William Auld & hungara literaturo

Mi ŝategas ĉi tiun eseon, pro multaj kialoj, inkluzive de la amikeco inter la skotaj esperantistoj William Auld, Reto Rossetti, kaj John Francis. Mia iometa sperto pri hungara literaturo iom similas: ŝajne eĉ fakuloj en Usono pri beletro scias nenion pri ĝi, kaj mi lernis pri ĝi tute pere de Esperanto.

William Auld, “Kiel mi amikiĝis kun Imre, Sándor, Mihály, k. a.”, Hungara Vivo, 1974, n-ro 4, p. 11.

Auld rakontas, ke post la dua mondmilito, li enprofundiĝis en studado de Esperanto, kaj ekscivolis post hazarda informiĝo pri La tragedio de l’ homo de Imre Madách. En la brita medio hungara literaturo estis tute nekonata. Male ol longe poste eltrovata fuŝa angla traduko, Auld entuziasmis pri ĉi tiu verko en Esperanto, sed sciis nenion pri io rilata krome. Lia amiko Retro Rossetti, kiu forte influis la evoluon de Auld, informis lin pri hungara literaturo kaj ties havebleco en Esperanto, ekz. pere de Hungara Antologio.

Auld priskribas beletrajn tranoktadon kun amikoj Reto kaj John, en kiu deklamado ankaŭ de hungaraj verkoj, ofte en tradukoj fare de Kálmán Kalocsay, okazis.

Inter la tri amikoj, favorataj verkistoj estis Zsigmond Móricz, Frigyes Karinthy, kaj Mihály Babits. Verso de Ernő Szép  — "Per unu fingro klavojn trapromeni" — inspiris la titolon de poemaro de Auld  — Unufingraj melodioj. Auld eĉ tradukis en la skotan lingvon la poemon “La nokto de libertempa soldato” de Oszkár Gellért (neniam publikigitan)!

Lia persista amo al hungara literaturo etendiĝis al aktualaj aŭtoroj. Li eĉ iam provis lerni la hungaran lingvon. Jen interesa kaj inspira memuaro, ĉu ne? La ĝojo de homo ĝojigas pluajn homojn. Taŭgas ankaŭ, ke mi enretigis ĉi tiun eseon okaze de datreveno de la morto de la fruktodona Rossetti.

Reto Rossetti (11 aprilo 1909 – 20 septembro 1994)

Hodiaŭ estas datreveno de la morto de Reto Rossetti (anglalingve en Wikipedia).

Ĉi-teme, jen mia reteje:

• “Nacia Lingvo” de Reto Rossetti / “Mother Tongue” translated by William Auld
• Soneto 18 de William Shakespeare, esperantigis Reto Rossetti
• The Scottish School (Skota Skolo) of Esperanto Writers - John Sharp Dinwoodie by Geoffrey Sutton

Inter la ĉi-blogaj afiŝoj pri Rossetti troveblas poemoj:

• Saluto al la novnaskita fileto de K. R. C. Sturmer de Reto Rossetti
• La Iamo Longe For (Auld Lang Syne) tradukis Reto Rossetti

Kelkaj verkoj de Rossetti troveblas pere de ...

Reto Rossetti @ Literaturo en Esperanto (Don Harlow)

Por pluaj informoj kaj recenzoj konsultu . . . .

Reto Rossetti @ Originala literaturo Esperanta (OLE)

William Auld: socikritikaj poemoj deklamitaj je datrevenoj

Okaze de la 128a datreveno de Esperanto kaj de la 100a Universala Kongreso en Lille, Francio, mi bitigis du fruajn socikritikajn poemojn de William Auld (el "Spiro de l' pasio" publikigita en Kvaropo en 1952) kaj sonregistris mian deklamon:

“Deklaracio” & “Konfeso” de William Auld
(kun sonregistraĵo de R. Dumain)

“Deklaracio” temas pri klasa malegaleco, temo ankoraŭ aktuala. En “Konfeso” Auld klarigas siajn poeziajn prioritatojn kaj kial li ne emas verki klasbatalajn poemojn.

Mi mencias aliajn poemojn pri sociaj klasoj en la sama poemaro: “Laboristedzino”, “Glasgovo: La homoj” & “Nokte”, “Patrujo mia”, “Kondamnite”, kaj “La perfidita juno”.

Do jen mia kontribuo al ĉi tiu jubila kaj jubilea tago.

If it's not Scottish Esperanto poetry . . .

. . . . it's crrrrrrrrap! -- Borrowing a joke from Saturday Night Live.

Actually, the late William Auld (a Scot who was Esperanto's leading living poet until recently,) told me, in 1975, long before Mike Myers' Scottish comedy routines, a phrase he coined:

"Oni vivas aŭ skote, aŭ kote." It rhymes in the original. Translation: "One lives either like a Scot or like mud."  Auld was a great guy, though, and not a chauvinist.

The individual pages of The Capital Scot have disappeared from the live Internet. You can find them via the Wayback Machine of archive.org, but I have rescued the two articles concerning Scottish Esperanto writers:

The Scottish School (Skota Skolo) of Esperanto Writers by Geoffrey Sutton

The Scottish School (Skota Skolo) of Esperanto Writers - John Sharp Dinwoodie by Geoffrey Sutton

Individual articles for the other three poets were never published along with these two articles. Dinwoodie was a pastor and a religious poet and thus the least interesting to me, but you can learn about him in the second article, and get an overview of the Scottish School in the first.

The Scottish School debuted in 1952 with the volume Kvaropo (Quartet).  The four poets were William Auld (1924-2006), John Dinwoodie (1904-1980), John Francis (1924-2012) and Reto Rossetti (1909-1994). Francis died just last month.

From my web pages above you can link to other sources on my web site and elsewhere (including this blog) on the Scottish School and Auld and Francis in particular. See also Reto Rossetti's translation on this blog: La Iamo Longe For (Auld Lang Syne in Esperanto).

John Francis mortis

Laŭ anonco de Esperanto-Socio de Skotlando, mortis la 20an de marto John Islay Francis, la lasta vivinta kvaropano de la Skota Skolo.:

Death Of John Francis/Morto de John Francis

Laŭ afiŝo ĉe Ipernity, Francis mortis kelkajn tagojn antaŭ ricevo de sia ĵus aperinta lasta romano Kronprincedzino.

Mi de ĉirkaŭ kvar jardekoj ŝatis liajn novelarton kaj interesan starpunkton. Mi jam blogis kelkfoje pri Francis; ĉi-foje mi mencios nur kelkajn punktojn. Mi angligis lian novelon "La Tento de Kul":

"The Temptation of Kul" by John I. Francis, a tale of absolutisms in conflict

Ĉi tiu estas mia favorata novelo. Krom la novelaro Vitralo, mi legis, kune kun la literatura rondo de la Esperanto-Societo de Vaŝingtono, la romanon Misio sen Alveno. Mi posedas sed bedaŭrinde ne legis lian grandegan romanon La Granda Kaldrono. Kaj mi konfesas honte ke mi ne familiaras pri lia poezio.

Mi instigos nian lokan literaturan rondon denove ekzameni Francis. Mi esperas nekrologi plu. Sed nun, jen intervjuo aperinta en La Brita Esperantisto de aŭtuno 2003:

Intervjuo: John Francis

William Auld revizitata (6)

Mi jam blogis pri la aviado kaj la avidilo de Auld dum la 2s mondmilito. Revizitu ankaŭ:

William Auld: Memorial Page / En Memoro

Jen plua poemo pri tiu sperto:

La granda aventuro

Post la aventuroj de milita piloto, Auld finfine preferas la tersurfacan pacon.

Mi raportos plu pri Auld kaj la kuraĝaj dummilitaj pilotoj de Dollar, Skotlando.

La Iamo Longe For (Auld Lang Syne in Esperanto)

La plej bona traduko estas sendube tio de Reto Rossetti, kiu kutime troviĝas jene:

"La Iamo Longe For"
tradukis Reto Rossetti

1. La prakonatojn ĉu ni lasu
Velki el memor'?
Ĉu ni ne pensu kare pri
La iamo longe for?

(Rekantaĵo post ĉiu strofo)

Iamo longe for, karul',
Iamo longe for, karul'!
Ni trinku en konkordo pro
La iamo longe for!

2. La kruĉojn do ni levu kaj
Salutu el la kor',
Kaj trinku en konkordo pro
La iamo longe for!

3. Montete iam kuris ni
Kaj ĉerpis el la flor'
Sed penan vojon spuris ni
Post iamo longe for.

4. Geknabe ni en fluo vadis
Ĝis vespera hor'
Sed maroj muĝis inter ni
Post iamo longe for.

5. Do jen la mano, kamarad'!
Ni premu kun fervor',
Kaj trinku ni profunde pro
La iamo longe for!

Mi memoras la refrenon iom malsame, kaj mi ne eraras:

Iamo longe for, karul',
iamo longe for;
Ni trinku simpatie pro
la iamo longe for!

FONTO: La iamo longe for de Robert BURNS, elskotigis Reto ROSSETTI, Nica Literatura Revuo, 2/6, Julio-Aŭgusto 1957, p. 230.

Ekzistas ankaŭ antaŭa traduko, ne tiom bona:

Auld Lang Syne en Esperanto

Temas pri Pasintaj Tagoj, traduko de Achille Motteau.

Jen la kanzono kun aŭskultebla kantado:

La Iamo Longe For, skota kanto, originala teksto de R. Burns, traduko: R. Rossetti.

Iu ŝanĝis la refrenon, kiu legiĝas:

Iamo longe for, amik', iamo longe for,
Ni rememoru pri la temp', la iamo longe for! 

Fine, ne preterpasu ĉi tiun ĥoron; aŭskultu:

ipernity: Londono kantas - 18 - La iamo longe for - Londona Esperanto-Ĥoro - by Sonbanko Esperanta

Ĉiuokaze, ni trinku simpatie pro la iamo longe for . . .