Filozofieske, bloge, Esperante

1. Kiel oni difinas sciencfikcion? (Pri Io Ajn, 4 aprilo 2019)

La aŭtoro luktas pri la problemo adekvate difini la ĝenron sciencfikcian. Li dubemas pri la difino en Vikipedio; li ŝatas la difinon de Isaac Asimov. Li mencias la verkon Frankenstein de Mary Shelley, kiun pluraj fakuloj fiksas la unua sciencfikcia verko. Sed min ne kontentigas la konkludojn de la afiŝisto. Mi mem traktis ĉi tiun aferon en mia anglalingva podkasto Science Fiction, Utopia, and the End of Imagination (1) (ĉe 7:30-9:45 min) en mia programaro Studies in a Dying Culture [Studoj pri Mortanta Kulturo, laŭ esprimo de Christopher Caudwell].

2. Theodor Lessing de Dirk Bindmann (Promene, 2 aprilo 2019)

Bindmann raportas, ke li "legis malnovan libron el 1924: Al eterna paco de Immanuel Kant, tradukita de Paul Christaller. (En 2017 aperis nova eldono de Fonto.) Krom la tekston de Kant la libro enhavas ankaŭ biografieton de Kant, kiun verkis Theodor Lessing. Tio estas rimarkinda, ĉar Theodor Lessing en Germanio estis sufiĉe konata filozofo [...]".  Menciataj ankaŭ estas la verkoj de Lessing kontraŭ antisemitismo kaj reakcia germana naciismo. En 1933 Lessing fuĝis al Ĉeĥoslovakio. Tie Lessing "fariĝis la unua viktimo, kiujn nazioj murdis sur teritorio de Ĉeĥoslovakio".

3. Rolf Hochhuth: Humaneco (El „La klasbatalo ne finiĝis“), tradukis Dorothea kaj Hans-Georg Kaiser (cezartradukoj, 11 aprilo 2019)

Kaptis mian atenton ĉi tiu bildo de Theodor W. Adorno (v. nur maŝintradukitan eron en Vikipedio). Bedaŭrinde, Hochhuth malhoneste ligas Adorno kun Himmler, kaj tiu sencerbulo Kaiser same nek komprenas nek volas kompreni Adorno.

Samspece: Rolf Hochhuth: Dubo (el „Antaŭstudoj pri la etologio de la historio)

Hochhuth same miskomprenigas la ideojn de Herbert Marcuse, ankaŭ frankfurtskolano. Oni atentu, ke Hochhuth estas disputata verkisto en Germanio. (V. anglalingve Rolf Hochhuth - Wikipedia, the free encyclopedia.)

Apenaŭ ekzistas tekstoj en Esperanto de aŭ pri la Frankfurta Skolo. Jen, ekzemple, eseo pri Jürgen Habermas:

• "Komunika Etiko kaj Esperantismo" de Helmut Welger

Bedaŭrinde, mankas ankaŭ sufiĉe da inteligentaj esperantistoj kaj tro abundas frenezuloj.

John Wilkins & irony (3): Adorno postscript

In my first post on this subject, I mentioned:

"Ironic Serif: A Brief History of Typographic Snark and the Failed Crusade for an Irony Mark" by Maria Popova (Brain Pickings)

As it happens, Popova wrote another piece on punctuation concerning an author who commands a great deal of my attention:

Theodor Adorno on the Art of Punctuation by Maria Popova (Brain Pickings)

Adorno took punctuation very seriously, as evidenced by an essay I have not seen: “Punctuation Marks.”

A translation of it by Shierry Weber Nicholsen was first published in the Summer 1990 issue of the poetry journal The Antioch Review and later included in Jennifer DeVere Brody’s altogether excellent Punctuation: Art, Politics, and Play (public library), the essay explores the “definitive physiognomic status” of each punctuation mark, its uses and abuses in the hands of writers, and how punctuation helps shed light on the relationship between language and music which, as we know, worked in tandem to help humanity evolve.

Popova proceeds to detail Adorno's views. Note that Adorno vehemently objected to punctuating ironic remarks. (Note also that she links to her article on the ironic serif.)

Note that Adorno's essay is discussed in Brody’s Punctuation: Art, Politics, and Play, but it is not reprinted there. Adorno's essay was collected in book form here:

Adorno, Theodor W. “Punctuation Marks,” in Notes to Literature; Volume One, edited by Rolf Tiedemann, translated by Shierry Weber Nicholsen (New York: Columbia University Press, 1991), pp. 91-97.

Transhumanism in the 1930s: Szathmári, Bernal, Horkheimer

While reviewing and researching Sándor Szathmári's classic Voyage to Kazohinia last year, I revisited and recognized the importance of this article:

Schäfer, Wolf. "Stranded at the Crossroads of Dehumanization: John Desmond Bernal and Max Horkheimer," in On Max Horkheimer: New Perspectives, edited by Seyla Benhabib, Wolfgang Bonß, and John McCole (Cambridge, MA: MIT Press, 1993) pp. 153-183.

Here is what I wrote on 28 December 2005 upon first reading this essay:

This is right in keeping with a major concern: i.e. the incapacity of the Frankfurt School to engage intelligently the natural sciences, an inadequacy yet to be repaired. Schafer is pointed in his diagnosis of how the split between the "two cultures" (anyone still remember C.P. Snow?) could not be more sharply manifested than in the fundamental orientation of these two individuals.

What is essential to understand here is not only an absolute antithesis between Bernal and Horkheimer II, but the fact that both were products of two cultures--science and humanistic--that did not intersect or understand one another. (170-1)

Schafer quotes Horkheimer's The Eclipse of Reason (p. 75) to point up his hopeless position:

"that the division of all human truth into science and humanities is itself a social product that was hypostatized by the organization of the universities and ultimately by some philosophical schools, particularly those of Rickert and Max Weber. The so-called practical world has no place for truth, and therefore splits it to conform it to its own image: the physical sciences are endowed with so-called objectivity, but emptied of human content; the humanities preserve the human content, but only as ideology, at the expense of truth."

Schafer's evaluation of Horkheimer's position is not kind:

"If one could regard this statement itself as true and as not being warped by ideology, then the professional fractalization of truth could be cured and made whole and healthy again by a new social product, perhaps by reorganizing the universities and our intellectual life according to the gospel of some holistic philosophical school. False objectivity and true ideology could be overcome; truths without human content could be rehumanized; and truths with untruthful human content could be corrected. But the view of Horkheimer II cannot be true since it was produced inside the humanities--those branches of learning that preserve the human content . . . as ideology." Horkheimer must situate his own thinking in this ideological context. We may as well conclude, therefore, that Horkheimer II fell victim to his own deconstruction of occidental reason--that he is part of the problem and not of the solution." [172-3]

Schafer also criticizes Bernal, but then he returns to the shortcomings of critical theory:

"But neither early, middle, nor current critical theory has paid, or is paying, enough attention to the sciences and technologies that feed into and shape the natural half of human history. The dreams, fantasies, and projects of our technoscientific culture thrive with very little or no internal technocritique that is not purely technical; our most eloquent technocritics are often crudely antitechnological; and relevant academic fields, like the professional history and sociology of science and technology, care more about their own problems and research fronts than about society at the crossroads into the future." [173]

I would have phrased this differently. The key here is the incompetence of the humanistic critics of science and technology, not their willingness to criticize.

Schafer concludes with what the universities might and could do to bridge the divide, but specialization is so firmly entrenched there are no signs of any remediation.

So in the end this essay is a cry of alarm about the "two cultures", rather than the specific shortcomings of Horkheimer's philosophical understanding of the natural sciences. But as far as he goes, I'm in near complete agreement.

Returning to this essay last year, I was not so interested in Horkheimer's shortcomings as I was in Bernal's and in a key contraposition in 20th-century intellectual history that the Horkheimer-Bernal juxtaposition exemplifies.

Though Horkheimer was on the warpath against positivism, as were his philosophical colleagues, it should be noted that the logical positivists that had recently come into prominence were on the left.  Bernal, a scientist and eventually a pioneer historiographer of science, himself became a Communist, I don't know when offhand. In question here is Bernal's 1929 work The World, the Flesh, and the Devil, in which Bernal projects the transcendence of human physical existence, presenting a transhumanist vision which can readily be classified as a precursor of Szathmári's 1964 novella Maŝinmondo (Machine World).

For an extensive overview of this theme, see: Christopher Coenen, "Utopian Aspects of the Debate on Converging Technologies"; Pre-Print: 13.11.2007.

One man's utopia is another man's dystopia. The basic themes of transhumanism, while still being debated, are old now, but there was a time when they were fresh, spanning a half-century from Wells to Orwell. Szathmári merits induction into the utopian/dystopian/transhumanist Hall of Fame as one of its central figures.

In the critical literature on Szathmári in Esperanto there are some incisive critiques of the philosophical assumptions underlying Kazohinia. While there exists in Esperanto a bit of material and references here and there to the philosophers of the Frankfurt School and related thinkers, no one has yet staged a confrontation of Critical Theory and Szathmári's work. The Frankfurt theorists drew on the irrationalist philosophical heritage but always with the goal of preserving Reason, which they saw as degraded by positivism. There are still lessons to be learned from the warring dichotomies of the past century.

Kritika Teorio en Esperanto

Temas precipe pri la t.n. Frankfurta Skolo, sed la termino "kritika teorio" uzeblas iom pli larĝe.

Jen miaj ĝeneralaj esperantologiaj gvidiloj konsulteblaj:

Esperanto Study Guide / Esperanto-Gvidilo

Esperanto & Laborista Movado / Esperanto & the Labor Movement

Jen miaj anglalingvaj gvidiloj pri la Frankfurta Skolo:

Theodor W. Adorno Study Guide

The Frankfurt School: Philosophy in Relation to Social Theory, Cultural Theory, Science, and Interdisciplinary Research. Phase 1: Horkheimer, Adorno, and Marcuse in the 1930s. Study Group Syllabus

Pri filozofia terminologio: Se vi serĉos retejon Enciklopedio Simpozio-n, vi trovos hazardajn menciojn de Adorno kaj aliaj. Ĝenerale, vi trovos ĉiaspecan filozofiajn terminojn kaj ideojn kiuj eventuale utilus al diskutado pri filozofiaj konceptoj. Mi ankaŭ posedas fotokopion de la Filozofia Vortaro de Stan Kamaryt de 1934, sed mi supozas ke oni trovus Enciklopedio-Simpozion sufiĉe utila por ĝeneralaj celoj.

Ankaŭ la Vikipedio enhavas filozofiajn erojn. Ekz. oni povis komenci plej ĝenerale per Filozofio - Vikipedio.

Por publika diskutado, ekzistas la ĝenerala grupo filozofio ­ yahoo-grupo. Estas ankaŭ diversaj maldekstraj grupoj.

Ĉi-bloge, alklaku unue temon Frankfurta Skolo. Kelkaj el la jenaj artikoloj ricevas apartajn blogerojn:

Arta partikulareco kaj Esperanto [pri teorio de Georg Lukàcs] de R. P. Nogueira

Komunika Etiko kaj Esperantismo de Helmut Welger

Derrida kaj Habermas pri terorismo de Giovanna BORRADORI, trad. Vilhelmo Lutermano

Derrida en dialogo pri terorismo

Habermas en dialogo pri terorismo

Cinika Racio Difinita de Peter Sloterdijk (traduko)

La Deziro Asfiksiata, Aŭ Pri Kiamaniere la Kultur-Industrio Detruas la Individuon de Bernard STIEGLER

De Kap-Redukto al Korpo-Ŝanĝo de Dany-Robert DUFOUR

Ĉu alternativo? La kritika penso ĉe la fino de la dudeka jarcento de Jurgo Alkasaro (1996)

Jürgen Habermas - Vikipedio

Fuĝo for de libereco - Vikipedio (laŭ Erich Fromm)

The Language of Democracy: Vernacular Or Esperanto? A Comparison between the Multiculturalist and Cosmopolitan Perspectives by Daniele Archibugi

Vidu ankaŭ blogeron pri: "Unpacking a Provencal Library" de Rosemary Lloyd, kiu referencas Walter Benjamin kaj Esperanton.

Unpacking a Provencal Library

Note: The title takes off from a well-known essay by German-Jewish philosopher and critic Walter Benjamin. Following the abstract are excerpts from the full text of the article. The archive in question is now to be found at the Lilly Library, Indiana University. It would be nice to locate, if possible, Aubanel's "Venus d'Arles" in Esperanto translation.

* * *

Lloyd, Rosemary. "Unpacking a provencal library. " Nineteenth-Century French Studies. 32.3-4 (Spring-Summer 2004): 332(14).

Abstract:

The recent acquisition of the library of the Aubanel family, whose best-known member was the poet, Theodore Aubanel, allows a study of the Felibrige movement, its friends, and its critics, through an analysis of the manuscript inscriptions. Of the library's 1,300 books and ten boxes of pamphlets, periodicals, newspapers, and academic bulletins, there are some six hundred inscriptions and manuscript insertions written in French, Provencal, Catalan, Italian, English, and Esperanto. Ranging form brief definitions to sonnets, from praise to provocation, they shed an unaccustomed light on the writers, presses, and preoccupations of nineteenth-century Provence. (RL)

* * *

"The Provencal library in question is that of the Aubanel family, and especially of Theodore Aubanel, whom Paul Valery once termed the only true Provencal poet, and who had been such a supportive companion of Stephane Mallarme during the grim time he spent as a teacher in the provinces, the dear friend to whom Mallarme would write sending kisses from his daughter Genevieve, then a toddler, to Aubanel's infant son Jean-de-la-Croix. (2) Aubanel was a member of the Felibrige, (3) the band of Provencal writers who in the second half of the nineteenth century, at a time when Paris was rapidly extending its linguistic and cultural hegemony, were struggling to preserve at least some aspects of their culture, in a bid whose most concrete trace can be round in the Museon Arletan in Arles, to which Frederic Mistral devoted the money he earned from his Nobel Prize. (4) But the members of the Felibrige were also attempting not just to preserve the Provencal language, but also to transform into a written language what until then had been largely a spoken language (at least since the middle ages). In 1855 they founded an almanac, L'Armana prouvencau, which is still published today and which reflects this intellectual, artistic, and political conviction of the importance of those non-French languages and cultures practiced within the hexagon."

* * *

"Approximately six hundred of the books and pamphlets, moreover, include manuscript additions, either in the form of inscriptions written directly on the volume, or in that of inserted letters or poems. (7) There are also, lamentably, several traces of authors or presses who simply resorted to a stamp--Hommage de l'auteur--truly the work of art in the age of mechanical reproduction. These envois and dedications suggest something of the writer's aspirations for his work (rarely, in this particularly masculine culture, her work--Marie Jenna and Adele Souchier are among the few exceptions). (8) Insofar as they indicate the level of attachment to the movement and its purposes, the inscriptions furnish a sense of an effervescent if somewhat heterogeneous fellowship, with links to many other groups who were trying to give prominence to what we now term less-studied languages, languages like Catalan and Welsh, Esperanto and Gaelic. The network of relationships such dedications sketch allows us, not just, as Robert Darnton has argued, to "inspect the furnishings" of a library-owner's mind (134), but more importantly to see the Felibrige movement, and indeed the clusters of such movements, from a perspective quite different from that provided by more conventional historical approaches."

* * *

"Written in French and Provencal, Catalan, Italian, English, and Esperanto, these manuscript insertions run the gamut of the genre of the inscription"

* * *

"And although there are no books inscribed by Mistral, there is a card from him, in his beautiful handwriting, and his 1909 Mirejo has an insert, a translation of Aubanel's "Venus d'Arles" into Esperanto. (27) Aubanel's poem, which is part of his collection Li Fiho d'Avignoun (The Girls of Avignon), is there in his handwriting with his translation into French."

Kulturindustrio detruas

Kontribuaĵo al la teorio pri la amasa konsumado:

LA DEZIRO ASFIKSIATA, AŬ PRI KIAMANIERE LA KULTUR-INDUSTRIO DETRUAS LA INDIVIDUON
de Bernard STIEGLER
Le Monde Diplomatique en Esperanto
http://eo.mondediplo.com/article918.html

[RESUMO:] La superindustria kapitalismo disvolvis siajn teknikojn en tia grado ke milionoj da personoj ĉiutage samtempe kaptas la samajn televidajn, radiajn aŭ lud-terminalajn programerojn. La kultura konsumado, metode amasigata, gravas por la deziroj kaj konscioj. La iluzio pri la triumfo de la individuo stompiĝas, dum la minacoj preciziĝas kontraŭ la intelektaj, amaj kaj estetikaj kapabloj de la homaro.

Mi supozas, ke francdevenaj verkistoj citus unue francajn filozofojn, sed bedaŭrindas, se oni pensas pri la damaĝo instigita de la pseŭdomaldesktraj francaj filozofoj depost 1960, el kiuj la menciita Deleuze estas unu el la precipaj kulpuloj.

La koncepto "kulturindustrio" estas produkto de la Frankfurta Skolo kaj estis unue ellaborata de Theodor Adorno. Prefere legu el tiu skolo.

La eseo mencias la amikon de Adorno, Walter Benjamin, kies memmortigo en 1940 post malsukcesa peno eskapi la faŝistojn hantis Adorno-n dum la cetero de ties vivo.

Edward Bernays, kiu ekzamenis la psikologion de amasmanipulado kiu perfektiĝis en Usono, estas notinda.

Adorno lernis multe dum ekzilo en Usono. Lia takso tamen, ne estis tute negativa: li parolis favore pri siaj spertoj en Usono al germana aŭskultantaro (v. la libron Kritikaj Modeloj), frue en la 1960aj jaroj, mi kredas, sendube motivata de bezono kontraŭi la kontraŭusonajn antaujuĝojn de germana faŝismo (ekz. la nazia filozofo Heidegger).

Kurioza estas la cito de Husserl ĉi-teme. Sed pli bone la originala fenomenologio ol Deleuze & Guattari. La sekva analizo de libidina ekonomio ŝajnas al mi strangaĵo nekonvikiga.

Evidente la eseo respegulas la politikajn cirkonstancojn de Francio. Mi ne konas la aktualan kulturan nek la politikan staton de Francio. Sed la elekto de Sarkozy indikas degeneron, ĉu ne?

Novliberalismo, genetika inĝenierado, Sloterdijk

La homo aliformigata de la merkatekonomio:

DE KAP-REDUKTO AL KORPO-ŜANĜO
de Dany-Robert DUFOUR
Le Monde Diplomatique en Esperanto

[RESUMO:] Ree «nova homo», jen tio, kion la merkato estas fabrikanta sub niaj okuloj. Detruante ian le formon, kiu prezentus limigon al la varo, la novliberala malreguligado kauzas efikojn en iuj kampoj. Ne nur en la ekonomia kampo. La homa psiko mem estas perturbata, emociegata. Deprimoj, identecaj krizoj, memmortigoj kaj perversaĵoj multobliĝas. En tia grado, ke la merkato ne plu volas la homan estaĵon tian, kia li estas. Helpe de klonado kaj genetika inĝenierio, ĝi de nun senhezite postulas la biologian aliformigadon de la homaro.

Krom la ŝlosila citaĵo el Marx, kaj mencioj de aliaj, mi atentigas jene:

Jam, kelkaj voĉoj lautiĝas eĉ meze de la intelektularo por bonvenigi la supozate bonan novaĵon pri la baldaŭa mutacio de la homo. Tute aparte la germana filozofo Peter Sloterdijk, kiu famiĝis, fine de 1999, en Germanio per sia prelego titolita Reguloj por la homa gregejo, ĉe faka kunveno dediĉita al Heidegger. Tiu prelego estigis grandan diskuton, interalie kun Jürgen Habermas. La diroj de tiu «maldekstra riĉano» ŝajnas signifaj je la maniero per kiu la nuna simbola malreguligado povas konfuzi la mensojn.

Nu, la unua apero de Sloterdijk en angla traduko estis la grava verko Kritiko de Cinika Racio. Jen la ŝlosila koncepto:

Cinika Racio Difinita
tradukita el angla traduko: What Is Cynical Reason? Peter Sloterdijk Explains.

Ĝi estas tre grava koncepto. Mi kredas, ke la kerna ekspliko pli gravas ol la cetera libro, en kiu troviĝas semoj de la posta degenero de Sloterdijk ĝis la aktuala azeno kia li estas. La posta libro tradukitan anglen estis lia libro pri Nietzsche, kiu estis sufiĉe bona libro, sed kio tutevidente montras la malsanan priokupadon pri Nietzsche flanke de pseŭdomaldesktraj laŭmodaj intelektuloj. Neniaj pluaj libroj aperis en angla traduko, sed ĉio kion mi poste legas el kaj pri Sloterdijk estas putra. Indiko de tiu putreco estas la influo de la nazia obskurantisto Heidegger, la plej tropufita sentaŭgulo de dudekjarcenta filozofio.

Habermas, kvankam mem neperfekta multrilate, tamen de longa tempo opozicias kontraŭ la postmodernisma fekaĵo.

La aŭtoro citas alian obskurantisman fekulon—laŭ mi, ne li—Jacques Lacan, pri . . . kapitalisma logiko. Ha! Lacan estas fonto de ĝuste tia logiko, kia koruptas la intelektularon.

Sed resume, jen interesa, informa eseo.

Kritiko de la Kultur-Industrio

La Deziro Asfiksiata, aŭ Pri Kiamaniere La Kultur-Industrio Detruas La Individuon de Bernard STIEGLER, Le Monde Diplomatique, Majo 2004

Kultur-industrio estas termino de Theodor Adorno, kaj la pra-eseo tiutema estas ĉapitro de Dialektiko de Enlumiĝo de Adorno & Max Horkheimer. Stiegler pritraktas ankaŭ Husserl kaj aliajn filozofojn.

Miaopinie, ekster la kampo de filozofio de scienco/logiko/matematiko kie ĝi ne kompetentis, la Frankfurta Skolo estas la plej grava filozofia skolo de la 20-a jarcento.

La plej elstara ano de la 2a generacio de la Frankfurta Skolo estas Jürgen Habermas, kies ĉefokupo estas la diskurs-etiko.

Referencoj:
“Komunika Etiko kaj Esperantismo” de Helmut Welger
Derrida kaj Habermas pri terorismo de Giovanna BORRADORI, trad. Vilhelmo Lutermano
The Language of Democracy: Vernacular Or Esperanto?A Comparison between the Multiculturalist and Cosmopolitan Perspectives by Daniele Archibugi