Mihály Szegedy-Maszák, Hungarian literary scholar, has died / hungara literaturfakulo mortis

Eminenta hungara literaturologo Prof-o Mihály Szegedy-Maszák (23 junio 1943 - 24 julio 2016) ĵus mortis. En septembro 2012 mi korespondis kun li pri Imre Madách (pri kiu li multe verkis), György Lukács, kaj Sándor Szathmári. Interalie, li respondis, pri manko de traduko el la hungara de la eseo Madách tragédiája de 1955 de Lukács, ke li provus aranĝi tradukon. Evidente tio ne plenumiĝis. Lastatempe mi skribis al li enketon pri Frigyes Karinthy rilate al Lukács. Li ne respondis; nun mi scias la kialon.

Mi resumis lian vidpunkton pri Madách en mia eseo "La tragedio de l' homo en tri medioj" en Beletra Almanako n-ro 23, junio 2015, p. 95-102. Jen mia koncerna afiŝo:

La tragedio de l' homo & mi

Sube, mi iom pli detaligas lian fakan laboron en la angla.

---

I have learned that the eminent Hungarian literary scholar Mihály Szegedy-Maszák  (23 June 1943 - 24 July 2016) has just died. (Note his academic appointment at the Dept. of Central Eurasian Studies, Indiana University.) I have found one obituary in English:

Top Hungarian Literary Scholar Mihály Szegedy-Maszák Dies
Hungary Today, 2016-07-26

Here are two notices in Hungarian:

Meghalt Szegedy-Maszák Mihály (2016.07.25)

Elhunyt Szegedy-Maszák Mihály irodalomtörténész (2016.07.25)

I corresponded with him in 2012 about Imre Madách, György Lukács, and Sándor Szathmári. He recommended Thomas Mark's translation of The Tragedy of Man, commented negatively on Lukács' role in the Stalinist system and his relation to Hungarian literature, and offered to find someone to translate Lukács' untranslated 1955 essay Madách tragédiája. (No translation ever materialized.) Recently I wrote him inquiring about any known connection or comparison between Frigyes Karinthy and György Lukács. Now I know why he did not respond. 

Szegedy-Maszák supplied an essay on Madách's classic supplementing the recommended translation:

Madách, Imre. The Tragedy of Man; translated from the Hungarian by Thomas R. Mark; illustrations by György Buday; with an afterword by Mihály Szegedy-Maszák. 2nd ed. Budapest: Black Eagle Press / Fekete Sas Kiadó, 1999. [1st ed.: 1989.] “The Tragedy of Man: A Reading” by Mihály Szegedy-Maszák, pp. 197-210.

See also his essay ...

“Life-Conception and Structure in ‘The Tragedy of Man’,” Acta Litteraria Academiae Scientiarum Hungaricae, vol. 15, 1973, pp. 327-335.

... and his contribution on Madách's Tragedy in ...

Nagy, Moses M., ed. A Journey into History: Essays on Hungarian Literature. New York: Peter Lang, 1990. (American University Studies. Series XIX, General Literature, 0743-6645; Vol. 25)

See also his essay:

“Romantic Drama in Hungary,” in Romantic Drama, edited by Gerald Gillespie (Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins, 1994), pp. 297-315.

He also wrote about the effect of Stalinist repression on Hungarian writers:

Szegedy-Maszák, Mihály. “Hungarian Writers in the 1956 Revolution,” Hungarian Studies, Vol. 20, no. 1, 2006, pp. 75-82. [1.83 MB - PDF]

Here is my abstract of another article:

Szegedy-Maszák, Mihály. "The Introduction of Communist Censorship in Hungary: 1945–49," in History of the Literary Cultures of East-Central Europe: Junctures and Disjunctures in the 19th and 20th Centuries. Volume III: The making and remaking of literary institutions (Amsterdam; Philadelphia: J. Benjamins, 2007), pp. 114-125.

There are three essays about Hungary in the third volume.  There is one about Hungarian literary historiography, one about the historical role of Nyugat, and this:

"The Introduction of Communist Censorship in Hungary: 1945–49" by Mihály Szegedy-Maszák (pp. 114-125).

The author is a well-known scholar of Hungarian literature. Here we find a harsh condemnation of Lukács, covering the period from his return to Hungary in 1949 to his condemnation by the very Stalinists on whose behalf he acted.  He is reported to have been out of touch with the state of Hungary during and immediately after the war. Lukács was deep into Communist machinations during the period of the coalitions government. One such maneuver was an alliance with the peasant-backed Populist Party, which also served to inject anti-Semitism into the post-Nazi political arena. We also find Lukács setting cultural policy, instituting a Communist literary hegemony involving the defamation of various Hungarian authors past and present as reactionary. Here we also find Lukács' hostility to pessimism, an occasion for his condemnation of the putative rottenness of the past. Numerous writers were silenced.One sees no indication here of any concession to a dark view of the world as a result of the Holocaust, something else which seems not to have affected Lukács very much.  Lukács is known for his lifelong aversion to Hungarian backwardness. The author also claims that Lukács exaggerated this, distorting Hungarian history. The author singles out the uncompromising Sándor Márai as the tragic hero and victim of persecution.

Frigyes Karinthy: the Hungarian Swift & his musical robots

This is my latest podcast, recorded in Buffalo, New York, May 7, 2016:

5/7/16 Frigyes Karinthy: the Hungarian Swift & his musical robots

Frigyes Karinthy (1887-1938), known in our English-speaking world as the creator of the concept of "six degrees of separation" in 1929, was one of the great innovative geniuses of modern Hungarian literature, as a translator and original writer of literary parodies, poems, plays, stories, novels, and essays with a satirical bent and a penchant for fantasy. Out of over 20 volumes of original works in Hungarian only a small fraction have been published in English and/or Esperanto translation. (Karinthy himself was an Esperantist.) This year marks the centennial of Karinthy's 1916 utopian novella "Voyage to Faremido," in which Jonathan Swift's Gulliver undergoes his fifth fantastic voyage, this time to a realm of intelligent robots that speak or sing a language based on musical notes and from their vantage point of greater perfection present a counter-narrative of humanity's flawed evolution. I review Karinthy's life, work, ideas, and influence, with emphasis on "Voyage to Faremido" and its evident influence on Sándor Szathmári's "Voyage to Kazohinia."

To listen (56:55) click here; to download right-click here.

Postscript: I also mention Hungarian-Canadian poet and multimedia artist Robert Zend, who referred to Karinthy as his "spiritual father"--as did Szathmári. Also, I contrast Karinthy's approach to philosophy and literature with the views of Hungarian Marxist philosopher György Lukács, who never mentioned Karinthy as far as I can determine. I end with quotes from Karinthy's published "Letter to H. G. Wells" (July 1925) and from Mihály Babits on Karinthy's greatness.

Vojaĝo al hungara literaturo

Mi resumas mian historion kiel esperantisto rilate al mia aktuala longdaŭra projekto pri hungara literaturo en lastatempa publikaĵo:

“Vojaĝo al hungara literaturo, tereno nekonata” de Ralph Dumain, en Kontakto, n-ro 271 (2016: 1), p. 12-15. La redaktoro mencias R. Dumain & hungaran literaturon ĉe p. 3 & 8.

Jen PDF-dosiero de mia eseo en bela formato laŭ apero en Kontakto.

Baldaŭ post mia esperantistiĝo en 1968, mi komencis legi beletron en Esperanto, plejparte originalan, sed ankaŭ iom tradukan. Kompreneble mi legis multajn verkojn de hungaraj esperantistoj, ankaŭ la tradukon fare de Kalocsay de La Tragedio de l’ homo de Imre Madách. El la originalaj esperantaj verkoj plej gravis al mi la verkaro de Sándor Szathmári, pro la filozofia perspektivo, pri racio / malracio kaj utopio / malutopio.

Frue en 2012 mi relegis la romanon Vojaĝo al Kazohinio de Szathmári (en la angla), en konekso kun la unua usona eldonigo de la angla traduko, por kiu mi verkis reklamtekston kiu aperis en la libro. En junio mi kontribuis al simpozio pri Kazohinio ĉe la hungara konsulejo en Novjorkurbo. En marto 2013 mi instruis seminarion pri Kazohinio en rilato kun fako Utopiaj Studoj ĉe Universitato de Novjorkurbo. De tiam mia projekto ampleksiĝis. Mi relegis Madách, konatiĝis pri aliaj hungaraj verkistoj, esploris la literaturan kaj intelektan historion hungaran, ankaŭ historion de hungara marksismo kaj sociteoria pensado. Mi konstatis, ke miacele la ŝlosila hungara verkisto esplorenda estus Frigyes Karinthy (1887-1938).

*     *     *

Mi supozas, ke Giorgio Silfer nun laŭdas min pro legado de mia eseo:

“Invit' al Njugatesko premieros dum ARTE” (Esperanta Civito: (HeKo 601 5-B, 21 majo 2016)

Kiel povas okazi, ke ne hungara, sed transnacia esperantisto okupiĝas pri la temo? "Mi ne estas escepto: estas normale ke la studo pri la esperanta literaturo kondukas al Hungario, al certa Hungario. Tiurilate mi povas mencii interalie la laŭdindan laboron de Ralph Dumain en Usono" klarigas prof. Silfer.

Temas pri prezentota teatraĵo kiu interligos la hungarajn verkistojn de Nyugat kaj la esperantistajn verkistojn de Literatura Mondo:

La premiero de "Invit' al Njugatesko" okazos la 2an de aŭgusto 2016 kadre de Arta Renkonto Transnacia en Esperanto (la unua ARTE) en Budapeŝto, sub la aŭspicio de la Esperanta Civito.

Mi ja feliĉas, ke ĉi tia afero okazos. Miaflanke, mi esperas instigi konstatiĝon pri Karinthy ĉi-jare, okaze de la 100-a datreveno de apero de lia utopia novelego Vojaĝo al Faremido, apenaŭ konata en Usono kaj la anglalingvaj medioj. La 25-a de junio estas la naskiĝtago kaj de Karinthy kaj de mi.

Pri Imre Madách & György Lukács hungarlingve / in Hungarian

Jen nova sekcio en mia plejparte anglalingva bibliografio:

Futurology, Science Fiction, Utopia, and Alienation in the Work of Imre Madách, György Lukács, and Other Hungarian Writers: Select Bibliography
[Futurologio, sciencfikcio, utopio, kaj fremdiĝo en la verkaro de Imre Madách, György Lukács, kaj aliaj hungaraj verkistoj: elektita bibliografio]

Tie troveblas retligoj al eseoj pri la vidpunkto kaj rilatoj de filozofo György (Georg) Lukács al la verko La tragedio de l' homo de Imre Madách, ankaŭ pri Madách ĝenerale. Troveblas informoj pri la starpunkto de stalinismo pri la verko. Alireblas ankaŭ la originalaj komentaroj en la hungara de Lukács pri Madách (1911, 1918, 1955).

Estus utile se oni tradukus la eseon de Lukács de 1955 el la hungara.

La tragedio de l' homo & mi

Ĵus aperis la revuo Beletra Almanako n-ro 23, junio 2015.

Ene aperas mia eseo "La tragedio de l' homo en tri medioj," p. 95-102. La tri medioj estas Esperantistoj, anglalingvanoj, kaj la hungara medio de György Lukács kaj aliaj. Al tiuj mi aldonas miajn konsiderojn.

Inter la esperantistoj, mi reliefigas la malsamajn vidpunktojn de Kálmán Kalocsay kaj Sándor Szathmári.

Mi pritraktas la hungarojn István Sőtér, George Szirtes, kaj Mihály Szegedy-Maszák, kies vidpunktoj troveblas en Esperanto aŭ en la angla. En la angla troveblas komentoj ankaŭ de George F. Cushing kaj Thomas R. Mark. Mi mencias mian impreson, ke la hungara literaturo estas malmulte konata inter usonanoj, eĉ inter profesoroj.

Pri la demando de pesimismo, mi citas ankaŭ el letero de Imre Madách al János Erdélyi en 1862.

Pri la hungara medio mi traktas precipe la perspektivon de György (Georg) Lukács esprimita en 1911 kaj en 1955. Pro manko de traduko el la hungara de la eseo de 1955 “Madách tragédiája,” mi devis aliri tiun eseon nerekte.

Fine, mi metas du filozofiajn-kritikajn demandojn:

(1) Ĉu la koncepto "interna struktura difekto" supozata de Szathmári atribuebla al la perspektivo de Madách agordigeblas kun naturalisma historiisma mondbildo?

(2) Ĉu eĉ modernisma utiligo de mitaj simboloj iel limigas adekvatan intelektan komprenadon kvankam ĝi ebligas strukturigon kaj eĉ restrukturigon de esencaj konceptoj?

Lukács & tragedy / tragedio (2)

I still need a translation from Lukacs' 1955 Hungarian essay on Imre Madach's The Tragedy of Man.

I succeeded in getting someone to translate from German an extract on Hungarian drama from an early work by Lukács. The German and the English are now on my web site:

• Die ungarische Dramenliteratur
• On Hungarian Dramatic Literature

I also digitized the choicest philosophical passages from a famous 1910 essay in Soul and Form:

The Metaphysics of Tragedy: Excerpts by Georg Lukács

Though this is not related to the theme of tragic drama, note again my uploaded essay by Lukács in Esperanto translation on the counterrevolutionary reaction to the 1919 Hungarian Soviet Republic:

Kontraŭrevoluciaj fortoj dum la hungara proletara diktaturo de György Lukács
[Counterrevolutionary Forces during the Hungarian Proletarian Dictatorship]

I cannot find this in English. There are a couple British anthologies of Lukács' political writings I have not seen. But in the familiar anthologies, nothing: Tactics and Ethics would have been the place to find this piece.

So we continue to fight the language barrier as we pursue our scholarship.

Lukács & tragedy / tragedio (1)

The following quotation is excerpted from an excerpt from Lukács' early work on modern drama translated into English in 1968. This translation does not mention Imre Madách; the complete German text does. But here you will find background on Lukács' view of tragic drama from this period.

On the historical transition from the logical structure of traditional drama based on a presumed metaphysical/social order to the logic of individualism in modern drama:

“Artistically this all implies, in the first place, a paradox in the dramatic representation of character. For in the new drama, compared to the old, character becomes much more important and at the same time much less important. Our perspective alone determines whether we count its formal significance as everything or as nothing. Even as the philosophies of Stirner and Marx are basically drawn from the same source, Fichte, so every modern drama embodies this duality of origin, this dialectic out of the life that gives it birth. [….] Character becomes everything, since the conflict is entirely for the sake of character’s vital centre; for it alone and for nothing peripheral, because the force disposed of by this vital centre alone determines the dialectic, that is, the dramatic, quality of drama. Conversely, character becomes nothing, since the conflict is merely around and about the vital centre, solely for the principle of individuality. Since the great question becomes one of to what degree the individual will finds community possible, the direction of the will, its strength, and other specifics which might render it individual, in fact, must remain unconsidered. Thus—and the essence of the stylistic problem is here—character is led back to more rational causes than ever before, and becomes at the same time ever more hopelessly irrational.” [p. 435]

SOURCE: Lukács, Georg. “The Sociology of Modern Drama” [1909/1911? - excerpt from Entwicklungsgeschichte des modernen Dramas], translated by Lee Baxandall (1965), in The Theory of the Modern Stage, edited by Eric Bentley (London: Penguin Books, 1968), pp. 425-450.

Lukács vs. science fiction?

Morse, Donald E. “When the Hungarian Literary Theorist György Lukács Met American Science-Fiction Writer, Wayne Mark Chapman,” in Anatomy of Science Fiction, edited & introduced by Donald E. Morse (Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars, 2006), pp. 186-191.

While this essay is not available on the net to my knowledge, the contents and introduction to the book are:

http://ppke.academia.edu/K%C3%A1rolyPint%C3%A9r/Books/130495/Donald_E._Morse_ed._Anatomy_of_Science_Fiction

There's also the Cambridge UP book description:

http://www.c-s-p.org/flyers/Anatomy-of-Science-Fiction.htm

And there's this:

International Association for the Fantastic in the Arts (IAFA)

There's some pretty interesting stuff in this book. Morse himself started out in a different branch of literature, then got into science fiction, fantasy, and Hungarian literature. One of his specialties is Kurt Vonnegut Jr. Here's a list of publications:

http://ieas.unideb.hu/index.php?p=756&l=en

I also copied another article: „Leakings: Reappropriating Science Fiction: The Case of Kurt Vonnegut,” by Tamás Bényei, a Hungarian author (pp. 48-69).

Back to Morse: the article is not about Lukács at all, save for implicating him in the suppression of science fiction, fantasy, and indigenous Hungarian culture in Stalinist Hungary. "Light" reading was deemed decadent and was officially under suspicion. Apparently all this was strictly forbidden until after the 1956 Revolution. But science fiction didn't get published much in Hungary until 1989, whereupon there was an explosion, not always properly documented in the American reference work on the subject.

But here's something else of interest, what Morse terms "pseudotranslation". There is no Wayne Mark Chapman: he is a fictional construct of a network of Hungarian authors who created their imaginary universe and published their original works under this pseudonym, owing to the fact that they could not sell their books as Hungarians: they had to pretend to be translating an American author!

As for Lukács role, I'm still not clear. In other instances Lukács indulged in Stalinist propaganda while covertly subverting it.  I know he hated Joyce and Kafka (though he admitted to the Kafkaesque quality of Stalinism), but I don't know what he had to say about science fiction and fantasy, if anything.

In any case, my eventual aim is to relate this to Lukács' take on Imre Madách.  I want to relate all of this to Sándor Szathmári. Perhaps there's a chance of interesting Morse or IAFA in Szathmári?

Georg (György) Lukács en Esperanto

Mi jam blogis pri Georg (György) Lukács, pioniro de "okcidenta marksismo."

Mi unue trovis referencon al Lukács antaŭ ol mi sciis ion ajn pri li, en revuo Norda Prismo, n-ro 1a de jaro 1972, t.e. la eseo "Arta Partikulareco kaj Esperanto," en kiu Roberto Passos Nogueira skizas la literaturteorion de Lukács kaj provas aplikon al la beletro de Esperanto. Pri detaloj, konsultu mian ĉi-teman afiŝon.

Kelkajn menciojn de Lukács mi trovis aliloke, ekz. en The Crooked Heart de Esther Schor; recenzo de romano A Curable Romantic [Kuracebla Romantikulo] de  Joseph Skibell, en kiu Zamenhof kaj la Esperanto-movado elstare rolas.

Sed lastatempe, trafoliumante malnovajn numerojn de Hungara Vivo, mi trovis mencion kaj la jenan fotografon en artikolo:

“1919: Hungarlanda Konsilia Respubliko” de Ervin Fenyvesi, tradukis Vilmos Benczik

Poste, mi petis kaj ricevis skanaĵojn de kelkaj artikoloj en  Cent tridek tri tagoj: historia skizo de hungarlanda proletara revolucio (Leipzig: Ekrelo, 1930), pri kiu mi ĵus blogis.  Nu, en tiu libro troviĝas eseo de Lukács mem!

Kontraŭrevoluciaj fortoj dum la hungara proletara diktaturo de György Lukács

Ĉu eble ĉi tiu estas la unua apero de Lukács en Esperanto?

Nu, mi interesis neesperantiston pri ĉi tiu afero, kaj mi devas esplori, ĉu ekzistas anglalingva traduko de ĉi tiu eseo. Ekzistas multaj multaj verkoj de Lukács en anglaj tradukoj: mi mem posedas tutan breton se ne ĉion libroforman. Ĉi tiu estas tute nefamiliara. Do ni vidos.

La historio de Esperanto estas vere trezorkesto.

133 tagoj de la Hungara Sovetrespubliko (2)

Mi jam afiŝis pri la numero de Hungara Vivo (19a jaro, n-ro 1 [83], 1979) kiu temas pri la 133 tagoj de la Hungara Sovetrespubliko de 1919. Denove, jen la ĉefa artikolo pri ties historio:

“1919: Hungarlanda Konsilia Respubliko” de Ervin Fenyvesi, tradukis Vilmos Benczik [5-8]

Nu, mirinde, Ekrelo en 1930 eldonis esearon pri la venkita revolucia reĝimo. Komence, kontrolu la enhavtabelon, kiun mi enretigis:

 Cent tridek tri tagoj: historia skizo de hungarlanda proletara revolucio. Leipzig: Ekrelo, 1930. 141 p.

Jen la ceteraj eroj kiujn mi havas kaj enretigis:

• Antaŭparolo
• Saluto al la hungara laboristaro de N. Lenin
• Dokumento (fragmento el artikolo de KUN Bela)
• Kontraŭrevoluciaj fortoj dum la hungara proletara diktaturo de György Lukács

Mi blogos pri Lukács aparte.

133 tagoj de la Hungara Sovetrespubliko

La temo de Hungara Vivo, 19a jaro, n-ro 1 (83), 1979, estas la 133 tagoj de la Hungara Sovetrespubliko de 1919. Ĝis nun mi enretigis du erojn. Jen la rilata enhavo de tiu numero:

[Enkonduko:] “Daŭris nur 133 tagojn . . .” de Vilmos Benczik) [p. 2]

“1919: Hungarlanda Konsilia Respubliko” de Ervin Fenyvesi, tradukis Vilmos Benczik [5-8]

“La Nova Dio” de Árpád Tóth, tradukis Kálmán Kalocsay [9]

“Esperanto-movado dum la Konsilia Respubliko” de Zoltán Barna & Ervin Fenyvesi [10-11]

“Al fronto de Laboristhejmo” (1919) de Gyula Juhász, tradukis Márton Fejes [11]

“Brasikaĵo” de Endre Fejes, tradukis P. Rados [12-13]
(Fragmento el la novelo “Pariza rememoro”)

“Apud la fajro, en gardo ruĝa” de Béla Balázs, tradukis P. Rados [13]

“Tavoligo kaj disigo” de Gyula Hernádi, tradukis Vilmos Benczik [14-15]

Jen plua poemo de Árpád Tóth:

“De animo al animo” de Árpád Tóth, tradukis Ferenc Szilágyi

Iom rilate, jen alia poemo:

“Laborist-portreto” de Lajos Kassák, tradukis Kálmán Kalocsay

Imre Madách: La Tragedio de L’Homo / The Tragedy of Man (3)

Mi jam menciis la Esperantan tradukon La Tragedio de l’ Homo: Drama Poemo fare de Kálmán Kalocsay. Jen du pluaj referencoj en Esperanto:

Imre Madách - Vikipedio

La tragedio de l' homo - Vikipedio

Sándor Szathmári asertas (Sennacieca Revuo, n-ro 100, 1972, p. 35-40), ke la stilo de la hungara originalo malglatas sed ke la Esperanta traduko stile glatas. Nun mi blogas pri du anglalingvaj tradukoj, de 1988 kaj 1908. Anglalingvanoj povas kompari la intence antikvan stilon de la traduko de 1908 kun la pli moderna (ne nur laŭdate posta) traduko. La cetero de ĉi tiu afiŝo estas anglalingva.

The key scene I blogged about in Esperanto is on my web site:

The Tragedy of Man (Scene 13), translated from the Hungarian by George Szirtes

The entire translation can be found elsewhere online:

The Tragedy of Man; translated from the Hungarian by George Szirtes; introduction by George F. Cushing; illustrations by Mihály Zichy. New York: Püski Publishing, 1988.

Szirtes has his own web site:

George Szirtes Website

His translation can be compared to an old translation in the public domain that was intentionally rendered in antiquated English:

The Tragedy of Man, translated by William N. Loew. New York: Arcadia Press, 1908.

Here are a couple of additional links:

Imre Madách - Wikipedia, the free encyclopedia

The Tragedy of Man - Wikipedia, the free encyclopedia

It is exciting to fit developments in Hungarian literature since the mid-19th century into the overall picture of futurology, science fiction, and utopian/dystopian literature, with the larger picture of intellectual history in mind and critical theory more specifically. My new bibliography reflects this project:

Futurology, Science Fiction, Utopia, and Alienation in the Work of Imre Madách, György Lukács, and Other Hungarian Writers: Select Bibliography

Imre Madách: La Tragedio de L’Homo

Bedaŭrinde, kiam mi legis ĉi tiun verkon en 1974, mi ne faris pli utilajn notojn. Jen la tuto notita de mi je la 31a de aŭgusto 1975:

Madách, Imre. La Tragedio de L’Homo, tradukis Kálmán Kalocsay. Budapest: Corvina, 1965. 259 p.

[Fin?]legite: 24an de junio 1974.

Interesa. Havas mankojn je saĝeco kaj filozofio. Mi ekpensis, ke Madách (Adamo) lernis nenion el la tuta aventuro. Mi devas relegi ĝin. La skemo estas interesa. Mi ŝatus krei propran miton, ŝanĝante la Adam-Evan skemon al io pli simila al [D. H.] Lawrence (ne-monogomia) kaj ŝanĝante la ecojn de Adamo kaj Eva.

Notu:
p. 226-7: Terspirito
p. 229: konkludo de Adamo

Nu, kion mi sciis en 1974-5? Kaj mi ne povas rememori, kion mi pensis. Mi povas diveni la kialon de aludo al Lawrence, kvankam mia opinio de la filozofio de Lawrence estas nun malfavora.

Tiutempe mi ne povis akiri anglalingvan tradukon. Post du jardekoj mi trovis iun anglalingvan tradukon en brokantlibrovendejo:

Madách, Imre. The Tragedy of Man; translated from the Hungarian by George Szirtes; introduction by George F. Cushing; illustrations by Mihály Zichy. New York: Püski Publishing, 1988.

Fakte, mi lernis la plejmulton da mia magra scio de hungara literaturo pere de Esperanto. Ŝajnas ankaŭ, ke pluraj hungaraj verkistoj, kvankam historie gravaj kaj siatempe influaj, ne estas bone konataj en Usono, eble en la anglofona sfero pli larĝe. Kaj nun, kiam mi serĉas la MLA Bibliography [bibliografion de la Modern-Lingvo-Asocio], mi trovas malmulton pri kelkaj specifaj hungaraj aŭtoroj.

Nun la hungara fenomeno kaptas mian intereson. La komenco estis re-engaĝo pri la verkaro kaj influoj je Sándor Szathmári. Sed mia intereso plilarĝiĝas. Mi bezonas ekkoni du verkojn de la fama hungara marksisma filozofo Georg [György] Lukács. Ambaŭ estis verkitaj en la hungara. La unua almenaŭ havas germanan tradukon; pri la dua mi scias pri nenia traduko; kaj mi trovis nenian anglan tradukon de iu aŭ la alia:

Lukács, György. Fejlo˝ désének története (1911) [= Entwicklungsgeschichte des modernen Dramas = Historio de la evoluo de moderna dramo]. Budapest: Magveto˝, 1978.

Lukács, György “Madách tragédiája” (1955) [La tragedio de Madách], en G. Lukács, Magyar irodalom, magyar kultúra, 570. 

Recenzoj de Joseph Skibell

Beletra Almanako, N-ro 13, Februaro 2012 (6-a jaro)

Aldone al intervjuo kun Joseph Skibell, enestas en ĉi tiu numero du recenzoj de A Curable Romantic [Kuracebla Romantikulo], fare de:

Anna Löwenstein (137-141);

Esther Schor, el la angla tradukis Brian Moon (141-146).

Mi jam blogis pri la originala anglalingva recenzo de Schor, kiu aperis en:

The Crooked Heart by Esther Schor; review of A Curable Romantic by Joseph Skibell; The New Republic online review, September 10, 2010.

Löwenstein taksas la ĉefrolulon Jakob Sammelsohn "epopea senspinulo"kaj la romanon "tre juda libro." Skibell montras D-ron Zamenhof el ne-ŝablona perspektivo. Skibell tro detaligas pri la aferoj de la Esperanto-movado, kiel eble ne taŭgas por neesperantista legontaro. Sekvas kelkaj aliaj kritikoj.

Schor diras:

Temas pri energi-riĉa, senbrida enscenigo, same vaste kiel la apetitoj de ĝia protagonisto - la postmoderna juda romano kiel kunkirlaĵo de ĝenroj: jida folklora rakonto, edukado de la sentoj, freŭda kazostudo, erotika konfesaĵo, utopia parabolo, ĉio envolvita en "alternativa historio" pri emancipiĝo de la judoj, kiun hantas la figuro de Dreyfus kaj ebriigas la sorĉaj plezuroj de la lingvo Esperanto.

Sekvas detala resumo kaj pritrakto. Apud la fino ŝi diras:

Lukács fame aljuĝis al Walter Scott la meriton inventi la modernan historian romanon. La geniaĵo de Scott estis, ke li lokis ajnulon meze en la historio kaj uzis lin (aŭ ŝin) por refrakti la potencojn de reĝoj kaj reĝinoj, tiranoj kaj popolamasoj. Sed en la eksterordinara romano de Joseph Skibell, eĉ la ŝajna ajnulo ne estas apudstaranto en la historio.

Do jen kelkaj tentaĵoj al legado de ĉi tiuj recenzoj.

Roberto Passos Nogueira, Georg Lukács, & Esperanta beletro

Mi jam blogis pri mia persona rilato kun Roberto Passos Nogueira kaj pri lia poemaro Vojo kaj Vorto. Mia unua "enkonduko" al li okazis pli frue, antaŭ preskaŭ 40 jaroj, kiam mi konis nek Nogueira nek Lukács nek Hegel. Amiko mia abonis la revuon Nordan Prismon, kiun mi prunteprenis. Do kiam mi legis n-ron 1an de jaro 1972, mi legis la eseon "Arta Partikulareco kaj Esperanto," en kiu Nogueira skizas la literaturteorion de Georg (György) Lukács, pioniro de "okcidenta marksismo," ankaŭ kiun mi ne konis. Kurioze, ke malgraŭ forgeso de ĉio alia en tiu numero, fakte en tiu baldaŭ ĉesonta revuo, mi memoris (se nebule) post jardekoj ĉi tiun eseon. Supozeble mi iomete memoris la pritrakton de la vivpovo de diversaj ĝenroj en Esperanta beletro.

Nogueira resumas komparon inter la trajtoj de scienco kaj de arto, kaj la rilatoj inter universaleco, singulareco, kaj partikulareco. Mi ne certas pri la plej taŭgaj tradukoj de la terminoj. Eble oni povus ankaŭ uzi la vortojn "ĝeneraleco" kaj "individu(ec)o".

Partikulareco estus sintezo inter la polusoj de universaleco kaj singulareco. Diversaj ĝenroj pli emas situi diversloke inter la du polusoj. La dramo pli proksimas ol la eposo al universaleco. La romano situas pli proksime ol la liriko al singulareco. Nu, sekcio II de la eseo plu klarigas.

Parto III temas pri la demando de partikulareco en Esperanta literaturo, plej tikle pri la kapablo de Esperanto redoni la konkretaĵojn, la specifaĵojn de socikulturaj situacioj. Esperanton alfrontas du supozoj: (1) Esperanto nur povas esprimi konumajn, universalajn homajn trajtojn kaj ne kulturajn apartaĵojn; (2) Esperanto apartenas al nenies ĉiutaga socia vivo, do mankas lokaj ĵargonoj, sukaj specifaj esprimoj, ktp. Nogueira respondas: (1) ĉiu grava literaturaĵo travivas preter sia tempo kaj loko; (2) Naciaj literaturaĵoj universaliĝas per tradukado kaj ĉiaokaze riskiĝas perdoj de realismaj konkretaj lingvaj esprimoj, referencoj, kaj aludoj. Esperanta literaturo ĉiam troviĝas en tradukeca reĝimo: "universaleco nenie povas harmoniiĝi kun realisma reprezentado de de lingva nivelo."

La fokuso de sekcio IV estas la evoluo de Esperanta literaturo. La juna Esperanta literaturo forte emis al universaleco. Poezio pli rapide evoluis ol prozo, subjektiva ol objektiva liriko, noveloj ol romanoj. Oni trovas malpartikularecan tendencon ankaŭ interne de la ĝenroj, subjektivajn personajn spertojn kaj eskapismon. Nogueira taksas pintajn atingojn La Infana Raso de William Auld kaj rakonto "La Tripieda Teruro" de Reto Rossetti (en la novelaro El la Maniko). (Jen kurioza elekto ĉi-lasta: oni ne inkluzivas ĉi tiun novelon el la novelaro en antologioj, kaj ne ĉiuj recenzintoj ŝategis ĉi tiujn novelojn de Rossetti; Sten Johansson severe kritikis la tuton kaj mikse taksis la koncernan novelon: Ne atuto.) En fikcia kampo singulareco gravas; Esperanta fikcio ankoraŭ ne sukcesis laŭ dimensio de partikulareco.

Nu, ĉi tiu eseo estis verkita antaŭ proksimume tri jardekoj. Eĉ se oni tute konsentus kun la tiama Nogueira, oni devus ĝisdatigi la takson laŭ la gamo de pli aktuala Esperanta beletro. Aldone, oni devus ekzameni la gamon de traduka beletro en Esperanto por konstati kiom sukcesis tradukado de kulturaj specifaĵoj, konsidere ke en Esperanto mankas sociaj kaj regionaj dialektoj, pluraj paroltavoloj krom distingoj inter formalaj kaj neformalaj esprimoj, decaj kaj maldecaj esprimoj. Pri la originala literaturo, oni konsideru progreson laŭ kaj enhavo kaj formo, kiuj implicas distingendajn problemojn.

Aliaj plendoj troveblas, ekz. samtempa, pri originala poezio: The Secret Malady of Esperanto Poetry [La sekreta malsano de Esperanta poezio] (1973) de Julius Balbin. Nogueira mem ne kontentis pri la reganta konservativa postularo de poezia formo. Li mem faris eksperimenton je avangarda poezio, en poemaro Vivo kaj Vorto, kie li pli sukcese propagandas siajn principojn ol poezie sukcesas, kaj ne sekvis postaj provoj. (Karl Schulze (1974) taŭge taksas lian malsukceson.) Lukács mem malaprobis modernisman/avangardan beletron: jen alia rakonto. Mi ne estas ĝisdata rilate al Esperanta kaj beletro kaj literaturkritiko. Supozeble oni povus testi la teoriajn perspektivojn de Lukács kaj aliaj en konekso kun taksado de Esperanta beletro.