As You Like It in Esperanto: Washington, DC, 1910

2010 was the 100th anniversary of the 6th Universal Congress of Esperanto in Washington, DC, which Zamenhof himself attended. It was reported in the daily press of all of the major Washington newspapers. I researched this and related matters extensively and reported on it during the centennial year, in an interview on National Public Radio, a talk with slide show at the annual national congress of Esperanto USA in the Washington area, and in a similar talk as a part of a symposium at the UN on Zamenhof's birthday, at which Esperanto-speaker George Soros made a surprise appearance.

Some of my documentation can be found in a special section of my web site:

Esperanto, Vaŝingtono, & la Mondo / Esperanto, Washington, & the World — Jubileo / Centennial — 2010

The Esperanto press of course reported on the congress as well.  Here is my outline of the contents, with links to some specific items, of:

Amerika Esperantisto, vol. 8, no. 3, Oct. 1910

Note that Shakespeare's play As You Like It -- Kiel Plaĉas al Vi -- was performed in Esperanto translation by non-Esperantist actors on Tuesday, August 16, the third day of the conference.

A series of Shakespeare's plays was promised for the 1907 Universal Congress in Cambridge, UK:

Shakespeare in Esperanto, The New York Times, April 10, 1907

The Folger Shakespeare Library in Washington DC posted an article from its web site on Facebook on May 11:

As You Like It in Esperanto: Washington, DC, 1910, by Sarah Hovde, November 16, 2015

As they say, it's a small world, also because I live in the same neighborhood as the Folger Shakespeare Library, and my late beloved Evelyn, the 12th anniversary of whose death is today, was a Shakespeare buff and a volunteer there.

The library's catalog entry lists the date of the play's performance by the Hickamen Players as August 15, I will have to check other sources to confirm whether it was the 15th or 16th. Hovde extensively documents the performance, with links to reports in the American press. Bravo!

According to her report, this was the Hickman Players' first (and last) play performed in Esperanto, the first Esperanto play performed in the USA, and the first Esperanto translation of As You Like It.

The translation can be accessed and downloaded from Google Books:

Kiel plaĉas al vi: komedio en kvin aktoj de William Shakespeare; tradukis Dro. Ivy Kellerman [Reed]; speciale tradukita por, kaj ludita ce La Sesa Internacia Kongreso de Esperanto. Washington, D.C., USONO: La Sesa Internacia Kongreso de Esperanto, 1910.

Some time ago I was asked by Humphrey Tonkin to research what other documentation I could dig up on this. Maybe someday...

Humphrey Tonkin on Esperanto & literary translation / pri literatura tradukado

Kvankam Humphrey Tonkin estas bone konata ĉe mi, kiel en la tuta Esperantujo, la amplekso de lia verkaro evidente ne estas universale konata. Ekzemple, ĉi tiun rimarkindan eseon mi ĵus eltrovis:

The Semantics of Invention: Translation into Esperanto
Humphrey Tonkin
University Professors Program of Boston University
Literary Translation Seminar
February 22, 2008

Eĉ la pli flankaj informoj de ĉi tiu eseo estas notindaj. Ekz. mi lernis ion novan pri la iama maldekstra esperantisto kaj sindikatmovadano Mark Starr, kiu transdonis al Humphrey tradukon de Winnie-the-Pooh (Winnie-la-Pu) fare de Ivy Kellerman Reed.

Pro la nekontentiga kvalito, Humphrey retradukis ĝin cele al sukcesa eldonigo de eminenta eldonisto. Li priskribas la procezon kaj problemaron de tradukado kaj studadon de diversaj tradukoj (inkluzive la latinan, kiun mi memoras, ĉar latinista amiko mia konis ĝin).

Humphrey citas Umberto Eco, sed eĉ pli interese, li referencas la lingvajn konceptojn de Walter Benjamin (amiko de Theodor W. Adono kaj iama kunlaboranto kun la Frankfurta Skolo de kritika teorio).

Humphrey resumas la tradukan programon de Zamenhof kaj pritraktas la specialajn problemojn de Shakespeare, kaj ankaŭ la statuson de Shakespeare en diversaj lingvokomunumoj, kiel universalan aŭtoron. Zamenhof tradukis Hamleton ne el la originala sed el traduko, en la plej frua periodo kiam Esperanto estis novbakita. Humphrey konsideras la problemojn de semantiko en tiu stato, kaj ĝenerale en multlingva kunteksto. Zamenhof bazis sian traduklaboron sur komuna eŭroplingva semantiko, tiel sur artefarita pasinteco, kaj stile modelis germane, ne latinide. (Humphrey atentigas, ke aliaj prozodiaj modeloj estis enkondukitaj laŭ pola, itala, ĉina, japana modeloj, ekz.)

Plu diskutataj estas leksikaj kaj sintaksaj rimedoj en Esperanto. Ĉiuj povas vidi en Esperanto laŭplaĉe diversajn lingvajn tipojn. Sekvaj eksperimentoj kaj evoluaĵoj fare de sekvaj esperantistaj verkistoj estas menciitaj.

Esperanto estas unika; la malgranda kvanto de denaskaj parolantoj malmulte influas la ĝeneralan lingvouzon. Unulingva kaj purisma lingvistika perspektivo de lingvoj ne taŭgas ĉi-rilate.

Humphrey konsideras celojn de tradukoj. Shakespeare denove servas kiel ekzemplo. Humphrey komparas la tradukojn de Zamenhof kaj de L. N. M. Newell. Humphrey taksas la tradukon de Newell, kiu celis tekstan fidelecon, malpli sukcesa ol Zamenhof laŭ drameca vidpunkto. Li rakontas propran problemaron en sia tradukado de Henry V de Shakespeare. (Li tradukis ankaŭ A Winter's Tale.) Humphrey montras la problemaron per traduko de ĉerpaĵo el Moll Flanders de Daniel Defoe.

Tradukado el Esperanto ankaŭ alportas malfacilaĵojn, en poezio eĉ eble nesolveblajn. Humphrey tradukis anglalingven la du memuarojn de Tivadar Soros (Teodoro Ŝvarc).

Fine, Humphrey detaligas siajn rimedojn por traduko de Winnie-la-Pu.