Bernard Stollman & ESP-Disk' (2)

Mi ĵus blogis pri Julius Balbin, firmao ESP-Disk', avangarda ĵazmukisto Sun Ra, kaj rilataj aferoj. Nun mi aldonas pluajn informojn. La jenaj aferoj estas anglalingvaj.

I just blogged in Esperanto about Russian poet Yevgeny Yevtushenko (as translated into Esperanto by Balbin), Esperantist Holocaust survivor & writer Julius Balbin, Bernard Stollman's avant-garde record company ESP-Disk', and avant-garde jazz composer and performer Sun Ra. The very first issue of ESP-Disk' was Ni Kantu en Esperanto (1964), followed by a series of trailblazing avant-garde jazz, rock, folk, and politically oriented record albums.

As I mentioned in my previous post, I was introduced as a teenager to the record label via The Heliocentric Worlds Of Sun Ra, Vol. 1. While already an Esperantist, I did not know of the linkage to Ni Kantu en Esperanto, though I do recall encountering it at some point and I recall Balbin's translation of Yevtushenko's Babij Jar on it. I noticed one line in Esperanto in small print on the back of the Sun Ra album cover, and I wondered for decades what ESP-Disk's connection with Esperanto actually was. I eventually learned and even obtained a stock of review copies of old ESP-Disks. Today I discovered a book on Stollman's story:

Always in Trouble: An Oral History of ESP-Disk', the Most Outrageous Record Label in America by Jason Weiss (Wesleyan, 2012). See also publisher information.

So now I will provide some additional links. Here are some reviews of the book:

Review: Always in Trouble: An Oral History of ESP-Disk’ by Farley Miller. MAKE: A Chicago Literary Magazine.

Unmatched Independent: On Record Label ESP-Disk' by Jesse Jarnow, Los Angeles Review of Books, August 19, 2012.

Dignity, Conviction, and Mrs. Stollman’s Checkbook by Steve Danziger, Open Letters Monthly.

Review by W. C. Bamberger, Rain Taxi, Online Edition: Winter 2012/2013.

Review by Jeff Tobias, Flagpole, March 20, 2013.

Wesleyan University Press Celebrates a Music Maverick, review by Alan Bisbort, CT.com, July 25, 2012.

More articles on Stollman's work:

The Artist Alone Decides—in a New Era by LARRY BLUMENFELD, The Wall Street Journal, July 8, 2010.

Fifty years ago Bernard Stollman started ESP Records!

Bernard Stollman Mentioned on Esperanto USA (January 3, 2010): JEN in New York in the ’60′s by Allan Fineberg.

Here are some interviews:

Bernard Stollman / ESP-Disk interviewed by George Parsons, Dream Magazine, no. 4, 2004.

Bernard Stollman: ESP Disk's Sound Revolution by FRANZ A. MATZNER, all about jazz, January 6, 2009.

Bernard Stollman: The ESP-Disk Story by CLIFFORD ALLEN, all about jazz, November 21, 2005.

Q&A with ESP-Disk Founder Bernard Stolllman, by Joe S. Harrington, New York Press, July 10, 2001.

Here are audio interviews with Bernard Stollman:

Bernard Stollman of ESP-Disk Interview On WKCR, circa 2009. 1 hour. (This interview, like other interviews & reviews, includes a discussion of Esperanto.)

ESP-Disk is Back, The Leonard Lopate Show, April 29, 2008. 17:40 min.

Here is an audio interview with Jason Weiss:

Jason Weiss On ESP-Disk, Always in Trouble, interviewed by Justin Desmangles, New Day, Sunday 10/14/2012 @ 3:00 PM - 6:00 PM. Interview @ 2:06:25-2:51

More radio shows:

E is for ESP-Disk by Michael Kaufmann, guest blogger Chris Schlarb, the sidebar, October 22, 2009. With ESP-Disk' play list and audio play.

See also:

ESP-Disk' YouTube channel

Frank Wright: Complete ESP-Disk Recordings.

Babij Jar: Jevgenij Jevtuŝenko / Julius Balbin / ESP-Disk / Sun Ra

Mi jam blogis pri la originala poezio de Julius Balbin. Jen traduko:

Babij Jar de Jevgenij Jevtuŝenko, tradukis Julius Balbin.

De kie mi memoras ĉi tiun tradukon? Ah jes, de malnova disko Ni Kantu En Esperanto (ESP 1001), la unua disko eldonita (1964) de firmao ESP-Disk (rigardu ankaŭ Wikipedia). Fondita de Bernard Stollman, ESP-Disk famiĝis pro eldonado de avangardaj ĵazaj, rokaj, popolkantaj k.a. kaj politike incitaj diskoj.

Mi mem enkondukiĝis al ESP-Disk pere de The Heliocentric Worlds Of Sun Ra, Vol. 1, fine de la 1960aj jaroj kiam mi estis liceano. Mi jam estis Esperantisto, kaj rimarkis iun malgrandegan noton en Esperanto malsupre sur la dorsa diskokovrilo.  Tio estis puzlo kiun mi solvis nur post jardekoj. Antaŭ pluraj jaroj mi ricevis por recenzo multajn ESP-diskojn.

Mi ĵus eltrovis libron pri Stollman kaj ESP-Disk. Esperanto ja estas pritraktita en la libro:

Always in Trouble: An Oral History of ESP-Disk', the Most Outrageous Record Label in America by Jason Weiss (Wesleyan, 2012).

Mi ne memoras, kiam mi aŭskultis la diskon Ni Kantu En Esperanto, sed mi memoras la deklamon de "Babi Jar."

Pri tutlandaj kongresoj mi ne memoras, sed mi memoras kunvenon en Nov jorkurbo, probable en 1987, kie Balbin deklamis spritan aferon en defendo de la gramatiko de Esperanto. Ni invitis Balbin partopreni en nia programo pri Esperanto ĉe la Holokaŭsto-Muzeo en Vaŝingtono (5 decembro 1995), sed finfine li ne povis veturi al Vaŝingtono. Mi jam blogis pri lia eseo "La Sekreta Malsano de Esperanto-Poezio" (1973).

Jen mi proprasperte kunligas Jevtuŝenkon, Julius Balbin, firmaon ESP-Disk, kaj avangardan  ĵazmukiston Sun Ra. Do, kiel ni diras en Usono: malgranda la mondo estas.

Esperanto /English translation: William Auld & Kurt Vonnegut, Jr.

Lee Miller & Tim Westover, La “inversa” tradukdefio, Usona Esperantisto, 2010:3 (maj-jun).

La aŭtoroj proponas kaj ekzamenas provojn traduki anglalingven la unuan ĉapitron de La Infana Raso de William Auld. Komparu al la jena traduko:

The Infant Race, translated by Girvan McKay

Fine, proponata estas traduko Esperanten de ĉerpaĵo el romano Slaughterhouse-Five de Kurt Vonnegut, Jr.

Julio Baghy: Sonĝe sub Pomarbo (5)

Julio Baghy, Sonĝe sub Pomarbo: Triakta Lirika Komedio en Ses Fantaziaj Bildoj. La Laguna: J. Régulo [Stafeto], 1958. 221 p.

Jen anglalingva resumo de recenzoj en Esperanto.

Esperanto reviews of Julio Baghy's 1958 Esperanto verse drama Dreaming under an Apple Tree: Three-Act Comedy in Six Fantasy Scenes are summarized by Geoffrey Sutton in his entry on Baghy:

Geoffrey Sutton, Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto (New York: Mondial, 2008), pp. 98-99.

The previous installments of my review on this blog are written in Esperanto. I am interested in the linkage to Imre Madách's classic The Tragedy of Man and the contrast between Baghy and fellow Hungarian Esperantist writer Sándor Szathmári. Baghy uses the Adam & Eve theme as did Madách, but instead of carrying through the narrative through key historical periods, Baghy gives us only Adam and Eve (not the "originals" but a more contemporary pair) falling in love, encountering fabled creatures (nymph, fairy, etc.), eating the forbidden fruit, becoming trapped outside of time in lifeless Being, able only to observe without intervening, witnessing future scenes of Eve's grandparents being taken in by an opportunistic suitor, then technocrats of the distant future who have lost their humanity to their technology, finally a desolated Earth abandoned by humanity, after which the pair awaken underneath the apple tree in their present, vowing to struggle onward come what may, with their love to sustain them.

Baghy wrote this work as a refuge from the Stalinist repression of 1956-1957 following the crushing of the Hungarian Revolution. Madách's masterpiece followed upon the defeat of the 1848 revolution. Baghy's treatment of young love confronting a possible dehumanized future is anemic compared to Madách's work of a century earlier, and as Hungarian Esperantist critic Vilmos Benczik suggests, antiquated.

Julio Baghy: Sonĝe sub Pomarbo (4)

Julio Baghy, Sonĝe sub Pomarbo: Triakta Lirika Komedio en Ses Fantaziaj Bildoj. La Laguna: J. Régulo [Stafeto], 1958. 221 p.

Komence de la Unua Bildo de la Tria Akto ni vidas dezertan Teron senigitan de vivo. La teknokratoj evidente detruis la teran vivon kaj formigris al aliaj planedoj. Adamo kaj Eva spektas la malesperigan scenon, sed hazarde trovas du verdajn foliojn sur morta arbo. Ĉu simbolo? Ili pripensas la Faŭnon kies tento kondukis al la nuna stato. Pro la penso la Faŭno el fantazio vee ek-ekzistas. La Faŭno eksplikas: "Nin ne la Dio, nur la homoj kreis. / Kun la homaro, ankaŭ ni pereis." La Faŭno bonŝancos baldaŭ re-malaperi, sed la homoj estas kondamnitaj al senfina senviva Esto. Sed la Faŭno montras elirvojon: fonton de Morto, el kiu la homa geparo povus trinki nur du glutojn. Adamo kaj Eva englutas ilin, kaj la Morto aperas kaj dancas.

 En la Dua Bildo, Adamo kaj Eva vekiĝas sub la pomarbo. Ili eltrovas, ke ili ambaŭ sonĝis la saman inkubon. Eva emas tiri pesimisan sintenon el tiu inkubo, sed Adamo insistas je optimisma perspektivo. Eva maltrankvilas pri la konstanteco de la amo de Adamo, sed Adamo firmigas ŝian fidon pri ilia amo. Ŝi finfine konvinkiĝas:

Ho, sunteksita pomp' ne ĉesu lumi
ke homan devon povu ni plenumi
kreante harmonion per la AMO
por ĉiuj postaj Evoj kaj Adamoj!

Restas nur du versoj elparolataj de Adamo. Post falo de la kurteno, Baghy skribas (221):

Tiel finiĝas la LASTA BILDO de tiu lirika komedio, kiun mi surpaperigis por rifuĝi el la anim- kaj nervmuela angoro dum la morna historia tempo en vintro de 1956-1957

Warszawa-Budapest

Nu, la strukturo de la dramo iom rememorigas pri La Tragedio de l’ Homo de Imre Madách. Notu la jenan verson elparolatan de Adamo: ". . . kun firma fido ni ekiru kante!" Komparu al la fina verso de La Tragedio de l’ Homo: "Mi diris, luktu, hom’, kaj firme fidu!" (217)

Sed miaopinie, la verko de Baghy estas anemia kompare al tio de Madách, kvankam ambaŭ verkis je historia momento de senespero. Post mia unua lego de ĉi tiu dramo antaŭ 40 jaroj, mi memoras nur la kliŝan romantikon de la enamiĝo de Adamo kaj Evo kaj la kaptiteco en sentempa Esto. Ne mirigas, ke mi memoris nenion ceteran, ĉar la rakonto ne stimulis min tiam kaj ne interesas min nun. Mi kompatas la karan Baghy, sed mi taksas ĉi tiun verkon nur historie interesa, kaj interesa nur kompare al kunaj hungaraj esperantistaj verkistoj, ekz. Szathmári.

Julio Baghy: Sonĝe sub Pomarbo (3)

Julio Baghy, Sonĝe sub Pomarbo: Triakta Lirika Komedio en Ses Fantaziaj Bildoj. La Laguna: J. Régulo [Stafeto], 1958. 221 p.

En la Unua Bildo de la Dua Akto, Adamo kaj Eva, kaptita en la Esto, nur povas spekti. Ili spektas maljunajn Avon kaj Avinon kvelerantajn. Envenas la iam bela nun groteska Kazimiro. Kazimiro estas ĉarma blufulo kaj sukcesas gajni la subtenon de la geavoj por sia edziĝpropono.

La sceno de la Dua Bildo estas la fora futuro, kun avangarda (sciencfikcia) teknologio kaj mondo da senemociaj teknokratoj kies vivodaŭro eestas centoj da jaroj. Adamo kaj Evo ne aprobas. Adamo diras (p. 156):

En teknokrato Homo mem pereas.
Inventis li maŝinon por diiĝi,
orgojle blufi kaj feliĉi
kaj jen maŝino lin mem maŝinigis,
murdinte sentojn lin al koto ligis.

Nu, komparu ĉi tiun perspektivon al tio de Sándor Szathmári. Oni legu Szathmári-on mem por komparo:

“Julio Baghy” de Sándor Szathmári

Per aparatoj la teknokratoj kapablas aliigi la orbiton de la tero, aŭskulti la “muzikon“ de la kosmo; per teroskopo rigardi la tutan Teron, per astroskopo spekti forajn planedojn kaj vidi ties vivaĵojn, kaj eĉ krei subhomajn estaĵojn–homonkulojn–por esplorado. Per tempotelegrafo oni povas spekti la pasintecon de homaro. Unue, oni spektas manifestacio de laboristoj en la 19a jarcento. La laboristoj estas masakrataj. La teknokratoj ne komprenemas la perforton, ĉar ili solvis la problemon alimaniere, per dissolvon kaj malaperigon de la korpoj per ia ilo (167). Adamo kaj Eva tenas alian perspektivon. Eva admiras la celon de la laboristoj. Jen Adamo (166):

Mesioj venis kaj mesioj iris,
mesaĝis pri Promeso kaj – martiris.
La postlasita vero pri Fiktivo
dekmilojn martirigis en la vivo,
centmilojn pelis al batal’ socia,
milmilojn ĉenis al revad’ pasia
ĝis fine realiĝis la Promeso
por nutri – parazitojn de l’Progreso
kaj . . . jen dekmiloj iluzion perdis,
centmiloj vanon por la lukto spertis,
milmiloj pentis pri la rev’ pasia,
espero velkis sub kalkan’ socia,
la Vivo saman melodion gurdis,
sub novaj signoj oni morits, murdis
kaj dum popolo ĝemis kaj sopiris,
Mesioj venis, iris kaj martiris.

Ĉu eble Baghy pripensis ankaŭ aktualan Hungarion?

Nu, la teknokrata solvo senigis la Teron de bezonataj laboristoj, do klopodi venkadon de foraj astroj necesis.

Por amuzo la teknokratoj montras antikvan filmon de dramo Romeo kaj Julia de Shakespeare (laŭ traduko de Reto Rossetti). Skandale al Adamo kaj Eva, la teknokratoj mokas la dramon, ne komprenas. Adamo kaj Eva identigas sin kun la geamantoj, defendas Shakespeare-on, sed ne povas interveni.

Jonathan Swift & philosophical languages

When my freshman honors English class in high school tackled Gulliver's Travels, I recognized something my teacher did not:

Gulliver's Travels. Part III. A Voyage to Laputa, Balnibarbi, Luggnagg, Glubbdubdrib, and Japan. Chapter V (extract) by Jonathan Swift

I knew what Swift was satirizing here, but the class persisted in its Pavlovian literary conditioning.

As it turns out, Swift was deeply engaged in the linguistic issues of his time. Here are some juicy references on the subject:

Bishop, Julie Alexandra. Language at Work in Jonathan Swift. PhD thesis, Dept. of English Literary and Linguistic Studies, University of Newcastle, December 1998.

Francus, Marilyn. The Converting Imagination: Linguistic Theory and Swift's Satiric Prose. Carbondale, IL: Southern Illinois University Press, 1994.

McKenny, John. "Swift's Prescience: a Polite Precursor of Corpus Linguistics," Journal of Language and Literature, Volume 2, Number 1, 2003.

Mulhall, Anne. "Gulliver’s Travels and the Language Debates of Swift’s Time," in Les voyages de Gulliver: Mondes lointains ou mondes proches, ed. Daniel Carey and François Boulaire (Caen: Presses universitaires de Caen, 2002), pp. 63-79.

And sure enough, Swift, Wilkins, and Borges are cited in connection with ars combinatoria:

Het combinatorisch perspektief op de wereld en de kunst (@ Institute of Artificial Art, Amsterdam)