Pri Sándor Szathmári kun Éva Tófalvy en 2018

 Blazio VAHA raportas [el Facebook]:

Ĉu vane aŭ ne vane? - oni demandas,

kun Sándor Szathmári kaj kun Éva Tófalvy

Renkontiĝi kun Éva Tófalvy kaj aŭskulti ŝin nepre estis agrable kaj edife.

Karlo Fajszi (1911-2004) alie FAJSZI Károly. [pr. fajsi, ka:roj] volis kaj strebis kolekti ĉion eblan, ĉion presitan kaj ne-presitan, kio koncernas la pli fruan kaj lia-epokan Esperanton. (Nun vidu tion en la Hungarlanda Fremdlingva Biblioteko, en (1056) Budapeŝto, str. Molnár, n-ro 11.

„ Lia” nuna - Fajs[z]i-a - Amika Rondo (la aktivema „FAR”) invitadas nunajn, nun vivantajn, nun legemajn kaj diskutemajn kultur-agantojn de Esperantujo. Laste ĝi invitis s-rinon Éva Tófalvy /to:falvi/ literatur-esploriston, pedagogon, teologon - precipe pro ŝia analiza verko pri Sándor Szathmári (ŝandor satma:ri).. La titolo de tiu verko estas Kazojhiniátóé Anlantiszig: ’De Kazohinio ĝis Atlantido’. - 

Enkonduke mi vicigu lastsekunde la nomojn de la aperintaj personoj:

Éva Tófalvy,
Klára Szabó [sabo:] ,
Andrea Ruzicska [ruziĉka]
Veronika Heé [he:],
Katalin Keserű [keŝerü:],
Piroska Komlósi [komlo:ŝi, piroŝka],
Mária Gyurák s-rino Vértesi [djura:k aŭ ĝjurak, ve:rteŝi],
Gergely Hajdu Nagy [hajdu nadj, gergej ’Gregorio’],
István Szabolcs [sabolĉ, iŝtva:n ’Stefano’].
János Paszabi, [pasabi, ja:noŝ „’Johano’]
Erzsébet Kaszab s-rino Párkányi [kasab, pa:rkanji, erĵe:bet ’Elizabeto’,],
József Márton [jo:ĵef ’Jozefo’] ,
Balázs Wacha [vaha, bala:ĵ ’Blazio’ ..

Teĥnike helpadis nin la menciita Klára Szabó.

Éva Tófalvy (naskiĝinta en 1947) studis Hungaran kaj Esperantan filologiojn, bibliotek-sciencon, ĵurnalistikon. Ŝi iĝis dungita por kultur-organizado ĉe Hungaria Esperanto-Asocio, kaj ŝi laboris ankaŭ por Hungarlingvaj programoj de Hungara radio pri Esperanto. Pli detale informas pri ŝi Esperantaj leksikonoj kaj manlibroj. Ŝi instruadis Esperanton eksperimente en porinstruista altlernejo de la Hungaria urbo Esztergom [pr. estergom] , en la 1970aj jaroj: Esperanto estis tie proponata kiel „kapablo-baza” lernobjekto por komencaj klasoj de bazgradaj lernejoj. (Interesa momento en la batalo por la ebloj instrui kaj lerni Esperanton en ŝtata lernejsistemo.) En Esperantujo ŝi iĝis pli konata kiel gajninto de pluraj konkursoj je beletro kaj je fakliteraturaj, soci-sciencaj eseoj.

Ŝi, unuavice, tamen famiĝis kiel la ĉefa kunaŭtoro de la romano Kiuj semas plorante. Tiu romano de ŝi kaj de Oldřich Kníchal en la jaro 1978 gajnis la konkurson Raymond Schwartz. Ŝi, krome, de tempo al tempo verkadis poemojn kaj ŝi verkis dulingve romaneton Portreto de la diktatoro / A diktátor arcképe (2017).

Se konsideri la ĝeneralan percepton kaj opinion de la esperantista publiko pri Szathmári, ekde ĉ. 1950, ĝis la apero de verkoj de Tófalvy pri li, oni plejparte konceptis lin esence kiel gravan hungaran Esperanto-verkiston, kun bona stilo en Esperanto kaj kun interesaj, ofte sciencfikciaj kaj filozofiemaj verkoj. Oni rimarkinde aprezadis lain lingvaĵon. Vilmos Benczik /pr.bencik, vilmoŝ/ ekzemple emfazis, ke Szathmári kreis en Esperantlingva prozo bonajn dialogojn. Se jes, ne estis hazarde, ke Stafeto (1964), Hungara Esperanto-Asocio (ekz. en 1977, 1988) kun redaktado de V. Benczik, eldonadis liajn E-novelojn. Spegulado de ĉiutagecaj scenoj en literaturo ĉe Esperanto estas konsiderinda temo ankaŭ koncerne la lingvo-evoluon... Tófalvy – ne neante ian, eĉ konsiderindan rolon de Szathmári en la Esperanta literaturo, krome traktante ankaŭ lian iom falsan misprezentatan roladon en la Hungaria E-movado – asertas kaj emfazas, ke Szathmári unue, ni diru, „prototipe” verkadis en la lingvo hungara; Esperanton li posedis malbone; li verkadis en ĝi duagrade aŭ traduke; li supermezure uzadis lingvan helpon de Kolomano Kalocsay, kaj li fuĝis al Esperanto kaj aperigo de verkoj en Esperanto (ĉefe) por eskapi de la forta cenzuro en Hungarujo, Nu, ankaŭ, ĉar tiu rolo ekŝajnis al li, finfine, agrabla. Lia politika agado, liaj politikaj elpaŝoj (gazet-artikoloj kun diverasj aŭtoro-nomoj) estis malhomogenaj kaj ankau pro tio morale prisuspekteblaj: li esprimadis simpatiojn samtempe al diversaj ideologioj, Kiel verkisto li emfazis la praan kaj senĉesan konfliktemon en la homa naturo, kiu nepre fiaskigas ĉiujn idealismajn strebadojn kaj ĉiujn politikajn doktrinojn.

Szathmári en Vojaĝo al Kazohinio satireme prezentas fantaziajn, elpensitajn homojn, samtempe du fantaziajn tipojn de socio 1): ekstreme raciisman (kun hinoj) kaj 2) ekstreme emocieman, ne-racieman - „simbolregatan” (kun behinoj). Eble tio estas maniero per aliformaj (ne-Eŭropanecaj, ne Usonanecaj, de „ni” ne senpere konataj) paralelaĵoj kaj troigoj por groteske prezenti tendencojn en la efektiva socio ĉirkaŭ Szathmári, ĉirkaŭ ni, kiuj ja ne estas hinoj aŭ behinoj.

Tófalvy en sia prelego iel esprimis, ke la kritiko de Szathmári pri la simbol-adorado de behinoj estas tro meĥanike kaj iom senkomprene farita, do ni diru: temas pri arte ne sukcesaj detaloj de la verko. Oni povis senti, ke simbolojn eble Tófalvy mem juĝas pli respektindaj, ol la verkisto kun sia primitiviga mok-tendenco. Veronika HEÉ (pr. he:) iom diskutis pri tiu temdetalo, menciante, ke la prelegantino povas esti influata de sia propra vivokoncepto kaj de sia propra rilato al teologio: sentiĝas fendo inter ŝia respektemo kaj la malrespektemo de Szathmári. Tiel „simple” verŝajne ne estas, tamen memkompreneble ankaŭ la emocioj de ĉiu leganto havas rolon en la individua prijuĝo de ĉiu verko.

Entemiĝis ankaŭ verko de Szathmári pri Jesuo (Látván nem látnak, Vidante ili ne vidas, ĉ. 1935). Szathmári tiuverke prezentas novan, kvazaŭ-nuntempan aperon de Jesuo kun simila malakcepto, rifuzo, persekuto kaj mortigo, kiajn la Filo de Dio renkontis antaŭ pli 2000 jaroj, kaj kun konfliktoj ĝuste kun eklezioj kaj ekleziaj personoj...

Tófalvy kvalifikis la aliron de Szathmári esence tro skemisma, senkomprena. Parto de la publiko iom diskutis, ĉiuokaze estis senteble, ke la faktojn pri Szatmári konas kontentige nur Tófalvi, do tiu parto de la diskuto ne povis atingi profundon, disvolviĝon kaj detaliĝon.

Gergely Hajdu Nagy pr. /hajdu naĝj/nadj, gergej ’gregorio’/ levis la demandon, kiom ligiĝas la karaktero de la verkaro de Szathmári al lia (individua) psika tipo, al lia psika tip-aparteno. Kia li mem estis psike?

Hajdu Nagy ankaŭ demandis pri ia supozebla pli ĝenerala filozofia fono ĉe Szathmári – preter lia emo satiri pri la troigoj de la socio. – Skribante pri io tia en sia verko ankaŭ Tófalvi emfazas, kiel aludite, la penson (de Szathmári), ke la instinkta strukturo de la homo, kun baza konfliktemo, malhelpas firmiĝon de ia ajn bona socio, malgraŭ ideoj, idealoj kaj utopioj. Hajdu Nagy eble volus scii, ĉu la ideon pri tiu baza konfliktemo ni mem, la realismemaj legantoj. devas kaj povas akcepti? Ke tiu demando aperas ĉe legantoj, montras, ke la verkoj de Szathmáry, finfine – funkcias.

Tófalvy prezentis al la pubilko la pli fruan enigman famon de la trilogio Hiába (’Vane’), verkitan inter 1931-1935, kaj ŝi rakontis ankaŭ, kiel ŝi eksciis de Kálmán Pandur (verŝajne en 1989), ke ĝuste tiu posedas la manuskripton de trilogio de Szathmári.

En la trilogio Vane Szathmári - mem ne havinta spertojn en Sovetio - prisrkibas reĝimon. kiu memorigas la tiam praktikatan stalinismon; krome alian imagatan reĝimon, kiu tamen kvazaŭ prezentas la realon samtempan kaj samlokan por la aŭtoro, kaj fine reĝimon futuran, kiu ŝajnas esti ia postkomunisma terorsistemo.

La trilogio estintis preta en 1936, Laŭ prijuĝo de Éva Tófalvy du partoj (Múlt. Jelen.’Pasep’. ’Nuno’) estas ne altnivelaj, la tria parto (Hiába. Jövő ’Vane, Futuro’) la trilogio laŭ ŝi estas tre bona.

Tamen la hungara ĝenerala faka literatura konscio, kritikistaj prijuĝoj ekster Esperantio - ili haltis ĉe Vojaĝo al Kazohinio, kiu estis, ne tuj, sed poste - bone akceptata kaj ankaŭ nun memorata..

Laŭ sia prijuĝo Éva Tófalvi do elektis la trian („futuran”) parton de la trilogio por aperigi ĝin ĉe Szépirodalmi Könyvkiadó /s:epirodalmi könjvkiado: ’Beletra Eldonejo’/, en Budapeŝto, en 1991. Szathmári, kies verko antaŭis ĉefan verkon (1984) de la famega Orwell. en Hungario nun havas ŝancon iĝi refoje iom pli konata, dank’al Éva Tófalvi. .

La renkontiĝo kun Eva Tófalvi estis tre fruktodona kaj bonetosa.. Mankas, timende: mankos tra kelka tempo nur daŭrigo, La prezentitaj temoj kaj subtemoj ja postulus tutan seminarion. La kune pasigitaj kelkaj horoj vekis fortan scivolemon pri Szathmári kaj ĝeneralan literatur-apetiton de la societo de tiu renkontiĝo.

Blazio VAHA n.s. Wacha,

la 21an de Majo 2018a

La Diplo 2018-2021

Temas pri Le Monde diplomatique en Esperanto. Mi kontrolis la esperantajn numerojn de 2018 tra 2021 kaj listigas ĉi tie artikolojn pri kulturaj, filozofiaj, ideologiaj, k.s. aferoj ne efemeraj,

Ĉu la ideoj sufiĉas por ŝanĝi la mondon? (Razmig KEUCHEYAN) marto 2018

Karlo Markso kaj la ekspluatado de la naturo (John Bellamy FOSTER) junio 2018

La revolucio laŭ Marc Chagall (Lionel RICHARD) julio 2018

Kion celas la mito de transhumanismo? (Charles PERRAGIN kaj Guillaume RENOUARD) aŭgusto 2018

Klasikuloj por la popolo (Anthony GLINOER) oktobro 2018 : Pri “Little Blue Books” ktp. & popolklerigo

Laŭ la spuroj de George Orwell (Gwenaëlle LENOIR) januaro 2019 : Pri Orwell & Wigan Pier

Laŭdo al la kosmopolitismo (Tom STROHSCHNEIDER) aprilo 2019

La kanibala maldekstro − universitata simptomaro (Rick FANTASIA) aŭgusto 2019 : Pri identec-politiko

La rifuzo de Sartro [Jean-Paul Sartre] (Anne MATHIEU) aprilo 2020

La revmondo de la hobitoj (Evelyne PIEILLER) junio 2020 : Pri J.R.R. Tolkien

Kakistokratio (Ibrahim WARDE) junio 2020 : Pri Alfred Jarry, Chaplin, Ionesco, k.a.

La intelekta burĝaro, hereda elito (Pierre RIMBERT) aŭgusto 2020 : Pri meritokratio

Simmel kaj la “niatempa dio” (Nidal TAÏBI) aŭgusto 2020 : Pri Georg Simmel

La Panteonon oni eniras, de ĝi oni eliras (Alain GARRIGOU) novembro 2021 : Pri enpanteonigo de Josephine Baker

Ĉe la rasradikoj (Barbara J. FIELDS, Karen E. FIELDS) decembro 2021: Pri Racecraft (Raskonstruado)

Éva Tófalvi pri Sándor Szathmári (3)

Jen en mia retejo:

• Je la centjara datreveno de naskiĝo de Sándor Szathmári” (1997) de Éva Tófalvi, en Memorlibro: kolekto de la prelegoj dum la solena internacia konferenco organizita okaze de la tridekjariĝo de la universitata fako Esperantologio (Budapeŝto, 17/18-04-1997), ĉefred. Tamás Gecső, red. Zsuzsa Varga-Haszonits & Lariko Golden, kunlaboris Anita Renkecz (Budapest: Universitato Eötvös Loránd, Katedro pri Ĝenerala kaj Aplikata Lingvistiko / Eötvös Loránd Tudományegyetem, 1998), p. 346-350.

Tófalvi ĉi tie kaj alie resumas la skemon de la perdita, neeldonita, malutopia romano Hiába (Vane), laŭraporte verkita 1931-1932, sed ĉi tie, ŝi rakontas, kiel ŝi eltrovis kaj publikigis la manuskripton. Interalie, ŝi mencias, ke ŝi kunfondis la asocion Hungara Protestantisma Kultura Unuiĝo, kaj en 1989 ŝi prelegis pri tiu perdita romano de Szathmári.

Rilate, en mia retejo:

• Dorskovrilo de Vane (Hiába) de Sándor Szathmári, elhungarigis István Mészáros
• “Vane ‑ La estonteco (fragmento)”, tradukis el la hungara Lariko Golden, p. 202-205; kun ...
• Éva Tófalvi, “Szathmári, la hungara Orwell,” Esperanto, decembro 1997, 90: 12 (#1098), p. 202-204.
• Éva Tófalvi, “La du testamentoj de Sándor Szathmári,” Fonto, n-ro 179, novembro 1995, p. 25-30. Kun fotografo de la tombo de Sándor Szathmári.
• Éva Tófalvi, “La Rolo de la Persona Faktoro en la Esperanta Literaturo (La Verkisto),” Fonto, n-ro 15, decembro 1981, p. 29-34.

Restas al mi enretigi:

Éva Tófalvi, “Kontribuaĵo al la demando pri la estiĝo de Vojaĝo al Kozohinio,” Fonto, julio 1989; 9 (103): 3-11.

Jen en la hungara:

Szathmári, Sándor. Hiába: Jövő: Regény [Vane / In Vain]. Budapest: Szépirodalmi Könyvkiadó, 1991.

Galaktika, Jun 1987, #81
    38 Tófalvi Éva: Az író, mérnök és próféta
    40 Szathmári Sándor: Az asztrálfluidum
    47  Szathmári Sándor: Káin és Ábel

Por pluaj informoj preter ĉi tiu blogo, jen:

Sándor Szathmári (1897–1974): Bibliografio & Retgvidilo / Bibliography & Web Guide

The Utopian Vision of Sándor Szathmári (podcast)

"The Utopian Vision of Sándor Szathmári" (6 May 2012) is the 6th hour-long episode of my show Studies in a Dying Culture hosted by Think Twice Radio. Click to find my shows including this one. Summary:

5/6/12 The Utopian Vision of Sándor Szathmári

We examine the fiction and ideas of Sándor Szathmári (1897–1974), eminent Hungarian & Esperanto writer, author of utopian & dystopian fiction, futuristic & science fiction, philosophical & social satire. His novel Voyage to Kazohinia, written in 1935, ranks with the dystopian literature of the time—Zamyatin, Huxley, and Orwell. Szathmári is little known in the English-speaking world, but this is about to change with the imminent publication of the English translation in the USA by New Europe Books. In this episode we summarize the novel and Szathmári’s 1964 novella “Machine-World” published in Esperanto, with special attention to the underlying conceptual structure of Szathmári’s fictional universe. It is also fitting to commemorate Szathmári this year, the 125th anniversary of Esperanto in the public arena.
(57:44) 

 *    *    *    *    *

Jen mia tuthora podkasto en la angla lingvo pri Szathmari: "The Utopian Vision of Sándor Szathmári" [La Utopia Vizio de Sándor Szathmári]. Ĉi tiu estas la 6a registraĵo de mia radioprogramo "Studies in a Dying Culture" ["Studoj pri Mortanta Kulturo"— titolo prenite el la verkaro de Christopher Caudwell, martiro de la Hispana Civila Milito] sub egido de "Think Twice Radio" [Repensu-Radio]. Alklaku por trovi la programon. Jen traduko de la resumo:

Ni ekzamenas la fikcion kaj idearon de Sándor Szathmári (1897–1974) — eminenta hungara kaj esperantista verkisto, aŭtoro de utopia & malutopia fikcio, futureca & scienc- fikcio, filozofiaj & sociaj satiraĵoj. Lia romano Vojaĝo al Kazohinio, verkita en 1935, enviciĝendas en la malutopian  literaturon de la epoko — kun Zamyatin, Huxley, and Orwell. Szathmári estas apenaŭ konata en la anglofona sfero, sed ĉi tiu situacio ŝanĝiĝos per la nuna eldono de la angla traduko en Usono de New Europe Books [Noveŭropaj Libroj]. Ĉi-okaze ni resumas la romanon kaj la novelon Maŝinmondon publikigitan en 1964, kun aparta atento al la baza koncepta strukturo de la fikcia kosmo de Szathmári. Taŭgas ankaŭ soleni la verkaron de Szathmári ĉi-jare, okaze de 125a datreveno de publika inaŭguro de Esperanto mem.
(57:44)

Nellie Limouzin, Eugène Adam (Lanti), George Orwell, Esperanto

Here are some more descriptions of Nellie Limouzin, George Orwell's aunt.

Orwell used to visit his mother's bohemian sister, Nellie Limouzin, a militant socialist and suffragette. Though he rarely sought her help, his aunt could always be counted on for a small handout. She'd acted in vaudeville and was married to a Frenchman, Eugane Adam, who'd been involved in the Russian Revolution in Petrograd in October 1917. "The marriage was not happy," according to one of their friends. "She had no character. She was soft, without backbone, without willpower." Adam, a fanatic who refused to speak any language but Esperanto, later abandoned Nellie, wound up in Mexico, and killed himself in 1947. If Orwell had gone to Paris with the idea of exploring the French half of his heritage, he must have been disappointed, for he had little contact with French people of his own social class. He inhabited the underworld of downtrodden foreign workers, and Paris reinforced his Englishness.

SOURCE: Meyers, Jeffrey. "Orwell And the Experience of France," World and I, 1 Nov 2003. See slightly different passage in Meyers' book Orwell: Wintry Conscience of a Generation.

Mary Myfanwy Westrope had been a member of the I L P [Independent Labour Party] since 1905 and by 1935 was a veteran of the women’s rights movement. It seems her pacifism kept her out of the militant Pankhurst suffragettes. Francis Westrope was imprisoned as a conscientious objector in the First World War, where he met the pianist Frank Merrick and Fenner Brockway. Merrick says that Westrope and he became interested in Esperanto by accident while in prison: a grammar was the only mind-stretching book available, apart from theological works. Perhaps there was some accident about Westrope’s interest, but Esperanto had an ideology of brotherhood of man and international fraternity about it that must have appealed: the tower of Babel, not Mammon or Eve’s apple, was to him the primal curse. Given one language, there would be perpetual peace. But the Esperantist cause was nothing if not eclectic and ecumenical: it could sail alongside or take up on board many another great cause or small crankery — including vegetarianism in the Westropes’ case. Esperanto led them to meet Nellie Limouzin and Eugene Adam. Like Adam, Myfanwy Westrope had visited the Soviet Union (in 1931), and she too had returned profoundly disillusioned, not with socialism but with what she saw there. She plunged into I L P activity even more heartily on her return.

SOURCE: Crick, Bernard. George Orwell: A Life (London: Penguin Books Ltd, 1992), Chapter 7: "Hard Times Or Struggling Up (1932–34)".

Orwell's aunt, Nellie Limouzin,and her lover, the Esperanto language activist Eugène Adam, welcomed Orwell into their home, from which they ran an Esperantist workers' association. The left-leaning couple engaged Orwell in spirited political debate, and Orwell later pointed to his time in Paris as influential in forming his identity as a socialist. Some scholars also believe that some of the Newspeak language created in 1984 can be traced back to his exposure to Esperanto in Paris.

SOURCE: Powell, Jessica. Literary Paris: A Guide (New York: New York Review of Books, 2006), p. 155.

George Orwell, Nellie Limouzin, Paul Gille, Esperanto

SOURCE: Blair, Eric A. (George Orwell). Letter to Leonard Moore, 27 January 1934; in The Collected Essays, Journalism and Letters of George Orwell. Volume IV: An Age Like This, 1920-1940; edited by Sonia Orwell and Ian Angus (1968).

In this letter Orwell refers to a French book which appears to him to be of an "anti-materialist, anti-marxist tendency." Footnote 3 clarifies:

Essai d’une philosophie de la dignité humaine by Paul Gille which had been suggested to Orwell by his aunt, Nellie Adam, neé Limouzin, then living in Paris, because her husband was translating it into Esperanto. Orwell had asked Moore in a letter of 16 January 1934 about the prospects of getting a translation of the book published in England. He never did the translation.

The husband in question was none other than Eugène Adam, known by his pseudonym Lanti. Here is the reference to his translation:

Gille, Paul. Skizo pri Filozofio de la Homa Digno, de Paŭlo Ĵil (Paul Gille), el la franca lingvo trad. E. Lanti. Paris: Sennacieca Asocio Tutmonda, 1934. 148 p.

Here is some information about Paul Gille, in French, in the Dictionnaire international des militants anarchistes.

Orwell's aunt Nellie Limouzin is mentioned repeatedly in the Wikipedia entry on Orwell. Here is a passage on Orwell's life in Hampstead:

This job was as a part-time assistant in "Booklover's Corner", a second-hand bookshop in Hampstead run by Francis and Myfanwy Westrope who were friends of Nellie Limouzin in the Esperanto movement. The Westropes had an easy-going outlook and provided him with comfortable accommodation at Warwick Mansions, Pond Street.

There are some other details in the article on Orwell in Vikipedio, in Esperanto.

One can find hundreds of references to Nellie Limouzin in a Google search. In the process one can find oblique references to Lanti as well. Here is one:

He [Orwell] chose never to mention in print that he had himself mixed with many countercultural types, including his aunt, Nellie Limouzin—a bohemian whose husband was a socialist and stalwart of the Esperanto movement—and the Westropes, who owned the bookshop in Hampstead where he worked in the mid-1930s. Francis Westrope had been a conscientious objector in the war and was a member of the Independent Labour Party; his wife, Myfanwy, campaigned for women's rights—both were keen Esperantists. His backer Mabel Fierz, too, lived in a big house in Hampstead Garden Suburb and leaned towards a mystical and spiritual socialism.

SOURCE: Laity, Paul. "A Brief History of Cranks", Cabinet, Issue 20, Winter 2005/06.

In the same article, a cartoon can be found with this explanation:

Londoners, on their Sundays off, made special excursions by train to study Letchworth's strange collection of smock-wearing Esperanto speakers and theosophists: a cartoon from a local newspaper showed day-trippers at a human zoo. "Daddy, I want to see them feed!" pleads a child. Signs for visitors include: "To the Long Nebbed Sandal Footed Raisin Shifters," "This Way to the Non-Tox Pub," and "To the Hairy-Headed Banana Munchers."

Ouch!

George Orwell on linguistic innovation & Esperanto

Here is the conclusion of an essay by Orwell:

The solution I suggest is to invent new words as deliberately as we would invent new parts for a motor-car engine. Suppose that a vocabulary existed which would accurately express the life of the mind, or a great part of it. Suppose that there need be no stultifying feeling that life is inexpressible, no jiggery-pokery with artistic tricks; expressing one’s meaning simply [being] a matter of taking the right words and putting them in place, like working out an equation in algebra. I think the advantages of this would be obvious. It is less obvious, though, that to sit down and deliberately coin words is a common-sense proceeding. Before indicating a way in which satisfactory words might be coined, I had better deal with the objections which are bound to arise.

If you say to any thinking person “Let us form a society for the invention of new and subtler words”, he will first of all object that it is the idea of a crank, and then probably say that our present words, properly handled, will meet all difficulties. (This last, of course, is only a theoretical objection. In practice everyone recognizes the inadequacy of language — consider such expressions as “Words fail”, “It wasn’t what he said, it was the way he said it”, etc.) But finally he will give you an answer something like this: ‘Things cannot be done in that pedantic way. Languages can only grow slowly, like flowers; you can’t patch them up like pieces of machinery. Any made-up language must be characterless and lifeless — look at Esperanto, etc. The whole meaning of a word is in its slowly-acquired associations”, etc.

In the first place, this argument, like most of the arguments produced when one suggests changing anything, is a long-winded way of saying that what is must be. Hitherto we have never set ourselves to the deliberate creation of words, and all living languages have grown slowly and haphazard; therefore language cannot grow otherwise. At present, when we want to say anything above the level of a geometrical definition, we are obliged to do conjuring tricks with sounds, associations, etc.; therefore this necessity is inherent in the nature of words. The non sequitur is obvious. And notice that when I suggest abstract words I am only suggesting an extension of our present practice. For we do now coin concrete words. Aeroplanes and bicycles are invented, and we invent names for them, which is the natural thing to do. It is only a step to coining names for the now unnamed things that exist in the mind. You say to me “Why do you dislike Mr Smith?” and I say “Because he is a liar, coward, etc.,” and I am almost certainly giving the wrong reason. In my own mind the answer runs “Because he is a ______ kind of man”, ______ standing for something which I understand, and you would understand if I could tell it you. Why not find a name for ______? The only difficulty is to agree about what we are naming. But long before this difficulty arises, the reading, thinking type of man will have recoiled from such an idea as the invention of words. He will produce arguments like the one I indicated above, or others of a more or less sneering, question-begging kind. In reality all these arguments are humbug. The recoil comes from a deep unreasoned instinct, superstitious in origin. It is the feeling that any direct rational approach to one’s difficulties, any attempt to solve the problems of life as one would solve an equation, can lead nowhere — more, is definitely unsafe. One can see this idea expressed everywhere in a roundabout way. All the bosh that is talked about our national genius for “muddling through”, and all the squashy godless mysticism that is urged against any hardness and soundness of intellect, mean au fond that it is safer not to think. This feeling starts, I am certain, in the common belief of children that the air is full of avenging demons waiting to punish presumption.² In adults the belief survives as a fear of too rational thinking. I the Lord thy God am a jealous God, pride comes before a fall, etc. — and the most dangerous pride is the false pride of the intellect. David was punished because he numbered the people — i.e. because he used his intellect scientifically. Thus such an idea as, for instance, ectogenesis, apart from its possible effects upon the health of the race, family life, etc., is felt to be in itself blasphemous. Similarly any attack on such a fundamental thing as language, an attack as it were on the very structure of our own minds, is blasphemy and therefore dangerous. To reform language is practically an interference with the work of God — though I don’t say that anyone would put it quite in these words. This objection is important, because it would prevent most people from even considering such an idea as the reform of language. And of course the idea is useless unless undertaken by large numbers. For one man, or a clique, to try and make up a language, as I believe James Joyce is now doing, is as absurd as one man trying to play football alone. What is wanted is several thousands of gifted but normal people who would give themselves to word-invention as seriously as people now give themselves to Shakespearean research. Given these, I believe we could work wonders with language.

SOURCE: Orwell, George. "New Words" (1940), in The Collected Essays, Journalism and Letters of George Orwell. Volume II: My Country Right or Left 1940-1943, edited by Sonia Orwell and Ian Angus (1968). Individual essay 1. New Words available as PDF file.

George Orwell is not thought of as a friend to Esperanto, partly because of the ominous Newspeak featured in his novel 1984. Here he mentions Esperanto in passing, neither favorably nor unfavorably, but as an example cited by others in unconvincing arguments against the reform and rationalization of language.

LINKS

Esperanto and George Orwell (preface)

"Konsideroj pri Gandhi" de George Orwell, tradukis William Simcock