historiaj esploroj mia aprezo de la strebado de esperantistoj altiĝis. Rilate al mia daŭra laboro pri verkisto Sándor Szathmári, okupis min dum la jaro lernado pri hungara literaturo kaj engaĝo je sciencfikcio. Mi lernis ankaŭ pri la interrilatoj de la avangarda hungara beletra grupo Nyugat kaj Esperanto dum la intermilita periodo. Mi lernis multon per Esperanto kiun mi alikaze ne lernus. Cetere, ŝajnas ke malmultaj kleruloj en Usono eĉ en beletra fako konas hungaran literaturon.

En Esperanto oni trovas abundon de tradukoj el la malpli konataj literaturoj de la mondo, de malpli disvastigitaj lingvoj kaj influhavaj kulturoj. Fakte, mi legis fremdlingvajn verkojn per Esperanto kiuj ne haveblas en anglalingvaj tradukoj, el la ĉina, finna, ĉeĥa, hungara, kaj jida.

Ekzemple, mankas en la angla ajna plena traduko el la jida verkaro de Lejb Malaĥ, kiu famiĝis pro verko pri la sekssklava komercado en Bonaero, Argentino. Li vizitis ankaŭ Usonon kaj verkis pri la ŝtata persekutado de negroj en la Sudo, en dramo Misisipi, kiu ne haveblas en angla traduko sed en Esperanto jes.

Hispanlingva literaturo, speciale latinamerika, estas populara en Usono. Tamen ekzistas verkistoj tute nekonataj kaj netradukitaj anglalingven. Dankon al Esperanto, mi konatiĝis kun literaturo de la afrikdeven-kolombia poeto Miguel A. Caycedo.

Ekzistas en Esperantaj tradukoj antologioj da argentina fikcio kaj poezio. La plej konata tradukisto estas Ergoto de Bonaero (Adam Hrynkiewicz) el Buenos Aires (Bonaero).

Mi parolis skize pri la Esperanto-movado en Argentino. Zamenhof mem revis pri Argentino. En sia broŝuro Hilelismo li informis al la rusa judaro pri la eblo elmigri al Argentino, kiu estis por li dum lia cionisma periodo dezirinda celo por kolonio. Ekde la jaro 1889, la lingvo Esperanto aperis en Argentino. Oni komencis instrui ĝin en Bonaero, fare de pola enmigrinto. En decembro 1916, José Prat kaj grupo de entuziasmuloj kuniĝis kaj fondis organizon, t.e. Argentina Esperanto-Asocio, la unua vera landa asocio. En la jaro 1939, ĵus antaŭ komenco de la dua mondmilito, alvenis al Bonaero kiel rifuĝinto Eŭgene Adam (“Lanti”). En la sama momento kiel Lanti, alvenis ankaŭ fama esperantisto Tibor Sekelj.

En la Usona Parlamenta Biblioteko troveblas numeroj de gazeto Argentina Esperantisto de 1931 ĝis 1946. Mi trafoliumis tiun kolekton, skanis kaj enretigis tri artikolojn. *

Fine de la anglalingva parto de mia prelego, mi resumis la haveblecon de verkoj de kaj pri Borges en la angla, en Esperanto, ankaŭ Interrete. Estas ankaŭ miaj podkastoj pri Esperanto ĉe Think Twice Radio kaj plua materialo miareteje kaj miabloge.

Mi parolis en Esperanto por la dua parto de mia prelego, pri Borges. Kiel dekumjarulo mi eltrovis Borges, t.e. fine de la 1960aj jaroj. Lia ĝenroj estas la novelo, eseo, kaj poezio. Li mem transformis tiujn ĝenrojn en originalajn vojojn. Tiam kaptis mian intereson lia unika speco de fikcio, plena da metafizikaj puzloj kaj filozofiaj pens-eksperimentoj. Oni povas mencii ankaŭ lian priokupadon pri gauĉoj, analoge al la sovaĝa historio de Usono—Wild West—sed tiam mi ne multe pensis pri tio. Tamen la rilato inter primitiveco kaj avangardo estas ŝlosilo al Borges. Elstara en Borges estas liaj temoj kaj lia erudicio aŭtentika kaj blaga, inventita (kun. abundaj referencoj al neekistantaj verkoj). Karakterizas la fikcion de Borges metafizika anksio, maltrankvilo, la minaco ke la mondo dissolviĝos aŭ kolapsos en nerealon, sonĝon, kaoson. Mi listigis 15 temojn trovatajn en lia verkaro.

Kiel je diversaj aliaj interesoj de mia junaĝo, mi lasis Borges post la mez-‘70aj jaroj. Dum lastaj jaroj mi revenis al Borges kaj gajnis novan aprezon de lia genio. Mi rimarkis subtilaĵojn nerimarkitajn antaŭe; mi perceptis genion ne nur en la stilo, ne nur en erudŭcio, sed en detaloj, en la kompleksa implica logika strukturo de la plej elstaraj rakontoj.

Mi resumis la plej favoratan novelon de Borges, la majstroverkon “La Kongreso”n. Ĝi interesus esperantistojn pro la utopia projekto starigi universalan lingvon.

Mi finis mian prelegon per deklamo en Esperanto de la poemo “Spinozo,” unu el du tiutemaj de Borges.

Pluaj informoj kaj traduko de “La Kongreso” kaj traduko de mia anglalingva komentaro pri “La Kongreso” troveblas en eseo “Pri kongresoj en Bonaero” de Giulio Cappa en Beletra Almanako, n-ro 19, februaro 2014, p. 82-107. Aperos en la sama revuo plua eseo/recenzo de mi pri Borges.

* El Argentina Esperantisto:

• “Mark Twain kaj la trustoj (Anekdoto)”
• “Esperantista Interhelpo” (1938)
• “Helpu al la familio de Zamenhof”

Borges en Esperanto (11): Bibliografio

Finfine mi kompilis bibliografion/retgvidilon pri la argentina verkisto Jorge Luis Borges en kaj pri Esperanto kaj artefaritaj lingvoj:

Jorge Luis Borges en Esperanto

Utiligu ĉi tiun retpaĝon por aliri tekstojn interrete. La retligoj estas ĝisdatigitaj; ne ĉiuj retpaĝoj indikitaj en antaŭaj afiŝoj plu ekzistas.

La bibliografio ne estas kompleta. Por pluaj informoj konsultu laŭeble la bibliografion en la antologio:

La sekreta miraklo (1986); kompilis kaj redaktis István Ertl, tradukis el la hispana Jorge Camacho, Giulio Cappa, Tomasz Chmielik, Fernando de Diego, Liven Dek, István Ertl, Higinio García, Kris Long, Gonçalo Neves, Joxemari Sarasua, Francisco Veuthey.

Mi ĵus ricevis ekzempleron, pri kiu mi raportos plu.

En Esperanto atentu personan memuareton pri Borges, miareteje:

“Miaj renkontoj kun Jorge Luis Borges” de Pierre Ullman.

 Jen lastatempe enretigitaj verkoj de Borges:

• “Spinozo” de Jorge Luis Borges, tradukis Julius Balbin
• “Borges, mistera klasikulo” de Giulio Cappa
• “Borges kaj Mi” de Jorge Luis Borges, tradukis Giulio Cappa
• “Arto Poezia” de Jorge Luis Borges, tradukis Giulio Cappa
•  “La Longa Serĉado” de Jorge Luis Borges, tradukis Giulio Cappa

Mi trovis pluajn tradukojn en malnovaj revuoj, kaj eventuale enretigos kelkajn, speciale tiujn verkojn kiuj ne aperas de la sama tradukintoj en la supre menciita antologio.

Mi prelegis pri Borges ĉe la Zamenhof-bankedo de la Esperanto-Societo de Vaŝingtono, la 13an de decembro. Mi intencas verki eseon en Esperanto pri la filozofia enhavo de lia verkaro.

Borges ĉe Blog(o) 21

Blogo(o) 21, kies loko ŝanĝiĝis almenaŭ unu fojon, estas kreaĵo de César Dorneles. Enestas kelkaj afiŝoj pri argentina verkisto Jorge Luis Borges. Jen ĉerpitaj anekdotoj:

(1) Romo, 1981. Ĵurnalistoj demandas al Borges dum gazetara konferenco al kio li atribuas la fakton, ke li ankoraŭ ne estis ricevinta la Nobelan Premion pri Literaturo. Li klarigis:

      — Al la sveda saĝeco.

(2) Oni rakontas, ke iam Jorge Luis Borges vekiĝis en la mateno preta por surpaperigi tutan poemon pri kiu li estis sonĝi[n]ta. Li diktis ĝin al sia tiam sekretariino María Kodama, hodiaŭe sia vidvino. La poeziaĵo estis publikigita en la tuto, sen nenia revizio. Demandite de ŝi poste kial li neniam estis reviziita la tekston, li respondis, ke tio ne estis ebla ĉar ĝi estis diktita de la propra Franz Kafka okaze de la sonĝo.

(3)  "La dubo estas unu el la nomoj de la inteligento." — Jorge Luis Borges

(4) "Mi ĉiam imagis, ke la Paradizo estas speco de biblioteko." — Jorge Luis Borges

Borges en Esperanto (9): Bibliografio en "Literatura Foiro" en 1986

La plej kompleta kaj sola antologio en Esperanto da verkoj de Jorge Luis Borges estas:

La sekreta miraklo (1986)
Serio Mondliteraturo, Volumo 16

Tradukis el la hispana: Jorge Camacho, Giulio Cappa, Tomasz Chmielik, Fernando de Diego, Liven Dek, István Ertl, Higinio García, Kris Long, Gonçalo Neves, Joxemari Sarasua, Francisco Veuthey Kompilis kaj redaktis: István Ertl

Tie vi trovos la enhavtabelon. Specifaj verkoj troveblas dise en la Interreto, inkluzive de mia retejo. Konsultu antaŭajn afiŝojn.

Kelkaj noveloj ricevis pli ol unu tradukon, ekz. La domo de Asteriono tradukita de Manuel Giorgini.

Jen bibliografio kun aldonaj informoj kaj ligoj kiu aperis en 1986:

JORGE LUIS BORGES EN ESPERANTO

el Ficciones (1944)

La loterio de Babilono, tr. Giulio Cappa, en La Kancerkliniko 4:1977

La biblioteko de Babelo, tr. G. Cappa, en La Kancerkliniko 5:1978 kaj Sferoj 2

La sudo, tr. Enio H. Garrote, en Argentina Novelaro (tria serio)

el El Aleph (1949)

La domo de Asteriono, tr. Zsuzsa Varga-Haszonits, en Hungara Vivo 2:1977

La du reĝoj kaj la du labirintoj, tr. Liven Dek, en Literatura Foiro 77:1983

el Otras inquisiciones (1952-1966)

La enigmo de Edward Fitzgerald, tr. G. Cappa, en Literatura Foiro 90:1985

Pri la analiza idiomo de John Wilkins, tr. G. Cappa, en Literatura Foiro 63:1980

Pri la klasikaĵoj, tr. G. Cappa, en Literatura Foiro 98:1986

el El hacedor (1960)

La faristo, tr. G. Cappa, en Fonto 22:1983

Vualitaj speguloj, tr. G. Cappa, en Fonto 22:1983

Ragnarök (la krepusko de la dioj), tr. G. Cappa, en Fonto 23: 1983

Borges kaj mi, tr. G. Cappa, en Literatura Foiro 98:1986

el El otro, el mismo (1964)

La forano, tr. G. Cappa, en Literatura Foiro 98:1986

el Elogio de la sombra (1969)

Laŭdo de ombro, tr. G. Cappa, en Fonto 14:1982

el El libro de arena (1975)

La libro el sablo, tr. Liven Dek, en Literatura Foiro 76:1982 kaj Sferoj 4

el Antología poética (1980)

Poemo pri la donacoj, tr. G. Cappa, en Fonto 14:1982

Spinozo, tr. Julius Balbin, en Fonto 24:1983

Arto poezia, tr. G. Cappa, en Literatura Foiro 98:1986

el Los conjurados (1985)

La longa serĉado, tr. G. Cappa, en Literatura Foiro 98:1986

FONTO: Borges, Jorge Luis. “Borges, mistera klasikulo,” tradukis Giulio Cappa, Literatura Foiro, n-ro 98, aŭgusto 1986, p. 6-12. Tradukoj kun notoj kaj ĉi tiu biblografio (p. 12).

Ankaŭ en ĉi tiu numero:

Ullman, Pierre. “Miaj renkontoj kun Jorge Luis Borges,” p. 4-5.

Vidu ankaŭ:

Borges, Jorge Luis. “La viro ĉe la sojlo,” tradukis Liven Dek, Literatura Foiro, n-ro 99, oktobro 1986, p. 12-15. Kun antaŭnoto de Dek kaj traduketo de Gaston Waringhien. 

Macedonio Fernández reviewed

Macedonio Fernández, The Museum of Eterna's Novel (The First Good Novel), translated from the Spanish with an introduction by Margaret Schwartz, preface by Adam Thirlwell (Rochester, NY: Open Letter, 2010).

In a previous blog post, I quoted briefly a couple of passages about Xul Solar. Here is a more extensive excerpt:

From “Prologue to the Never-Seen”

And here is my review of the novel, together with a table of contents I composed:

The First Good Meta-Novel?

Here is an excerpt from my review related to the prologue excerpted (see prior link):

He makes some tongue-in-cheek references to futurism. He jocularly ponders reader reception, the role of the audience. Without the seductive music of language and an audience, there would be more beautiful works of art, several Cervantes, Heines, etc. Again we find an attack on realism. I find this interesting, if unconvincing, not only for the reference to Heine and other great artists, but for my (and Borges’) interest in combinatorics. There is also an amusing musing about the creation of neologisms, with reference to the artist and language inventor Xul Solar. Invention for Macedonio precedes and supersedes what we call reality.

Jorge Luis Borges was greatly influenced by Macedonio, though I am not certain in what ways. What he thought about the multiplication of works of art as Macedonio indicates, I do not know. I can see how Borges used this idea, but I can also see how Borges would have found the mere manipulation of combinatorics wanting.  File this in The Twilight Zone under ars combinatoria.