Raymond Schwartz: La Rido kaj Vervo (retejo)

Jen retejo dediĉita al dokumentado de esperantisto-verkisto-humuristo Raymond Schwartz:

La Rido kaj Vervo de Raymond Schwartz

Enestas biografiaj informoj, listo da libroj, specimenoj, omaĝoj, informoj pri la kabaretoj, La Pirato, ktp.

Vir-virina danco laŭ Meier

Laŭ nebulega memoro mi legis ion en FUNDAMENTA KRESTOMATIO antaŭ 45 jaroj se ne pli, pri hezitemo en alproksimiĝo inter viro kaj virino. Mi supozas, ke tio estas poemo, kiu instigis al mi verki poemon pri li kaj ŝi. (Eble tio ekzistas ie, mi ne scias.) Estas bagatela afero, sed mi scivolas. Do, nun rigardante la libron, ŝajnas, ke estas nur unu kandidato por tiu perdita ero, kaj ĝi ne estas poemo:

"NUR UNU VORTON!" (Noveleto de L. E. Meier).

Jen plu pri Ludwig Emil Meier.

Meier ankaŭ fifamas en debato pri la ata/ita problemo:

Ne kiel Meier!: Invito al revizio de niaj konceptoj pri la konjugacio en Esperanto de Raymond Schwartz (1930, 1995).

Trevor Steele on original Esperanto novels

Trevor Steele summarizes the importance and achievements of Esperanto literature in this lecture in English, given in Sydney, 2 June 2013:

Romanoj en Esperanto, prelego de Trevor Steele
 SOME NOTES ON NOVELS IN ESPERANTO

Following a general orientation to the subject, Steele summarizes the content of historically key original novels of varying quality written in Esperanto, with English translations of snippets of each.  The novels summarized are:

Ivan Ŝirjaev: Sen titolo (Without a Title 1903/1919, 1995)
Henri Vallienne: Ĉu li? (Was it Him?, 1908)
Heinrich August Luyken: Pro Iŝtar (For Ishtar, 1924)
Hendrik Jan Bulthuis: La vila mano (The Shaggy Hand, 1928)
Julio (Gyula) Baghy: Hura! (1930)
Sándor Szathmári: Vojaĝo al Kazohinio (Voyage to Kazohinia, 1935, 1941, 1958)
Raymond Schwartz: Kiel akvo de l‘ rivero (Like Water in the River, 1962)
Vladimir Varankin: Metropoliteno (The Underground Railway, 1933)
John Islay Francis: La granda kaldrono (The Great Cauldron, 1978)
Anna Löwenstein: La ŝtona urbo (The City of Stone, 1999)

Steele mentions but skips over Jean Forge (Jan Fethke), István Nemere, Stellan Engholm, and Cezaro Rossetti.

In this treatment of Szathmári's Vojaĝo al Kazohinio, Steele quotes from William Auld's commentary (in English translation).

Steele's characterizations of these novels are useful. Among the authors listed Baghy is iffy as a novelist. Löwenstein is fairly new on the scence and I have not read her work. Some of the early Esperantist writers are rather mediocre, thematically, as you can see. Schwartz, though known mainly as a humorist, did write a serious novel, and from what I call it take be taken as serious fiction, though I did not see it as adding up to much philosophically. But Steele does include three of the most important fictional works written in Esperanto, those of Varankin, Szathmári, and Francis. He does not mention that the novels of Szathmári and Varankin are available in English translation.

The bad novels had to be mentioned for historical reasons. There, however, many good and a few excellent fiction writers not mentioned in this talk. Among the most profound is (1931-1981), whom I will discuss in my next post.

Sciencfikcio en Esperanto (14): Jacques-Louis Mahé

Jacques-Louis Mahé (1912-1992) was a professional photographer and prominent Esperantist. See also entry, photos and reviews in Originala literaturo Esperanta (OLE). Mahé wrote much popular fiction under the pseudonym "Lorjak."

Mahé also ventured into making films in Esperanto: Antaŭen (= Forward, 1936), a propaganda film about Esperanto, and Angoroj (= Agonies, 1964), the first feature-length film entirely in Esperanto. Angoroj was a crime story, and featured prominent Esperantist Raymond Schwartz among others. Note that it antedates the now-infamous Incubus (1966). See also the article in Esperanto in Vikipedio: Angoroj.  There is also an entry on Angoroj in the Internet Movie Database. You can watch the first 7 minutes of the film (plus one minute advert), narrated by eminent Esperantist Gaston Waringhien, on YouTube. The entire film, once thought lost forever, can now be downloaded (assuming the links are up-to-date).

Esperantists interested in this subject matter can easily obtain this information now. But here is a virtually unknown piece of information, learned via English, and not yet found in Esperanto. As documented in my post Sciencfikcio en Esperanto (13): International Science Fiction (4), a story supposedly from the Netherlands but actually translated from Esperanto is included in the first of two issues of International Science Fiction (no. 1, November 1967):

Netherlands: "They Still Jump" by J. L. Mahe, translated by Clarkson Crane (pp. 91-100).

I will soon make a web page out of the front cover, inside front cover, and table of contents, and later probably scan this story as well. There remains one mystery to be solved: what and where is the Esperanto original of this story?

Giorgio Silfer pri literaturkritiko & Esperanta kulturo

Oni daŭre dokumentas la eposan pajacvojon de Giorgio Silfer. Oni plu povus kontrasti tion al la kultura valoro, kiun Literatura Foiro mem aldonis al Esperantujo.

Mi havas iometan personan historion kun Silfer, kiu tiutempe estis sufiĉa agrabla, malgraŭ avertoj de aliaj. Komence mi taksis Raŭmismon pli serioze ol ĝi meritas, pro diagnozo de la mankoj de finvenkismo. Sed la fuŝa koncepto de Esperantujo kiel diaspora kvazaŭetna minoritato nur plifortigas la fetiĉisman enfermitecon kaj kultecon de la esperantista medio.

Pri tio mi ne unue pensis kiam mi ne-finvenkisme reaktivis en Esperantujo en la lasta duono de la okdekaj jaroj, interalie kiel estrarano de la ĵus revivigita Esperanto-Societo de Vaŝingtono.

Tiam, en la jubilea jaro 1987, mi iniciatis esploron de la literatura historio kaj kritiko de Esperanto-literaturo cele al starigo de nia loka literatura rondo. Mi komencis per kompilado kaj disdono de tiutemaj bibliografioj. Kvankam ili nun eksmodas, mi komencas enretigi tiun materialon, kiu utilus por historiaj esploroj, ekz.:

• Bibliografio de Literatura Historio kaj Literatura Kritikado en Esperanto (1987)
• Bibliografio de Literatura Historio kaj Literatura Kritikado en Esperanto: Libroj laŭ Kategorio (1987)
• Esenca Bibliografio de Literatura Historio kaj Kritiko en Esperanto (1987)
• La Plej Gravaj Gvidlibroj pri Esperanta Literaturo (1988)

 Inter la materialoj disdonitaj estis fotokopio de du paĝoj el verko de Silfer, Enkonduko al Literatura Kritiko (2-a eldono, 1983). Mi nun reproduktas citaĵon el tiuj du paĝoj:

Giorgio Silfer pri Kritiko de Esperanta Literaturo: Internacia Kulturo aŭ Subkulturo?

Silfer kritikas la propagandan koncepton de Esperanto-kulturo, ekz. de William Auld, kaj insistas, ke temas ne pri plena kulturo, sed pri subkulturo. Kaj tiu reorientiĝo inkluzivas malsaman takson de la produktoj de Esperanta literaturo, kun konkludo:

Tiam okazos la granda antaŭenpuŝo: niaj “kritikistoj” komprenos la naivecon de sia nombrado pri mankantaj akuzativoj, preseraroj kaj evitindaj neologismoj, kaj eklernos kial kelkaj paĝoj de homo kiel Sándor Szathmári, kun unu anakoluto kaj tri solecismoj, valoras multege pli ol tuta volumo da ŝvarcaj kalemburoj, laŭ e s t e t i k a vidpunkto. 

Sendube ĉi tia diraĵo instigis min al atentigo pri la menciita ĉerpo. Silfer rekomendas malprovincecigon de t.n. Esperanto-kulturo. Sed, diasporece, li deklaras ke oni eliru la verdan getton por akiri kaj transdoni universalajn valorojn. Evidente li ne konstatas kontraŭdiron inter la malfetiĉigo de Esperanto-kulturo kaj ties refetiĉigo per insisto je statuso de diaspora etna minoritato. Ankaŭ, restas ignorata do mistera la reala rilato inter la fikcia Esperanto-komunumo kaj la intelektula minoritato en ĝi, en kiu Silfer ambicias. Nu, en la pasintaj tri jardekoj, la absurdaĵoj nur multobliĝis.