Julio Baghy: Sonĝe sub Pomarbo (1)

Mi relegas libron kiun mi unuafoje finlegis la 14an de decembro 1973: Sonĝe sub Pomarbo: Triakta Lirika Komedio en Ses Fantaziaj Bildoj (La Laguna: J. Régulo [Stafeto], 1958; 221 p.) de Julio Baghy.

Nu, la Unua Bildo de la Unua Akto, en kiu Adamo kaj Eva (gejunuloj, ne la unua mita homparo) flirtas kaj enamiĝas, tedas min, krom la ĝena interludo de absurda ĵaluzo pri la rev-idealaj viro kaj virino de la geparanoj. La rimaj vers-paroj emas enuigi min, sed Baghy estas sufiĉe lerta tiurilate kaj en disvolvigo de la rakonto por teni la atenton. Li ja estis aktoro do komprenis draman strukturon. La kerna problemo estas, ke la afero estas ege eksmoda kaj kliŝe romantika; mi ne scias kiel nuna leganto povus trovi ĝin agrabla. La erotika dimensio estas finfine subigita al konservativa ĉasta moraleco.

La Dua Bildo estas pli agrabla kvankam troa: petolas nimfo, faŭno, elfoj, feinoj. Laŭ draminstrukcioj, la etoso estas erotika. La sceno imponas pli vigla ol la unua bildo, ankaŭ lingve. Oni anticipas la disvolvon de zorgo pri la suferoj de la vivo kiuj atendas. Ties alveno igos la dramon interesa post tro-siropa lirikeco.

Marjorie Boulton antaŭparole ekstazis, kvazaŭ temas pri majstroverko. Evidente, temas pri enamiĝo al la verko kiel al la homo. Kion diri pri tio?

Oni agnoskas, ke la kunteksto de verkado estis fakte eskapo el la malespero de la subpremo de la Hungara Revolucio de 1956. Maljunulo Baghy rebatas la deprimigan epokon per aserto de freŝa juneco.

Ni vidos, kiel mi reagos plu dum plua relego de la verko post kvar jardekoj. Mi anticipas ankaŭ kompari ĝin al La Tragedio de l’ Homo de Imre Madách.

Jen du recenzoj:

AMO AL LA VIVO KAJ BELO, recenzo de Baldur Ragnarsson, Norda Prismo 1958.

Recenzo: Sonĝe sub pomarbo, de Julio BAGHY de Ferenc Szilágyi, La Nica Literatura Revuo, 4/3, paĝoj 108-113.

4 x (4 x 4): Rumanaj Poemoj

4 x (4 x 4): Rumanaj Poemoj tradukitaj de Ionel Oneţ. Berkeley, CA: Eldonejo Bero, 1990. 80 p.

Laŭ Onet, ĉiuj poemoj estis verkitaj komence de la 1980aj jaroj. La rumanaj poetoj estas George Canache, Gabriel Cojocaru, Gim Laurian, Ion Motu.

Ion Motu tedis min, krom unu poemo kiu min pensigis:

          Al Patrinoj

Naskitaj el la mara ŝaŭmo
aŭ inter folioj brasikaj,
alportitaj de cikonioj
aŭ (eĉ!) de insektoj,
infanoj de Dio estas ni
senpatrinaj . . .

Pri la ceteraj tri poetoj, iom puzla sed alloga trajto estas, ke laŭ signfo ne ĉio estas surfaca, kontraste al, ekzemple, nia eminenta poeto Kalocsay. La formo ne estas aparte brila, sed almenaŭ kelkaj poemoj po poeto pensigas. Mia favorata el la poetoj estas Gabriel Cojocaru. Jen du specimenoj.

        La Nevidata Vizaĝo de l’Nokto

Kaj indus ke la herbo
estu pli verda mia kanto
ankoraŭ serĉanta l’orelon de miaj samtempuloj

vi scias traduki por mi ion el
la ĉerizfloroj la sola vojo
akcepti ĉastecon

ekde tiam mi forlasis la ĝardenon
nezorgita, ĉar la korno de l’unukornulo
estis donaco de Venera

          Verkaĵ’ 101

kiom da temp' ankoraŭ
ni gajnas unu la alian
ni perdas unu la alian?

(la sama grundo
elfuĝante de sub niaj piedoj)

ruino —nerenversebla konvencio
sinsekvaj paŝoj
permesu al via dekstra okulo
plori, la livan
daŭre kantigu.

                  * * *

la kandelo lumigas daŭre
kornusfloroj, blanka stelo
kvietaj devioj.

la respeguliĝoj de muelŝtono
en la lunlumo: premoj
de l’pasinteco, metala gusto
de l’melankolio

vekis min la herbo
silentas l’ombroj de viaj lipoj,
mi serĉas vin . . .
kvazaŭ dolĉakvan lokon.

Ralph Dumain leads seminar on "Voyage to Kazohinia" at CUNY (2)

Under the auspices of the Center for the Humanities of the Graduate Center of the City University of New York, I was invited to lead a seminar on Voyage to Kazohinia, a unique utopian / dystopian novel by Hungarian Esperantist Sándor Szathmári, as part of the seminar series Possible Worlds, Alternative Futures.

The seminar took place on 7 March 2013. I began with a ten-minute introduction, which I will convert into a publishable piece. The discussion that followed took up the balance of the two-hour seminar. The dozen attendees all contributed the most stimulating ideas. I have summarized a number of the most important of these ideas in a guest blog post:

Ralph Dumain Guest Blog Post: Reflections on Voyage to Kazohinia Seminar

Ralph Dumain leads seminar on "Voyage to Kazohinia" at CUNY (1)

Above is the poster for my seminar.

Below are the various announcements on CUNY (City University of New York) blogs:

Ralph Dumain on "Voyage to Kazohinia"

CUNY Academic Commons: Possible Worlds, Alternative Futures: The Utopian Studies Seminar of CUNY

March 7: Seminar with Ralph Dumain on Voyage to Kazohinia

Some Resources in Preparation for Thursday’s seminar

Podcast by Ralph Dumain

The Center for the Humanities:Possible Worlds, Alternative Futures: Utopianism in Theory and Practice

Ralph Dumain on "Voyage to Kazohinia"

Here is a quick snapshot of an electronic bulletin board (posted at various places in the building) advertising the event:

Here is a photograph taken at the seminar, courtesy of Neil Blonstein:

I began with a 10-minute introduction. A lively discussion followed, the attendees, consisting mostly of professors and graduate students, all of whom asked key questions and contributed important thoughts on the subject. The event was a smashing success. I will write up a full report.

Magritte, ars combinatoria, Borges

Les affinités électives (1933)

Written 5 September 2011:

One should not be hasty in assuming that all surrealists held to the party line of the movement. Magritte was more circumspect about the arbitrary juxtapositions that Breton celebrated in Lautréamont. Here's an excerpt from a piece [On “Pierre Menard, Author of the Quixote” by Jorge Luis Borges] I wrote recently on Borges & his tacit attitude towards surrealism:

I mentioned the propensity of surrealism to capitalize on exotic juxtapositions. Shock effects can easily be produced by juxtaposing two incongruous objects. But how original is this? René Magritte had caveats about such casual juxtapositions, and he considered his artworks exercises in problem-solving, exemplified in his Les affinités électives (1933). In addition to how he solved the particular problem of this work, Magritte in a lecture of February 1937 contrasts arbitrary and essential juxtapositions:

There is a secret affinity between certain images; it is equally valid for the objects which those images represent . . . We are familiar with birds in cages; interest is awakened more readily if the bird is replaced by a fish or a shoe; but though these images are strange they are unhappily accidental, arbitrary. It is possible to obtain a new image which will stand up to examination through having something final, something right about it: it’s the image showing an egg in the cage.

Sándor Szathmári on the limitations of sages

I re-read Sándor Szathmári's classic Voyage to Kazohinia a few days ago, savoring it afresh. Kazohinia consists of two societies: the extreme rationalists the Hins, and the extreme irrationalists the Behins. Twice Gulliver's Hin advisor Zatamon explains the dysfunction that is subjectivity in the brain's reception of the sun's cosmic rays, in chapter 8 while Gulliver resides among the Hins and in chapter 18 after Gulliver is rescued from the Behins.

I am presenting a priceless passage which I highlighted in my previous reading and in this one. The bikru are the rare prophets and sages among the Behins who are routinely martyred, deified, and whose wisdom is ignored or violated. But Zatamon finds a fatal flaw in them:

"The Behin' s brain doesn't separate self-radiation from the cosmic rays and that the receiver distorts in a complicated manner only confirms the fact of distortion. The more they know the more foolishly they will think; the hungrier they are the more food they will throw out; the less struggle required to produce our daily bread, the more they will kill each other for it; and when they writhe hungrily, sick and suffering they will hope to regain their strength through the "breath" of the mufruk, the kipu, the boeto, the yellow pebble or the salvation of the knife."

"There were also quite sensible Behins," I put in. "I heard of some bikru..."

"Yes, there are ones whose intellect understands the necessity of the kazo but their being is still Behin and this renders their way of thinking imperfect and prevents them from achieving full perception."

"What do you mean by that?"

"Their obsessions are characteristic of the Behins. The imagined misbeliefs."

"And what of the bikru?"

"Don't speak of 'the' bikru. You shouldn't think that they had only one bikru. There were several. Perhaps, you, too, might have become one of them."

"Indeed?!" I looked at him flabbergasted.

"Yes. They burn every bikru first. Later they recognize him because, as you yourself have seen, they have minds but the self-radiation doesn't allow them to dominate clearly and as soon as it comes to words, to say nothing of deeds, everything becomes reversed. The bikrus, however, have the ability to manifest their intelligence but, as I have said, in their being they are Behins and they are not free of imperfections and fixed ideas."

"Of fixed ideas? What is this fixed idea?"

"To be a bikru is also in fact a monomania; the erroneous belief that with the Behins there is a connection between the heard word and the brain. A bikru is a Behin whose only Behinity is that he doesn't realize among whom he lives; for it could not be imagined, could it, that somebody who was aware of the Behinic disease would still want to explain reality to them."

Imre Madách: La Tragedio de l’Homo / The Tragedy of Man (6)

Madách, Imre. La Tragedio de l’ Homo: Drama Poemo, tradukis Kálmán Kalocsay. Budapest: Corvina, 1965. 259 p. Kun enkonduko "Imre Madách kaj La Tragedio de L’Homo" de István Sőtér (p. 5-14).

Ĉe la retejo referencita oni trovas la tekston de la dramo mem; mankas la enkonduko kaj mankas la Rimarkoj de la Tradukinto, la Komentaro (notoj pri la teksto), kaj la Glosaro.

La enkonduko de István Sőtér estas traduko de la hungara, de konata hungara verkisto. Sőtér donas la politikajn kaj intelektajn cirkonstancojn de tiu tempo kaj medio en kiu Madách verkis. Tio estis la malvenko de la revoluciaro de 1848, sed ankaŭ la transiro de romantikismo al mekanika materiismo. Aldone al tiuj streĉoj estis la streĉoj en la persona vivo de Madách. La kontraŭdiroj inter idealoj kaj la efektiva detruo de esperoj de tiu tempo (kaj de ĉiu epoko) respeguliĝas en la verko. Do la verko invitas pesimisman konkludon. Sőtér priskribas la dialekton de la tiutempa intelektularo kaj de la verko:

Tamen, ĝian veran sencon ni devas vidi en tio, ke la poeto ne povas rezignacii je tiu pesimismo, kaj ju pli kruelaj estas la faktoj de la historio, des pli malesperajn refutojn li servas kontraŭ ili. La refuto estas preskaŭ arbitra, eĉ transintelekta — sed sekve de tio la aspiro je refuto estas eĉ pli turmenta kaj urĝa.

Sőtér skizas la simbolajn rolojn de Adamo, Lucifero, kaj Eva. Fine de la dramo, La Sinjoro (Dio) aperas kaj diras ke ambaŭ perspektivoj — tiuj de Adamo (kredo) kaj Lucifero (neado) — estas bezonataj. Sed laŭ Sőtér, la savanto de la situacio estas Eva.

Eva intervenas en la senfrukta diskuto inter kredo kaj neado kaj faras tiun produktiva. Pro la falemo de Eva perdiĝis la Edeno, —sed sole Eva kapablas rekrei ion el la perdo. Jen estas la senkompara supereco de Eva kontraŭ Adamo kaj Lucifero, —kaj jen estas la finfina fortostreĉo de Madach, refuti la historion per io eksterhistoria.

La konkluda admono "Luktu, hom', kaj firme fidu!" ŝajne absurdas alfronte la pesimismigan disvolvon de la historio. Sed Sőtér trovas tiun konkludon tute konsekvenca el la logiko de la rakonto. . .

. . . eĉ, la serio de la fiaskoj kvazau servas por gin prepari. Madách ne povas akcepti la naturan kaj kaj historian determinismon.

Sőtér plu skizas la integriĝon de la principoj de la tri ĉefroluloj: kreado, neado, malperfekteco.

Fine, Sőtér kuntekstigas la evoluon de la hungara literaturo kune kun la alprenoj el la pli evoluintaj naciaj literaturoj.  Madách sintezas ĉion en la evoluo de la hungara literaturo kaj turnas sin ankaŭ al la tuta homaro.

Ĉi-okaze, post lego de la enkonduko, mi legis kelkajn bildojn (scenojn), laŭmemore la finan kaj tiun en kiu aperas Kepler. Legante la versojn, mi rimarkis la belecon de la traduko.

Mi konsentas taksojn de Sőtér kaj de Kalocsay, kaj ne povas konsenti la vidpunkton de Szathmári ke la verko estas nur pesimisma. Oni taksu la finajn vortojn de Dio nek ortodoksa nek pleonasma. Ĉar la historia sorto de la homaro okazas en sonĝo, la reala futura sorto de la homaro restas ambigua: mankas firma garantio de dia savo fine de la homa aventuro. Oni fidu finfine por lukti por la bono, eĉ kontraŭ malvenko. En la aprezo de Madách same kiel en la perspektivo de la mal/utopioj de Szathmári mankas dialektiko.